๔. สุวรรณกักกฏกชาดก

สุวณฺณกกฺกฏกชาตกํ

สิงฺคมิโคติ อิทํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อานนฺทตฺเถรสฺส อตฺตโน อตฺถาย ชีวิตปริจฺจาคํ อารพฺภ กเถสิ ฯ วตฺถุํ ยาว ธนุคฺคหปฺปโยชนา กณฺฑหาลชาตเก ธนปาลวิสฺสชฺชนํ จุลฺลหํสชาตเก กถิตํ ฯ

ตทา หิ ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ อาวุโส ธมฺม- ภณฺฑาคาริกอานนฺทตฺเถโร เสขปฏิสมฺภิทปฺปตฺโต หุตฺวา ธนปาลเก อาคจฺฉนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ชีวิตํ ปริจฺจชีติ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กาย นุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย นามาติ วุตฺเต น ภิกฺขเว อิทาเนว ปุพฺเพปิ อานนฺโท มยฺหํ ชีวิตํ ปริจฺจชนฺโตเยวาติ วตฺวา อตีตํ อาหริ

อตีเต ราชคหสฺส ปุพฺพุตฺตรปสฺเส หลินฺทิโย นาม พฺราหฺมณ- คาโม อโหสิ ฯ ตทา โพธิสตฺโต ตสฺมึ คาเม กาสิกพฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต กุฏุมฺพํ สณฺฐเปตฺวา ตสฺส คามสฺส ปุพฺพุตฺตราย ทิสาย เอกสฺมึ มคธกฺเขตฺเต อสีติสหสฺสมตฺตํ กสึ การาเปสิ ฯ โส เอกทิวสํ มนุสฺเสหิ สทฺธึ เขตฺตํ คนฺตฺวา กมฺม- การเก กมฺมํ กริสฺสถาติ อาณาเปตฺวา มุขโธวนตฺถาย เขตฺตโกฏิยํ มหนฺตํ โสพฺภํ อุปสงฺกมิ ฯ ตสฺมึ โข ปน โสพฺเภ เอโก สุวณฺณ- วณฺโณ กกฺกฏโก ปฏิวสติ อภิรูโป ปาสาทิโก ฯ โพธิสตฺโต ทนฺตกฏฺฐํ ขาทิตฺวา ตํ โสพฺภํ โอตริ ฯ ตสฺส มุขโธวนกาเล กกฺกฏโก โพธิสตฺตสฺส สนฺติกํ อาคมาสิ ฯ อถ นํ โส อุกฺขิปิตฺวา อตฺตโน อุตฺตริสาฏกนฺตเร นิปชฺชาเปตฺวา คเหตฺวา เขตฺเต กตฺตพฺพกิจฺจํ กตฺวา คจฺฉนฺโต ตตฺเถว นํ โสพฺเภ ปกฺขิปิตฺวา เคหํ อคมาสิ ฯ ตโต ปฏฺฐาย เขตฺตํ อาคจฺฉนฺโต ปฐมํ ตํ โสพฺภํ คนฺตฺวา กกฺกฏกํ อุตฺตริสาฏกนฺตเร นิปชฺชาเปตฺวา ปจฺฉา กมฺมนฺตํ วิจาเรติ ฯ อิติ เนสํ อญฺญมญฺญํ วิสฺสาโส ทฬฺโห อโหสิ ฯ โพธิสตฺโต นิพทฺธํ เขตฺตํ อาคจฺฉติ ฯ อกฺขีสุ จ ปนสฺส ปญฺจ ปสาทานิ ตีณิ มณฺฑลานิ สุวิสุทฺธานิ หุตฺวา ปญฺญายนฺติ ฯ อถสฺส เขตฺตสฺส โกฏิยํ เอกสฺมึ ตาลเก กากกุลาวเก กากี ตสฺส อกฺขีนิ ทิสฺวา ขาทิตุกามา หุตฺวา กากํ อาห สามิ โทหโฬ เม อุปฺปนฺโนติ ฯ กึ โทหโฬ นามาติ ฯ เอตสฺส พฺราหฺมณสฺส อกฺขีนิ ขาทิตุกามมฺหีติ ฯ ทุทฺโทหโฬ เต อุปฺปนฺโน โก เอตานิ อาหริตุํ สกฺขิสฺสตีติ ฯ ตฺวํ น สกฺโกสีติ ฯ อาม น สกฺโกมีติ ฯ อหเมตํ ชานามิ โย ปเนส ตาลสฺส อวิทูเร วมฺมิโก เอตฺถ กณฺหสปฺโป วสติ ตํ อุปฏฺฐาหิ โส เอตํ ฑํสิตฺวา มริสฺสติ อถสฺส อกฺขีนิ อุปฺปาเฏตฺวา ตฺวํ อาหริสฺสสีติ ฯ โส สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตโต ปฏฺฐาย กณฺหสปฺปํ อุปฏฺฐหิ ฯ โพธิสตฺเตนาปิ วาปิตสสฺสานํ คพฺภคฺคหณกาเล กกฺกฏโก มหา อโหสิ ฯ อเถกทิวสํ สปฺโป กากมาห สมฺม ตฺวํ กึการณา นิพทฺธํ มํ อุปฏฺฐหสิ กึ เต กโรมีติ ฯ สามิ ตุมฺหากํ ทาสิยา เอตสฺส เขตฺตสามิกสฺส อกฺขีสุ โทหโฬ อุปฺปชฺชิ สฺวาหํ ตุมฺหากํ อานุภาเวน ตสฺส อกฺขีนิ ลภิสฺสามีติ ตุมฺเห อุปฏฺฐหามีติ ฯ สปฺโป โหตุ นยิทํ ครุกํ ลภิสฺสสีติ ตํ อสฺสาเสตฺวา ปุนทิวเส พฺราหฺมณสฺส อาคมนมคฺเค เกทารมริยาทํ นิสฺสาย ติเณหิ ปฏิจฺฉนฺโน หุตฺวา ตสฺสาคมนํ โอโลเกนฺโต นิปชฺชิ ฯ โพธิสตฺโต อาคจฺฉนฺโต ปฐมํ โสพฺภํ โอตริตฺวา มุขํ โธวิตฺวา สิเนหํ ปจฺจุปฏฺฐเปตฺวา สุวณฺณ- กกฺกฏกํ อาลิงฺคิตฺวา อุตฺตริสาฏกนฺตเร นิปชฺชาเปตฺวา เขตฺตํ ปาวิสิ ฯ สปฺโป ตํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา เวเคน ปกฺขนฺทิตฺวา ปิณฺฑิกมํเส ฑํสิตฺวา ตตฺเถว ปาเตตฺวา วมฺมิกํ สนฺธาย ปลายิ ฯ โพธิสตฺตสฺส ปตนญฺจ กกฺกฏกสฺส สาฏกนฺตรโต ลงฺฆนญฺจ กากสฺส อาคนฺตฺวา โพธิสตฺตสฺส อุเร นิลียนญฺจ อปจฺฉา อปุริมํ อโหสิ ฯ กาโก นิลียิตฺวา อกฺขีนิ ตุณฺเฑน ปาสาเรสิ ฯ กกฺกฏโก อิมํ กากํ นิสฺสาย มม สหายสฺส ภยํ อุปฺปนฺนํ เอตสฺมึ คหิเต สปฺโป อาคจฺฉิสฺสตีติ สณฺฑาเสน คณฺหนฺโต วิย กากสฺส คิวายํ อเฬน ทฬฺหํ คเหตฺวา กิลเมตฺวา โถกํ สิถิลมกาสิ ฯ กาโก กิสฺส มํ สมฺม ฉฑฺเฑตฺวา ปลายสิ เอโส มํ กกฺกฏโก วิเหเฐสิ ยาว น มรามิ ตาวเทว เอหีติ สปฺปํ ปกฺโกสนฺโต ปฐมํ คาถมาห

สิงฺคมิโค อายตจกฺขุเนตฺโต

อฏฺฐิตฺตโจ วาริสโย อโลโม

เตนาภิภูโต กปณํ รุทามิ

หเร สขา กิสฺส นุ มํ ชหาสีติ ฯ

ตตฺถ สิงฺคมิโคติ สิงฺคสุวณฺณวณฺณตาย วา อฬสงฺขาตานํ วา สิงฺคานํ อตฺถิตาย กกฺกฏโก วุตฺโต ฯ อายตจกฺขุเนตฺโตติ ทีเฆหิ จกฺขุสงฺขาเตหิ เนตฺเตหิ สมนฺนาคโต ฯ อฏฺฐิเมว ตโจ อสฺสาติ อฏฺฐิตฺตโจ ฯ หเร สขาติ อาลปนเมตํ ฯ อมฺโภ สหายาติ อตฺโถ ฯ

สปฺโป ตํ สุตฺวา มหนฺตํ ผณํ กตฺวา กากํ อสฺสาเสนฺโต อคมาสิ ฯ

สตฺถา ตมตฺถํ ทีเปนฺโต อภิสมฺพุทฺโธ หุตฺวา ทุติยํ คาถมาห

โส อสฺสสนฺโต มหตา ผเณน

ภุชงฺคโม กกฺกฏกชฺฌปตฺโต

สขา สขารํ ปริตายมาโน

ภุชงฺคมํ กกฺกฏโก อคฺคเหสีติ ฯ

ตตฺถ กกฺกฏกชฺฌปตฺโตติ กกฺกฏกสฺส สนฺติกํ ปตฺโต ฯ สขา สขารนฺติ สหาโย สหายํ ฯ สกขารนฺติปิ ปาโฐ ฯ อตฺตโน สหายนฺติ อตฺโถ ฯ ปริตายมาโนติ รกฺขมาโน ฯ อคฺคเหสีติ ทุติเยน อเฬน คิวายํ ทฬฺหํ คเหตฺวา อถ นํ กิลเมตฺวา โถกํ สิถิลมกาสิ ฯ

อถ นํ สปฺโป กกฺกฏโก นาม เนว กากมํสํ ขาทติ น สปฺปมํสํ เกน นุ โข การเณน อยํ อมฺเห คณฺหตีติ จินฺเตตฺวา ตํ ปุจฺฉนฺโต ตติยํ คาถมาห

น วายสํ โน ปน สปฺปราชํ

ฆาสตฺถิโก กกฺกฏโก อเทยฺย

ปุจฺฉามิ ตํ อายตจกฺขุเนตฺต

อถ กิสฺส เหตุมฺห อุโภ คหีตาติ ฯ

ตตฺถ ฆาสตฺถิโกติ อาหารตฺถิโก หุตฺวา ฯ อาเทยฺยาติ อาทิเยยฺย น โภชเนน โยเชตฺวา คณฺหีติ อตฺโถ ฯ

ตํ สุตฺวา กกฺกฏโก คหณการณํ กเถนฺโต เทฺว คาถา อภาสิ

อยํ ปุริโส มม อตฺถกาโม

โย มํ คเหตฺวา อุทกาย เนติ

ตสฺมึ มเต ทุกฺขมนปฺปกมฺเม

อหญฺจ เอโส จ อุโภ น โหม ฯ

มมญฺจ ทิสฺวาน ปวฑฺฒกายํ

สพฺโพ ชโน หึสิตุเมวมิจฺเฉ

สาธุญฺจ ถูลญฺจ มุทุญฺจ มํสํ

กากาปิ มํ ทิสฺวาน วิเหฐเยยฺยุนฺติ ฯ

ตตฺถ อยนฺติ โพธิสตฺตํ นิทฺทิสติ ฯ อตฺถกาโมติ หิตกาโม ฯ อุทกาย เนตีติ โย มํ สมฺปิยายมาโน อุตฺตริสาฏเกน คเหตฺวา อุทกาย เนติ อตฺตโน วสนกโสพฺภํ ปาเปติ ฯ ตสฺมึ มเตติ สเจ โส อิมสฺมึ ฐาเน มริสฺสติ เอตสฺมึ มเต มม กายิกเจตสิกํ มหนฺตํ ทุกฺขํ ภวิสฺสตีติ ทีเปติ ฯ อุโภ น โหมาติ เทฺวปิ ชนา น ภวิสฺสาม ฯ มมญฺจ ทิสฺวาติ คาถาย อยมตฺโถ อิทญฺจ อปรํปิ การณํ อิมสฺมึ มเต อนาถํ นิปฺปจฺจยํ มํ ปวฑฺฒิตกายํ ทิสฺวา สพฺโพ ชโน อิมสฺส กกฺกฏกสฺส สาธุญฺจ ถูลญฺจ มุทุญฺจ มํสญฺจ มํ มาเรตุํ อิจฺเฉยฺย น เกวลญฺจ ชโน ติรจฺฉานภูตา กากาปิ มํ ทิสฺวา วิเหเฐยฺยุนฺติ มาเรยฺยุํ ฯ

ตํ สุตฺวา สปฺโป จินฺเตสิ เอเกนุปาเยน อิมํ วญฺเจตฺวา กากญฺจ อตฺตานญฺจ โมเจสฺสามีติ ฯ อถ นํ วญฺเจตุกาโม ฉฏฺฐํ คาถมาห

สเจ ตสฺส เหตุมฺห อุโภ คหีตา

อุฏฺฐาตุ โปโส วิสมาวมามิ

มมญฺจ กากญฺจ ปมุญฺจ ขิปฺปํ

ปุเร วิสํ คาฬฺหมุเปติ มจฺจนฺติ ฯ

ตตฺถ สเจ ตสฺส เหตูติ สเจ ตสฺส การณา ฯ อุฏฺฐาตูติ นิพฺพิโส โหตุ ฯ วิสมาวมามีติ อหมสฺส วิสํ อากฑฺฒามิ ปุน นิพฺพิสนฺตํ กโรมีติ ฯ ปุเร วิสํ คาฬฺหมุเปติ มจฺจนฺติ อิมมฺหิ มจฺจํ มยา อนาวมิยมานํ วิสํ คาฬฺหํ พลวํ หุตฺวา อุปคจฺเฉยฺย ตํ ยาว น อุปคจฺฉติ ตาวเทว อมฺเห เทฺวปิ ชเน มุญฺจาติ ฯ

ตํ สุตฺวา กกฺกฏโก จินฺเตสิ อยํ เอเกนุปาเยน มํ เทฺวปิ ชเน วิสฺสชฺชาเปตฺวา ปลายิตุกาโม มยฺหํ อุปายโกสลฺลํ น ชานาติ อหํ ทานิ ยถา สปฺโป สญฺจริตุํ สกฺโกติ เอวํ อฬํ สิถิลํ กริสฺสามิ กากํ ปน เนว วิสฺสชฺชิสฺสามีติ เอวํ จินฺเตตฺวา สตฺตมํ คาถมาห

สปฺปํ ปโมกฺขามิ น ตาว กากํ

ปฏิพทฺธโก โหติ หิ ตาว กาโก

ปุริสญฺจ ทิสฺวาน สุขึ อโรคํ

กากํ ปโมกฺขามิ ยเถว สปฺปนฺติ ฯ

ตตฺถ ปฏิพทฺธโกติ ปาฏิโภโค ฯ ยเถว สปฺปนฺติ ยถา ภวนฺตํ สปฺปํ มุญฺจามิ ตถา กากํปิ ปโมกฺขามิ เกวลํ ตฺวํ อิมสฺส พฺราหฺมณสฺส สรีรโต สีฆํ วิสํ อาวมาหีติ ฯ

เอวญฺจ ปน วตฺวา ตสฺส มุขสญฺจรณตฺถํ อฬํ สิถิลมกาสิ ฯ สปฺโป วิสํ อาวมิตฺวา มหาสตฺตสฺส สรีรํ นิพฺพิสํ อกาสิ ฯ โส นิทฺทุกฺโข อุฏฺฐาย ปกติวณฺเณเนว อฏฺฐาสิ ฯ กกฺกฏโก สเจ อิเม เทฺวปิ ชนา อโรคา ภวิสฺสนฺติ มยฺหํ สหายสฺส วุฑฺฒิ นาม น ภวิสฺสติ วินาเสสฺสามิ เตติ จินฺเตตฺวา กตฺตริกาย อุปฺปลทลํ วิย อเฬหิ อุภินฺนํปิ สีสํ กปฺเปตฺวา ชีวิตกฺขยํ ปาเปสิ ฯ กากีปิ ตมฺหา ฐานา ปลายิ ฯ โพธิสตฺโต สปฺปสฺส สรีรํ ทณฺฑเกน เวฐิตฺวา วมฺมิกํ ขิปิ สุวณฺณกกฺกฏกํ โสพฺเภ วิสฺสชฺเชตฺวา นหาตฺวา หลินฺทิยคามเมว คโต ฯ ตโต ปฏฺฐายปิสฺส กกฺกฏเกน สทฺธึ อธิกตโร วิสฺสาโส อโหสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ สโมธาเนนฺโต โอสานคาถมาห

กาโก ตทา เทวทตฺโต อโหสิ

วารโณ ปน กณฺหสปฺโป อโหสิ

อานนฺทภโทฺร กกฺกฏโก อโหสิ

อหํ ตทา พฺราหฺมโณ โหมิ สตฺถาติ ฯ สจฺจปริโยสาเน พหู โสตาปนฺนาทโย อเหสุํ ฯ กากี ปน คาถาย น วุตฺตา ฯ สา จิญฺจมาณวิกา อโหสีติ ฯ

สุวณฺณกกฺกฏกชาตกํ จตุตฺกํ ฯ