๘. กุกกุฏชาดก

กุกฺกุฏชาตกํ

สุจิตฺตปตฺตจฺฉาทนาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ อุกฺกณฺฐิตภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

ตํ หิ ภิกฺขุํ สตฺถา กสฺมา อุกฺกณฺฐิโตสีติ ปุจฺฉิตฺวา เอกํ อลงฺกตปฏิยตฺตํ อิตฺถึ ทิสฺวา กิเลสวเสน ภนฺเตติ วุตฺเต ภิกฺขุ อิตฺถิโย นาม วญฺเจตฺวา อุปลาเปตฺวา อตฺตโน วสํ คตกาเล วินาสํ ปาเปนฺติ โลลวิลารี วิย โหนฺตีติ วตฺวา ตุณฺหี อโหสิ เตน ยาจิโต อตีตํ อาหริ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหมฺทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต อรญฺเญ กุกฺกุฏโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา อเนกสตกุกฺกุฏปริวาโร อรญฺเญ วสติ ฯ ตสฺสาวิทูเร เอกา วิลาริกาปิ วสติ ฯ สา ฐเปตฺวา โพธิสตฺตํ เสสกุกฺกุเฏ อุปาเยน วญฺเจตฺวา ขาทิ ฯ โพธิสตฺโต ตสฺสา คหณํ น คจฺฉติ ฯ สา จินฺเตสิ อยํ กุกฺกุโฏ อติวิย สโถ อมฺหากญฺจ สถภาวํ อุปายกุสลภาวญฺจ น ชานาติ อิมํ มยา ภริยา เต ภวิสฺสามีติ อุปลาเปตฺวา อตฺตโน วสํ อาคตกาเล ขาทิตุํ วฏฺฏตีติ ฯ สา เตน นิสินฺนรุกฺขมูลํ คนฺตฺวา วณฺณภาสิตปุพฺพงฺคมาย วาจาย ตํ ยาจมานา ปฐมํ คาถมาห

สุจิตฺตปตฺตจฺฉาทน ลมฺพจูลวิหงฺคม

โอโรห ทุมสาขาย มุธา ภริยา ภวามิ เตติ ฯ

ตตฺถ สุจิตฺตปตฺตจฺฉาทนาติ สุจิตฺเตหิ ปตฺเตหิ กตจฺฉาทน ฯ มุธาติ วินา มูเลน น กิญฺจิ คเหตฺวา อหํ ภริยา ภวามิ ฯ

ตํ สุตฺวา โพธิสตฺโต อิมาย มม สพฺเพ ญาตกา ขาทิตา อิทานิ มํ อุปโลเภตฺวา ขาทิตุกามา อุยฺโยเชสฺสามิ นนฺติ จินฺเตตฺวา ทุติยํ คาถมาห

จตุปฺปทิ ตฺวํ กลฺยาณิ ทฺวิปทาหํ มโนรเม

มิคี ปกฺขี อสํยุตฺตา อญฺญํ ปริเยส สามิกนฺติ ฯ

ตตฺถ มิคีติ วิลารึ สนฺธายาห ฯ อสํยุตฺตาติ ชายปติกา ภวิตุํ อสํยุตฺตา อสมฺพนฺธา นตฺถิ เตสํ อีทิโส สมฺพนฺโธติ ทีเปติ ฯ

ตํ สุตฺวา ตโต สา อยํ อติวิย สโถ เยนเกนจิ อุปาเยน วญฺเจตฺวา นํ ขาทิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา ตติยํ คาถมาห

โกมาริกา เต เหสฺสามิ มญฺชุกา ปิยภาณินี

วินฺท มํ อริเยน เวเทน กลฺยาณึ พฺรหฺมจารินินฺติ ฯ

ตตฺถ โกมาริกาติ อหํ เอตฺตกํ กาลํ อญฺญํ ปุริสํ น ชานามิ ตว โกมาริกา ภริยา ภวิสฺสามีติ วทติ ฯ มญฺชุกา ปิยภาณินีติ ตว มธุรกถา ปิยภาณินีเยว ภวิสฺสามิ ฯ วินฺท มนฺติ ปฏิลภ มํ ฯ อริเยน เวเทนาติ สุนฺทเรน ปฏิลาเภน อหมฺปิ หิ อิโต ปุพฺเพ ปุริสสมฺผสฺสํ น ชานามิ ตฺวํปิ อิตฺถีสมฺผสฺสํ น ชานาสิ อิติ ปกติยา พฺรหฺมจารินึ มํ นิทฺโทเสน ลาเภน ลภสิ มํ อิจฺฉสิ อถ เม วจนํ น สทฺทหสิ ทฺวาทสโยชนาย พาราณสิยา เภริญฺจาราเปตฺวา อยํ มม ทาสีติ สาว มํ อตฺตโน ทาสึ กตฺวา คณฺหาติ วทติ ฯ

ตํ สุตฺวา ตโต โพธิสตฺโต อิมํ ตชฺเชตฺวา ปลาเปตุํ วฏฺฏตีติ จินฺเตตฺวา จตุตฺถํ คาถมาห

กุณปาทิ โลหิตเป โจริ กุกฺกุฏโปถินิ

น ตฺวํ อริเยน เวเทน มมํ ภตฺตารมิจฺฉสีติ ฯ

ตตฺถ น ตฺวํ อริเยนาติ ตฺวํ อริเยน พฺรหฺมจริยวาเสน ลาเภน น มํ ภตฺตารํ อิจฺฉสิ วญฺเจตฺวา ปน ขาทิตุกามาสิ นสฺส ปาเปติ ตํ ปลาเปสิ ฯ

สา ปน ปลายิตฺวา คนฺตฺวา ปุน โอโลเกตุมฺปิ น วิสหีติ ฯ อิมา อภิสมฺพุทฺธคาถา อภาสิ

เอวมฺปิ จตุรา นารี ทิสฺวาน ปวรํ นรํ

เนนฺติ สณฺหาหิ วาจาหิ วิลารี วิย กุกฺกุฏํ ฯ

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ น ขิปฺปมนุพุชฺฌติ

อมิตฺตวสมนฺเวติ ปจฺฉา จ มนุตปฺปติ ฯ

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ ขิปฺปเมว นิโพธติ

มุจฺจเต สตฺตุสมฺพาธา กุกฺกุโฏว วิลาริยาติ ฯ อิมา อภิสมฺพุทฺธคาถา ฯ

ตตฺถ จตุราติ จาตุริเยน สมนฺนาคตา ฯ นารีติ อิตฺถิโย ฯ เนนฺตีติ อตฺตโน วสํ อุปเนนฺติ ฯ วิลารี วิยาติ ยถา สา วิลารี ตํ กุกฺกุฏํ เนตํ วายมิ เอวํ อญฺญา นาริโย เนนฺติเยว ฯ อุปฺปติตํ อตฺถนฺติ อุปฺปนฺนํ กิญฺจิเทว อตฺถํ ฯ น พุชฺฌตีติ ยถาสภาเวน น ชานาติ ปจฺฉา จ อนุตปฺปติ ฯ กุกฺกุโฏวาติ ยถา โส ญาณสมฺปนฺโน กุกฺกุโฏ วิลาริโต มุตฺโต เอวํ สตฺตุสมฺพาธโต มุจฺจตีติ อตฺโถ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ สจฺจปริโยสาเน อุกฺกณฺฐิตภิกฺขุ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ ตทา กุกฺกุฏราชา ปน อหเมว อโหสีติ ฯ

กุกฺกุฏชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ