๔. เนรุชาดก

Nerujātakaṃ

kākolā kākasaṅghā cāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi.

So kira satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā ekaṃ paccantagāmaṃ agamāsi. Manussā tassa iriyāpathe pasīditvā taṃ bhojetvā paṭiññaṃ gahetvā araññe paṇṇasālaṃ katvā tattha vasāpesuṃ ativiya cassa sakkāraṃ kariṃsu. Athaññe sassatavādā āgamiṃsu. Te tesaṃ vacanaṃ sutvā therassa vādaṃ vissajjetvā sassatavāde gahetvā tesaṃyeva sakkāraṃ kariṃsu. Tato ucchedavādā āgamiṃsu. Te sassatavāde vissajjetvā ucchedavāde gaṇhiṃsu. Athaññe acelakavādā āgamiṃsu. Te ucchedavāde vissajjetvā acelakavādaṃ gaṇhiṃsu. So tesaṃ guṇāguṇaṃ ajānantānaṃ manussānaṃ santike dukkhena vasitvā vutthavasso pavāretvā satthu santikaṃ gantvā katapaṭisanthāro kahaṃ vassaṃ vutthosīti vutte paccantaṃ nissāya bhanteti vatvā sukhaṃ vutthosīti puṭṭho bhante guṇāguṇaṃ Ajānantānaṃ santike dukkhaṃ vutthosmīti. Satthā bhikkhu porāṇakapaṇḍitā tiracchānayoniyaṃ nibbattāpi guṇāguṇaṃ ajānantehi saddhiṃ ekadivasaṃpi na vasiṃsu tvaṃ attano guṇāguṇaṃ ajānaṭṭhāne kasmā vasīti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto suvaṇṇahaṃsayoniyaṃ nibbatti kaniṭṭhabhātāpissa atthi te cittakūṭapabbate vasantā himavantappadese sayaṃjātasāliṃ khādanti. Te ekadivasaṃ tattha caritvā cittakūṭaṃ āgacchantā antarāmagge ekaṃ neruṃ nāma kañcanapabbataṃ disvā tassa matthake nisīdiṃsu. Taṃ pana pabbataṃ nissāya vasantā sakuṇā sasā catuppādā ca gocarabhūmiyaṃ nānāvaṇṇā honti pabbataṃ paviṭṭhakālato paṭṭhāya tassobhāsena suvaṇṇavaṇṇā honti. Taṃ disvā bodhisattassa kaniṭṭho taṃ kāraṇaṃ ajānitvā kiṃ nu kho etaṃ kāraṇanti bhātarā saddhiṃ sallapanto dve gāthā abhāsi

kākolā kākasaṅghā ca mayañca patataṃ varā

sabbeva sadisā homa imaṃ āgamma pabbataṃ.

Idha sīhā ca byagghā ca sakuṇā ca migādhamā

sabbeva sadisā honti ayaṃ ko nāma pabbatoti.

Tattha kākolāti vanakākā. Kākasaṅghāti pakatikākasaṅghā vā. Patataṃ varāti pakkhīnaṃ seṭṭhā. Sadisā homāti sadisavaṇṇā homa.

Tassa vacanaṃ sutvā bodhisatto tatiyaṃ gāthamāha

imaṃ nerunti jānanti manussā pabbatuttamaṃ

idha vaṇṇena sampannā vasanti sabbapāṇinoti.

Tattha idha vaṇṇenāti imasmiṃ nerupabbate obhāsena vaṇṇasampannā hutvā.

Taṃ sutvā kaniṭṭho sesagāthā abhāsi

amānanā yattha siyā santānaṃ vā vimāna vā

hīnasamānanā vāpi na tattha vasatī vase.

Yattha alaso dakkho ca sūro bhīru ca pūjiyā

na tattha santo vasanti avisesakare nage.

Nāyaṃ neru vibhajati hīnamukkaṭṭhamajjhime

avisesakāro neru handa neruṃ jahāmaseti.

Tattha paṭhamagāthāya attho yattha santānaṃ paṇḍitānaṃ sīlasampannānaṃ mānanassa abhāvena amānanā ca avamānanā ca avamānavasena vimānanā vā hīnānaṃ vā dussīlānaṃ vā samānanā vā siyā tattha na vase na vaseyya. Pūjiyāti ete ettha ekasadisāya pūjāya pūjanīyā honti samakaṃ sakkāraṃ labhanti. Hīnamukkaṭṭhamajjhimeti jātigottakulappadesasīlācārañāṇādīhi hīne ca majjhime ca ukkaṭṭhe ca ayaṃ na vibhajati. Handāti upasaggatthe nipāto. Jahāmaseti pariccajāma.

Evañca pana vatvā ubhopi te haṃsā uppatitvā Cittakūṭameva gatā.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi. Saccapariyosāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tadā kaniṭṭhahaṃso ānando ahosi jeṭṭhakahaṃso pana ahamevāti.

Nerujātakaṃ catutthaṃ.