๒. ชุณหชาดก

2 Juṇhajātakaṃ.

Suṇohi mayhaṃ vacanaṃ janindāti idaṃ satthā jetavane viharanto ānandattherena laddhavare ārabbha kathesi.

Paṭhamabodhiyamhi vīsati vassāni bhagavato anivaddhupaṭṭhākā ahesuṃ. Ekadā thero nāgasamālo ekadā nāgito ekadā upavāṇo ekadā sunakkhatto ekadā cundo ekadā sāgato ekadā meghiyo bhagavantaṃ upaṭṭhahi.

Athekadivasaṃ bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhave idānimhi mahallako ekacce bhikkhū iminā maggena gacchāmāti vutte aññena gacchanti ekacce mayhaṃ pattacīvaraṃ bhūmiyaṃ nikkhipanti nivaddhupaṭṭhākaṃ me ekaṃ bhikkhuṃ jānāthāti. Bhante ahaṃ upaṭṭhahissāmi ahaṃ upaṭṭhahissāmīti sirasi añjaliṃ katvā uṭaṭhite sārīputtattherādayo tumhākaṃ patthanā matthakaṃ pattā alanti paṭikkhipi. Tato bhikkhū Ānandattheraṃ tvaṃ āvuso upaṭṭhānaṃ yācāhīti āhaṃsu. Thero sace me bhante bhagavā attanā laddhaṃ cīvaraṃ na dassati piṇḍapātaṃ na dassati ekagandhakuṭiyaṃ vasituṃ na dassati maṃ gahetvā nimantanaṃ na gamissati sace pana bhagavā mayā gahitaṃ nimantanaṃ gamissati sacāhaṃ tiroraṭṭhā tirojanapadā bhagavantaṃ daṭṭhuṃ āgataṃ parisaṃ āgatakkhaṇeyeva dassetuṃ labhissāmi yadā me kaṅkhā uppajjati tasmiṃ khaṇe bhagavantaṃ upasaṅkamituṃ labhissāmi sace yaṃ bhagavā mama parammukhā dhammaṃ katheti āgantavā mayhaṃ kathessati evāhaṃ taṃ bhagavantaṃ upaṭṭhahissāmīti ime cattāro paṭikkhepe catasso āyācanāti aṭṭha vare yāci. Bhagavāpissa adāsi. So tato paṭṭhāya pañcavīsati vassāni nivaddhupaṭṭhāko ahosi. So pañcasu ṭhānesu etadagge ṭhapanaṃ patvā āgamasampadā adhigamasampadā pubbahetusampadā atthatthaparipucchāsampadā tiṭṭhavāsasampadā yonisomanasikārasampadā buddhupanissayasampadāti imāhi sattahi sampadāhi samannāgato buddhānaṃ santike aṭṭhavaradāyajjaṃ labhitvā buddhasāsane paññāto gagaṇamajjhe candoviya pākaṭo ahosi. Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ āvuso tathāgato ānandattheraṃ varadānena santappesīti. Satthā āgantvā kāyanuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā imāyanāmāti vutte na bhikkhave idāneva pubbepāhaṃ ānandaṃ varena santappesiṃ pubbevāhaṃ yaṃyaṃ esa yācati taṃtaṃ adāsiṃyevāti vatvā atītaṃ āhari

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa putto juṇhakumāronāma takkasilāyaṃ sippaṃ uggahetvā ācariyassa anuyogaṃ datvā rattibhāge andhakāre ācariyassa gharā nikkhamitvā attano nivāsanaṭṭhānaṃ vegena gacchanto aññataraṃ brāhmaṇaṃ bhikkhaṃ caritvā attano nivāsanaṭṭhānaṃ gacchantaṃ apassanto bāhunā paharitvā tassa bhattacātiṃ bhindi. Brāhmaṇo patitvā viravi. Kumāro kāruññena nivattitvā taṃ hatthe gahetvā uṭṭhāpeti. Brāhmaṇo tayā tāta mama bhikkhābhājanaṃ bhinnaṃ bhattamūlaṃ me dehīti āha. Kumāro brāhmaṇa idānāhaṃ tava taṃ bhattamūlaṃ dātuṃ na sakkomi ahaṃkho pana kāsikarañño putto juṇhakumāronāma mayi rajje patiṭṭhite āgantvā maṃ dhanaṃ yāceyyāsīti vatvā niṭṭhitasippo ācariyaṃ vanditvā bārāṇasiṃ gantvā pitu sippaṃ dassesi. Pitā jīvantena me putto diṭṭho rājabhūtaṃpi taṃ passissāmīti rajje abhisiñci. So juṇharājānāma hutvā dhammena rajjaṃ kāresi. Brāhmaṇo taṃ pavuttiṃ sutvā idāni mama bhattamūlaṃ āharāpessāmīti bārāṇasiṃ gantvā rājānaṃ alaṅkatanagaraṃ padakkhiṇaṃ karontameva disvā ekasmiṃ uṇṇatappadese ṭhito hatthaṃ pasāretvā jayāpesi. Rājā anoloketvāva atikkami. Brāhmaṇo tena adiṭṭhabhāvaṃ ñatvā kathaṃ samuṭṭhāpento paṭhamaṃ gāthamāha

Suṇohi mayhaṃ vacanaṃ janinda

atthena juṇhamhi idhānupatto

na brāhmaṇe addhike tiṭṭhamāne

gantabbamāhu dipadinda seṭṭhāti.

Tattha juṇhamhīti mahārāja tayi juṇhamhi ahaṃ ekena atthena idhānuppatto na nikāraṇena āgatoti dīpeti. Addhiketi addhānaṃ āgate. Gantabbanti taṃ addhikaṃ addhānagataṃ yācamānaṃ brāhmaṇaṃ anoloketvāva gantabbanti paṇḍitā na āhu na kathentiṃti.

Rājā tassa vacanaṃ sutvā hatthiṃ vajiraṃkusena niggahetvā dutiyaṃ gāthamāha

suṇomi tiṭṭhāmi vadehi brāhme

yenāpi atthena idhānupatto

kaṃ vā tvamatthaṃ mayi paṭṭhayāno

idhāgamā brāhme tadiṃgha brūhīti.

Tattha iṃghāti codanatthe nipāto. Tato paraṃ brāhmaṇassa ca rañño ca vacanapaṭivacanavasena sesagāthā kathitā

dadāhi me gāmavarāni pañca

dāsīsataṃ satta gavaṃ satāni

parosahassañca suvaṇṇanikkhe

bhariyā ca me sādisī dve dadāhi.

Tapo nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpo

mantā nu te brāhmaṇa cittarūpā

yakkhā nu te assavā santi keci

atthaṃ vā me abhijānāsi kattaṃ.

Na me tapo atthi na cāpi mantā

yakkhāpi me assavā natthi keci

atthaṃpi te nābhijānāmi kattaṃ

pubbe ca kho saṅgatimattamāsi.

Paṭhamaṃ idaṃ dassanaṃ jānato me

na tābhijānāmi ito puratthā

akkhāhi me pucchito etamatthaṃ

kadā kuhiṃ vā ahu saṅgamo no.

Gandhārarājassa puramhi ramme

avasimhase takkasilāya deva

tatthandhakāramhi timissakāyaṃ

aṃsena aṃsaṃ abhighaṭṭayimhā

te tattha ṭhatvāna ubho janinda

sārāṇiyaṃ vītisārimha tattha

sāyeva no saṅgatimattamāsi

tato na pacchā na pure ahosi.

Yadā kadāci manujesu brāhme

samāgato sappurisena hoti

na paṇḍitā saṅgatisanthavāni

pubbe kataṃ vāpi vināsayanti.

Bālā ca kho saṅgatisanthavāni

pubbe kataṃ vāpi vināsayanti

bahuṃpi bālesu kataṃ vinassati

tathā hi bālā akataññurūpā.

Dhīrā ca kho saṅgatisanthavāni

pubbe kataṃ vāpi na nāsayanti

appaṃpi dhīresu kataṃ na nassati

tathā hi dhīrā sukataññurūpā

dadāmi te gāmavarāni pañca

dāsīsataṃ satta gavaṃ satāni

parosahassañca suvaṇṇanikkhe

bhariyā ca te sādisī dve dadāmi.

Evaṃ sataṃ hoti samecca rāja

nakkhattarājāriva tārakānaṃ

āpūratī kāsipatī yathā ahaṃ

tayā hi me saṅgamo ajja laddhoti.

Tattha sādisīti rūpavaṇṇajātikulappadeseneva sādisī ekasadisā Dve mahāyasā bhariyā ca me dehīti attho. Bhiṃsarūpoti kinnu te brāhmaṇa balavarūpaṃ sīlācāraguṇasaṅkhātaṃ tapokammaṃ atthīti pucchati. Mantā nu teti udāhu vicitrarūpā sabbatthasādhakā mantā te atthi. Assavāti vacanakārakā icchiticchitadāyakā yakkhā vā te keci santi. Kattanti kataṃ udāhu tayā kataṃ kiñci mama atthaṃ abhijānāsīti pucchati. Saṅgatimattanti samāgamamattaṃ tayā saddhiṃ pubbe mama āsīti vadati. Jānato meti jānantassa mama idaṃ paṭhamaṃ tava dassanaṃ. Na tābhijānāmīti na taṃ abhijānāmi. Timissakāyanti balavatimirāya rattiyā. Te tattha ṭhatvānāti te mayaṃ tasmiṃ aṃsena aṃsaṃ ghaṭṭitaṭṭhāne ṭhatvā. Vītisārimha tatthāti etasmiṃyeva ṭhāne saritabbayuttakaṃ kathaṃ vītisārimhā ahaṃ bhikkhābhājanaṃ me tayā bhinnaṃ bhattamūlaṃ me dehīti avacaṃ tvaṃ idānāhaṃ tava bhattamūlaṃ dātuṃ na sakkomi ahaṃ kho pana kāsikarañño putto juṇhakumāronāma mayi rajje patiṭṭhite āgantvā maṃ dhanaṃ yāceyyāsīti avacāti imaṃ sārāṇīyaṃ kathaṃ karimhāti āha. Sāyeva no saṅgatimattamāsīti deva amhākaṃ sāyeva aññamaññaṃ saṅgatimattamāsi ekamuhuttaṃ ahosīti dīpeti. Tatoti tato pana taṃ muhuttikamittadhammato pacchā vā pure vā kadāci amhākaṃ saṅgatināma na bhūtapubbā. Na paṇḍitāti brāhmaṇa paṇḍitānāma taṃ muhuttikamattakaṃ saṅgatiṃ vā cirakālasanthavāni vā kiñci pubbe kataguṇaṃ vā na nāsenti. Bahuṃpīti bahukaṃpi. Akataññurūpāti yasmā bālā akataññusabhāvā tasmā tesu bahuṃpi kataṃ nassatīti attho. Sukataññurūpāti suṭṭhu kataññusabhāvā etthāpi tatthāpi tathā hīti hikāro kāraṇattho. Dadāmi teti brāhmaṇena yācitaṃ dadanto evamāha. Evaṃ satanti brāhmaṇo rañño anumodanaṃ karonto vadati sataṃ sappurisānaṃ ekavāraṃpi samecca saṅgatināma evaṃ hoti. Nakkhattarājārivāti ettha rivakāro nipātamattaṃ. Tārakānanti tāragaṇamajjhe. Kāsipatīti rājānaṃ ālapati idaṃ vuttaṃ hoti deva kāsiraṭṭhādhipati yathā cando tārakānaṃ majjhe ṭhito tārāgaṇaparivuto pāṭipadato paṭṭhāya yāva puṇṇamā āpūrati tathā ahaṃpi ajja tayā dinnehi gāmavarādīhi āpūrāmīti. Tayā hi meti mayā pubbe tayā saddhiṃ laddhopi saṅgamo aladdhova ajja pana mama manorathassa nipphannattā mayā tayā saha saṅgamo laddho nāmāti nipphannaṃ me tayā saddhiṃ mettiphalanti vadati.

Bodhisatto tassa mahantaṃ yasaṃ adāsi.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā na bhikkhave idāneva pubbepāhaṃ ānandaṃ varena santappesiṃyevāti vatvā jātakaṃ samodhānesi tadā brāhmaṇo ānando ahosi rājā pana ahamevāti.

Juṇhajātakaṃ dutiyaṃ.