๘. ภัลลาติยชาดก

Bhallātikajātakaṃ

bhallātiko nāma ahosi rājāti idaṃ satthā jetavane viharanto mallikaṃ deviṃ ārabbha kathesi.

Tassā kira ekadivasaṃ raññā saddhiṃ sayanaṃ nissāya kalaho hoti. Rājā kujjhitvā taṃ na olokesi. Sā cintesi nanu Tathāgato rañño mayi kuddhabhāvaṃ na jānātīti. Satthā taṃ kāraṇaṃ ñatvā punadivase bhikkhusaṅghaparivuto sāvatthiyaṃ piṇḍāya pavisitvā rañño gehadvāraṃ gato. Rājā paccuggamanaṃ katvā pattaṃ gahetvā satthāraṃ pāsādaṃ āropetvā paṭipāṭiyā bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā dakkhiṇodakaṃ datvā paṇītena āhārena parivisitvā bhattakiccāvasāne ekamantaṃ nisīdi. Satthā kiṃ nukho mahārāja mallikā na paññāyatīti pucchitvā attano sukhamadamattāyāti vutte nanu mahārāja tvaṃ pubbe kinnarayoniyaṃ nibbattetvā ekarattiṃ kinnariyā vinā hutvā satta vassasatāni paridevamāno vicarasīti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṃ bhallātiko nāma rājā rajjaṃ kārento aṅgārapakkamigamaṃsaṃ khādissāmīti rajjaṃ amaccānaṃ niyyādetvā sannaddhapañcāvudho susikkhitakoleyyasunakhagaṇaparivuto nagarā nikkhamitvā himavantaṃ pavisitvā anugaṅgaṃ gantvā uparigaṅgaṃ abhiruhituṃ asakkonto ekaṃ gaṅgaṃ otiṇṇanadiṃ disvā tadanusārena gacchanto migasūkarādayo vadhitvā aṅgārapakkamaṃsaṃ khādanto uccaṭṭhānaṃ abhiruhi. Tattha ramaṇīyā nadikā. Sā paripuṇṇakāle thanappamāṇodakā hutvā sandati. Aññadā jannukappamāṇodakā hoti. Tattha nānappakārakā macchakacchapā vicaranti. Udakapariyante rajaṭapaṭṭavaṇṇā vālukā ubhosu tīresu nānāpupphaphalabhritavinamitā rukkhā pupphaphalarasamattehi nānāvihaṅgamabhamaragaṇehi samparikiṇṇā vividhamigasaṅghanisevitā Sītacchāyā. Evaṃ ramaṇiyāya hemavatiyā nadiyā tīre dve kinnarā aññamaññaṃ āliṅgitvā paricumbitvā nānappakārehi paridevantā rodanti. Rājā tassā nadiyā tīrena gandhamādanaṃ abhiruhanto te kinnare disvā kinnu kho ete evaṃ paridevanti pucchissāmi neti cintetvā sunakhe oloketvā accharaṃ pahari. Susikkhitakoleyyakasunakhā tāya saññāya vanagumbaṃ pavisitvā urena nipajjiṃsu. So tesaṃ paṭisallīnabhāvaṃ ñatvā dhanukalāpañceva sesāvudhāni ca rukkhaṃ nissāya ṭhapetvā padasaddaṃ akaronto sanikaṃ tesaṃ santikaṃ gantvā kiṃkāraṇā tumhe rodathāti kinnare pucchi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā tisso gāthā abhāsi

bhallātiko nāma ahosi rājā

raṭṭhaṃ pahāya migavaṃ acāri so

agamā girivaraṃ gandhamādanaṃ

supupphitaṃ kiṃpurisānuciṇṇaṃ.

Sālūrasaṅghañca nisedhayitvā

dhanukalāpañca so nikkhamitvā

upāgami vacanaṃ vattukāmo

yatthaṭṭhitā kiṃpurisā ahesuṃ.

Himaccaye hemavatāya tīre

kimidhaṭṭhitā mantayavho abhiṇhaṃ

Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe

kathaṃ vo jānanti manussaloketi.

Tattha sālūrasaṅghanti sunakhagaṇaṃ. Himaccayeti catunnaṃ hemantamāsānaṃ atikkame. Hemavatāyāti imissā hemavatiyā nadiyā tīreti.

Rañño vacanaṃ sutvā kinnaro tuṇhī ahosi. Kinnarī pana raññā saddhiṃ sallapi

mallagiriṃ paṇḍalakantikūṭaṃ

sītodake anucarāma najjo

migā manussāva nibhāsavaṇṇā

jānanti no kiṃpurisāti luddāti.

Tattha mallagirinti samma luddaka mayaṃ imaṃ mallagiriñca paṇḍarakañca tikūṭañca imā ca najjo anuvicarāma. Mālāgirintipi pāṭho. Nibhāsavaṇṇāti nibhāsasamānavaṇṇā dissamānasarīrāti attho.

Tato rājā tisso gāthā abhāsi

sukiccharūpaṃ paridevayavho

āliṅgito cāsi piyo piyāya

pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe

kimidhā vane rodatha appatītā.

Sukiccharūpaṃ paridevayavho

āliṅgito cāsi piyo piyāya

Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe

kimidhā vane vilapatha appatītā.

Sukiccharūpaṃ paridevayavho

āliṅgito cāsi piyo piyāya

pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe

kimidhā vane socatha appatītāti.

Tattha sukiccharūpanti suṭṭhu dukkhappattā viya hutvā. Āliṅgito cāsi piyo piyāyāti tayā tava piyo āliṅgito ca āsi. Āliṅgiyo cāsītipi pāṭho ayamevattho. Kimidhā vaneti kiṃkāraṇā idha vane antarantarā āliṅgitvā paricumbitvā piyakathaṃ kathetvā puna appatītā rodathāti.

Tato parā ubhinnaṃpi allāpasallāpagāthā honti

mayekarattaṃ vippavasimha ludda

akāmakā aññamaññaṃ sarantā

tamekarattaṃ anutappamānā

socāma sā ratti puna na hessati.

Yamekarattaṃ anutappathetaṃ

dhanaṃva naṭṭhaṃ pitarañca petaṃ

pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe

kathaṃ vināvāsamakampayittha.

Yamimaṃ nadiṃ passasi sīghasotaṃ

nānādumacchadanaṃ selakulaṃ

taṃ me piyo uttarivassakāle

mamañca maññe anubandhatīti.

Ahañca aṅkolakaṃ ocināmi

adhimuttaṃ sattaliyodhikañca

piyo ca me hehiti māladhārī

ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ.

Ahañcidaṃ kuravakaṃ ocināmi

uddālakā pātalī sindhuvāritā

piyo ca me hehiti māladhārī

ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ.

Ahañca sālassa supupphitassa

oceyya pupphāni karomi mālaṃ

piyo ca me hehiti māladhārī

ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ.

Ahañca sālassa supupphitassa

oceyya pupphāni karomi bhāraṃ

idañca no hehiti santharatthaṃ

yatthajjimaṃ viharissāma rattiṃ.

Ahañca kho aggaluṃ candanañca

silāya piṃsāmi pamattarūpā

piyo ca me hehiti rositaṅgo

ahañca naṃ rositā ajjhupessaṃ.

Athāgamā salilaṃ sīghasotaṃ

nudaṃ sāle salale kaṇṇikāre

āpūrathe tena muhuttakena

sāyaṃ nadī āsi mayā suduttarā.

Ubhosu tīresu mayaṃ tadā ṭhitā

sampassantā ubhayo aññamaññaṃ

sakiṃpi rodāma sakiṃ hasāma

kicchena no agamā sambarī sā.

Pāto ca kho uggate suriyamhi

catukkaṃ nadiṃ uttariyāna ludda

āliṅgiyā aññamaññaṃ mayaṃ ubho

sakiṃpi rodāma sakiṃ hasāma.

Tīhūnakaṃ satta satāni ludda

yamidha mayaṃ vippavasimha pubbe

vassekimaṃ jīvitaṃ bhūmipāla

konīdha kantāya vinā vaseyya.

Āyuñca vo kīvatako nu samma

sacepi jānātha vadetha āyuṃ

anussavā vuddhito āgamā vā

akkhātha me taṃ avikampamānā.

Āyuñca no vassasahassa ludda

na cantarā pāpako atthi rogo

appadukkhaṃ sukhameva bhiyyo

avītarāgā vijahāma jīvitanti.

Tattha mayekarattanti mayaṃ ekarattaṃ. Vippavasimhāti vippayuttā hutvā vasimhā. Anutappamānāti anicchamānānaṃ na no ekaratto atīto ekarattaṃ anucintayamānā. Puna na hessatīti puna na bhavissati na gamissati. Dhanaṃva naṭṭhaṃ pitarañca petanti dhanaṃ vā naṭṭhaṃ pitaraṃ vā mātaraṃ vā petaṃ kālakataṃ nukho tumhe cintayamānā kena kāraṇena taṃ ekarattaṃ vināvāsaṃ akappayittha idaṃ me ācikkhathāti pucchati. Yamimanti yaṃ imaṃ. Selakulanti dvinnaṃ selakulānaṃ antare sandamānaṃ. Vassakāleti ekassa meghassa uṭṭhāya vassanakāle amhākaṃpi imasmiṃ vanasaṇḍe rattivasenapi carantānaṃ eko megho uṭṭhahi atha me piyasāmiko kinnaro maṃ pacchato āgacchatīti maññamāno etaṃ nadiṃ uttarīti āha. Ahañcāti ahaṃ panetassa ca paratīraṃ gatabhāvaṃ ajānantī supupphitāni aṅkolakādīni pupphāni ocināmi. Tattha sattaliyodhikañcāti kuṇḍalapupphañca Suvaṇṇayodhikañca ocinantī pana piyo ca me māladhārī bhavissati ahañca naṃ mālinī hutvā ajjhupessanti iminā kāraṇena ocināmi. Uddālakā pātalī sindhuvāritāti imepi mayā ocitāyevāti vadati. Oceyyāti ocinitvā. Aggaluṃ candanañcāti kāḷāgaluñca rattacandanañca. Rositaṅgoti vilittasarīro. Rositāti vilittā hutvā. Ajjhupessanti sayane upagamissāmi. Nudaṃ sāle salale kaṇṇikāreti etāni mayā ocinitvā tīre ṭhapitāni pupphāni nudantaṃ harantaṃ. Suduttarāti tassā hi orimatīre ṭhitakāleyeva nadiyā udakaṃ āgataṃ taṃ khaṇaññeva suriyo aṭṭhamito vijjulatā niccharanti kinnarā nāma udakabhīrukā honti iti sā otarituṃ na visahi tenāha sāyaṃ nadī āsi mayā suduttarāti. Sampassantāti vijjulatāniccharaṇakāle passantā. Rodāmāti andhakārakāle apassantā rodāma vijjulatāniccharaṇakāle passantā hasāma. Sambarīti ratti. Catukkanti tucchaṃ. Uttariyānāti uttaritvā. Tīhūnakanti tīhi ūnāni sattavassasatāni. Yamidha mayanti yaṃ kālaṃ idha mayaṃ vippavasimhā. Sā ito tīhi ūnāni sattavassasatāni hontīti vadati. Vassekimanti vassaṃ ekaṃ imaṃ tumhākaṃ ekameva vassasataṃ imaṃ jīvitanti vadati. Konīdhāti evaṃ parittakajīvite ko nu idha kantāya vinā bhaveyya ayuttaṃ vā piyabhariyāya vinā bhavitunti vadati. Kīvatako nūti rājā kinnariyā vacanaṃ sutvā imesaṃ āyuppamāṇaṃ pucchissāmi nanti cintetvā tumhākaṃ kittako āyūti pucchati. Anussavāti sace Vo kassaci vadantassa vā sutaṃ mātāpitūnaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ santike āgamo atthi atha me tato anussavā vuddhito āgamā vā etaṃ avikampamānā akkhātha. Na cantarāti amhākaṃ vassasahassaṃ āyu antarā ca no pāpako jīvitantarāyakaro rogopi natthi. Avītarāgāti aññamaññaṃ avigatapemāva hutvā.

Taṃ sutvā rājā ime hi nāma tiracchānagatā hutvā ekarattiṃ vippayogena sattavassasatāni rodantā vicaranti ahaṃ pana tiyojanasatike rajje mahāsampattiṃ pahāya araññe viharāmi aho akiccakārimhīti tatova nivatto bārāṇasiṃ gantvā kinte mahārāja himavante acchariyaṃ diṭṭhanti amaccehi puṭṭho sabbaṃ ārocetvā tato paṭṭhāya dānādīni dadanto bhoge bhuñji.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

idañca sutvāna amānusānaṃ

bhallātiko itaraṃ jīvitanti

nivattatha migavadhaṃ acāri

adāsi dānāni abhuñji bhogeti. Imaṃ gāthaṃ vatvā puna ovadanto dve gāthā abhāsi

idañca sutvāna amānusānaṃ

sammodatha mā kalahaṃ akattha

mā vo tappi attakammāparādho

yathāpi te kiṃpurisekarattaṃ.

Idañca sutvāna amānusānaṃ

sammodatha mā vivādaṃ akattha

mā vo tappi attakammāparādho

yathāpi te kiṃpurisekarattanti.

Tattha amānusānanti kinnarānaṃ. Attakammāparādhoti attano kammadoso. Kiṃpurisekarattanti yathā te kiṃpurise ekarattaṃ vināppakato attano kammadoso tappi tathā tumhepi mā tappīti attho.

Mallikā devī tathāgatassa dhamamadesanaṃ sutvā uṭṭhāyāsanā añjaliṃ paggayha dasabalassa thutiṃ karontī osānagāthamāha

vividha adhimanā suṇāmihaṃ

vacanapathaṃ tava atthasañhitaṃ

muñcaṃ giraṃ nudaseva me daraṃ

samaṇa sukhāvaha jīva me ciranti.

Tattha vividha adhimanā suṇāmihanti bhante tumhehi vividhehi nānākāraṇehi alaṅkaritvā desitaṃ dhammadesanaṃ ahaṃ adhimanā pasannacittā hutvā suṇāmi. Vacanapathanti taṃ taṃ tumhehi vuttaṃ vividhavacanaṃ. Muñcaṃ giraṃ nudaseva me daranti kaṇṇasukhaṃ madhuraṃ giraṃ muñcanto mama hadaye sokadarathaṃ nudasiyeva harasiyeva. Samaṇa sukhāvaha jīva me ciranti bhante buddhasamaṇa dibbamānusalokiyalokuttarasukhāvaha mama sāmi dhammarāja ciraṃ jīvāti.

Kosalarājā tato paṭṭhāya tāya saddhiṃ samaggasaṃvāsaṃ vasi.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi tadā kinnaro kosalarājā ahosi kinnarī mallikā devī bhallātikarājā pana ahamevāti.

Bhallātikajātakaṃ niṭṭhitaṃ.

Aṭṭhamaṃ.