๔. มกสชาดก

4 Makasajātakaṃ

seyyo amittoti idaṃ satthā magadhesu cārikaṃ caramāno aññatarasmiṃ gāmake bālamanusse ārabbha kathesi.

Tathāgato kira ekasmiṃ samaye sāvatthito magadharaṭṭhaṃ gantvā tattha cārikaṃ caramāno aññataraṃ gāmaṃ sampāpuṇi. Sopi gāmako yebhuyyena andhabālamanussehiyeva ussanno. Athekadivasaṃ andhabālamanussā sannipatitvā bho amhe araññaṃ pavisitvā kammaṃ karonte makasā khādanti tappaccayā amhākaṃ kammacchedo hoti sabbeva dhanūni ceva āvudhāni ca ādāya gantvā makasehi saddhiṃ yujjhitvā sabbe makase vijjhitvā chinditvāva māressāmāti mantayitvā araññaṃ gantvā makase vijjhissāmāti aññamaññaṃ vijjhitvā paharitvā ca dukkhappattā āgantvā antogāme ca gāmamajjhe ca gāmadvāre ca nipajjiṃsu. Satthā bhikkhusaṅghaparivuto taṃ gāmaṃ piṇḍāya pāvisi. Avasesā paṇḍitamanussā bhagavantaṃ disvā gāmadvāre maṇḍapaṃ kāretvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā satthāraṃ vanditvā nisīdiṃsu. Tadā satthā tasmiṃ Tasmiṃ ṭhāne patite manusse disvā te upāsake pucchi bahū ime gilānamanussā kiṃ etehi katanti. Bhante ete manussā makasayuddhaṃ karissāmāti gantvā aññamaññaṃ vijjhitvā sayaṃ gilānā jātāti. Satthā na idāneva andhabālamanussā makase paharissāmāti attānaṃ paharanti pubbepi makasaṃ paharissāmāti paraṃ paharaṇakamanussā ahesuṃyevāti vatvā tuṇhī ahosi tehi manussehi yācito atītaṃ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto vaṇijjāya jīvikaṃ kappesi. Tadā kāsīraṭṭhe ekasmiṃ paccantagāme bahū vaḍḍhakī vasanti. Tattheko khallātavaḍḍhakī rukkhaṃ tacchati. Athassa eko makaso tambalohathālakapiṭṭhisadise sīse nisīditvā sattiyā paharanto viya sīsaṃ mukhatuṇḍakena vijjhi. So attano santike nisinnaṃ puttaṃ āha tāta mayhaṃ sīsaṃ makaso sattiyā paharanto viya vijjhati mārehi nanti. Tāta adhivāsehi ekappahārena taṃ māressāmīti. Tasmiṃ samaye bodhisattopi attano bhaṇḍaṃ pariyesamāno taṃ gāmaṃ patvā tassa vaḍḍhakīsālāya nisinno hoti. Atha so vaḍḍhakī puttaṃ āha tāta imaṃ makasaṃ vārehīti. So vāressāmi tātāti tikhiṇaṃ mahāpharasuṃ ukkhipitvā pitu piṭṭhipasse ṭhatvā makasaṃ paharissāmīti pitu matthakaṃ dvidhā bhindi. Vaḍḍhakī tattheva jīvitakkhayaṃ patto. Bodhisatto tassa taṃ kammaṃ disvā paccāmittopi paṇḍito seyyo so hi daṇḍabhayenāpi Na manussaṃ māressatīti cintetvā imaṃ gāthamāha

seyyo amitto matiyā upeto

na tveva mitto mativippahīno

makasaṃ vadhissanti hi elamūgo

putto pitu abbhidā uttamaṅganti.

Tattha seyyoti pavaro uttamo. Matiyā upetoti paññāya samannāgato. Elamūgoti lālāmūgo bālo. Putto pitu abbhidā uttamaṅganti attano bālatāya puttopi hutvā pitu uttamaṅgaṃ matthakaṃ makasaṃ māressāmīti dvidhā bhindi tasmā bālamittato paṇḍito amittova seyyoti.

Imaṃ gāthaṃ vatvā bodhisatto uṭṭhāya yathākammaṃ gato. Vaḍḍhakissāpi ñātakā sarīrakiccaṃ akaṃsu.

Satthā evaṃ upāsakā pubbepi makasaṃ paharissāmāti paraṃ paharaṇakamanussā ahesuṃyevāti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi tadā gāthaṃ vatvā pakkanto paṇḍitavāṇijo pana ahameva ahosīti.

Makasajātakaṃ catutthaṃ.