๑. กุกกุชาดก

๗. สัตตกนิบาต

๑. กุกกุวรรค

หมวดว่าด้วยมาตราวัดศอก

๑. กุกกุชาดก (๓๙๖)

ว่าด้วยมาตราวัดศอก

(พระราชาตรัสถามพระโพธิสัตว์ว่า)

ช่อฟ้าสูงศอกครึ่ง โดยรอบกว้างประมาณ ๘ คืบ

ช่อฟ้านั้นทำด้วยแก่นไม้สีเสียด ไม่มีกระพี้

ตั้งอยู่บนอะไร จึงไม่ตกลงมาจากข้างบน

(พระโพธิสัตว์ทูลตอบว่า)

ช่อฟ้าที่จันทัน ๓๐ ตัว ซึ่งทำด้วยไม้แก่น ไม่ตรง

วางเรียงรายไว้เสมอกัน ค้ำยันไว้ และติดแน่นอย่างแข็งแรง

ตั้งอยู่เสมอกัน จึงไม่ตกลงมาจากข้างบน

แม้พระราชาผู้ทรงพระปรีชาก็เช่นกัน มีมิตรไมตรีที่สนิท

เป็นคนสะอาดไม่แตกแยก สงเคราะห์ด้วยดี

ย่อมไม่คลาดไปจากสิริเหมือนช่อฟ้าที่จันทันช่วยยึดไว้

คนมีมีด เมื่อไม่ปอกผลมะงั่วที่มีเปลือกแข็งออก

ก็ย่อมทำให้มีรสขม เมื่อปอกเปลือกออกก็จะทำให้มีรสดีขึ้น

ขอเดชะ แต่เมื่อปอกเปลือกบางออกก็จะทำให้รสไม่ดี ข้อนี้ฉันใด

แม้พระราชาผู้ทรงพระปรีชาก็ฉันนั้น

ไม่ทรงบีบคั้นชาวบ้าน ทรงรวบรวมพระราชทรัพย์

ปฏิบัติพระราชภารกิจตามทำนองคลองธรรม

ทรงทำแต่ความเจริญ ไม่ทรงเบียดเบียนผู้อื่น

บัวมีรากขาวเกิดแต่น้ำสะอาดในสระโบกขรณี

เปลือกตม ฝุ่นละออง และน้ำ

ย่อมไม่ติดดอกบัวที่บานเพราะดวงอาทิตย์ ฉันใด

พระราชาผู้มีความสะอาดในการวินิจฉัยคดี ไม่ทรงหุนหัน

มีการงานบริสุทธิ์ ปราศจากบาปก็ฉันนั้นเหมือนกัน

กรรมกิเลสย่อมไม่แปดเปื้อน

เพราะพระราชาเช่นนั้นเปรียบเหมือนบัวที่เกิดแล้วในสระโบกขรณี

กุกกุชาดกที่ ๑ จบ