๒. กุมภชาดก

กุมฺภชาตกํ

โก ปาตุราสีติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต วิสาขาย สหายิกา สุราปีตา ปญฺจสตา อิตฺถิโย อารพฺภ กเถสิ ฯ

สาวตฺถิยํ กิร สุราฉเณ สงฺฆุฏฺเฐ ตา ปญฺจสตา อิตฺถิโย สามิกานํ ฉเณ กีฬายมานานํ ติกฺขสุรํ ปฏิยาเทตฺวา ฉณํ กีฬิสฺสามาติ สพฺพาปิ วิสาขาย สนฺติกํ คนฺตฺวา สหายิเก ฉณํ กริสฺสามาติ วตฺวา อยํ สุราฉโณ อหํ สุรํ น ปิวิสฺสามีติ วุตฺเต ตุมฺเห สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ทานํ เทถ มยํ ฉณํ กริสฺสามาติ อาหํสุ ฯ สา สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อุยฺโยเชตฺวา สตฺถารํ นิมนฺตาเปตฺวา มหาทานํ ทตฺวา พหุคนฺธมาลํ อาทาย สายณฺหสมเย ธมฺมกถํ โสตุํ ตาหิ ปริวุตา เชตวนํ อคมาสิ ฯ ตา ปนิตฺถิโย สุรํ ปิวมานาว ตาย สทฺธึ คนฺตฺวา ทฺวารโกฏฺฐเก ฐตฺวา สุรํ ปิวิตฺวาว ตาย สทฺธึ สตฺถุ สนฺติกํ อคมํสุ ฯ วิสาขา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ อิตราสุ เอกจฺจา สตฺถุ สนฺติเกเยว นจฺจึสุ เอกจฺจา หตฺถกุกฺกุจฺจปาทกุกฺกุจฺจา กลหํ กรึสุ ฯ สตฺถา ตาสํ สํเวคชนนตฺถาย ภมุกโลมโต รํสิโย วิสชฺเชสิ ฯ อนฺธการติมิสา อโหสิ ฯ ตา ภีตตสิตา มรณภยตชฺชิตา อเหสุํ ฯ เตน ตาสํ สุรา ชิณฺณา ฯ สตฺถา นิสินฺนปลฺลงฺเก อนฺตรหิโต สิเนรุมุทฺธนิ ฐตฺวา อุณฺณาโลมโต รํสึ วิสชฺเชสิ ฯ จนฺทสุริยสหสฺสุคฺคมนํ วิย อโหสิ ฯ สตฺถา ตตฺถ ฐิโตว ตาสํ สํเวคชนนตฺถาย

โก นุ หาโส กิมานนฺโท นิจฺจํ ปชฺชลิเต สติ

อนฺธกาเรน โอนทฺธา ปทีปํ น คเวสถาติ อิมํ คาถมาห ฯ คาถาปริโยสาเน ตา ปญฺจสตาปิ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา คนฺธกุฏิฉายาย พุทฺธาสเน นิสีทิ ฯ อถ นํ วิสาขา วนฺทิตฺวา ภนฺเต อิทํ หิโรตฺตปฺปเภทกํ สุราปานนฺนาม กทา อุปฺปนฺนนฺติ ปุจฺฉิ ฯ โส ตสฺสา อาจิกฺขนฺโต อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต เอโก กาสิกรฏฺฐวาสี สุโร นาม วนจรโก ภณฺฑํ ปริเยสนตฺถาย หิมวนฺตํ อคมาสิ ฯ ตตฺเถโก รุกฺโข อุคฺคนฺตฺวา โปริสมตฺเต ฐาเน ติธากปฺโป อโหสิ ฯ ตสฺส ติณฺณํ กปฺปานํ อนฺตเร จาฏิปฺปมาโณ อาวาโฏ อโหสิ ฯ โส เทเว วสฺสนฺเต อุทเกน ปูริโต ตํ ปริวาเรตฺวา หรีตกี อามลกี มริจคจฺโฉ จ อเหสุํ ฯ เตสํ ปกฺกานิ วณฺฏกโต ผลานิ ฉินฺทิตฺวา ตตฺถ ปตนฺติ ฯ ตสฺสาวิทูเร สยญฺชาตสาลี ฯ ตโต จ สุวกา สาลิสีสานิ อาหริตฺวา ตสฺมึ รุกฺเข นิสีทิตฺวา ขาทนฺติ ฯ เตสํ ขาทมานานํ สาลีปิ ตณฺฑุลาปิ ตตฺถ ปตนฺติ ฯ อิติ ตํ อุทกํ สุริยาตเปน ปจฺจมานํ รสํ โลหิตวณฺณํ อโหสิ ฯ นิทาฆสมเย ปิปาสิตา สกุณคณา ตํ ปิวิตฺวา มตฺตา ปริวตฺเตตฺวา รุกฺขมูเล ปตึสุ โถกํ นิทฺทายิตฺวา วิกุชฺชมานา ปกฺกมนฺติ ฯ รุกฺขสุนขมกฺกฏาทีสุปิ เอเสว นโย ฯ วนจรโก ตํ ทิสฺวา สเจ อิทํ วิสํ ภเวยฺย อิเม มเรยฺยุํ อิเม ปน โถกํ นิทฺทายิตฺวา ยถาสุขํ คจฺฉนฺติ นยิทํ วิสนฺติ ฯ โส สยํ ปิวิตฺวา มตฺโต หุตฺวา มํสํ ขาทิตุกาโม อโหสิ ฯ ตโต อคฺคึ กตฺวา ปชฺชลิตฺวา รุกฺขมูเล ปติเต สกุเณ ติตฺติรกุกฺกุฏาทโย มาเรตฺวา มํสํ องฺคาเร ปจิตฺวา เอเกน หตฺเถน นจฺจนฺโต เอเกน มํสํ ขาทนฺโต เอกาหํ ทฺวีหํ ตตฺเถว อโหสิ ฯ ตโต ปน อวิทูเร เอโก วรุโณ นาม ตาปโส วสติ ฯ วนจรโก อญฺญถาปิ ตสฺส สนฺติกํ คจฺฉติ ฯ อถสฺส เอตทโหสิ อิทํ ปานํ ตาปเสน สทฺธึ ปิวิสฺสามีติ ฯ โส เอกํ เวฬุนาฬิกํ ปูเรตฺวา ปกฺกมํเสน สทฺธึ อาหริตฺวา ปณฺณสาลํ คนฺตฺวา ภนฺเต อิมํ ปานํ ปิวถาติ วตฺวา อุโภปิ มํสํ ขาทนฺตา ปิวิสุ ฯ อิติ สุเรน จ วรุเณน จ ทิฏฺฐตฺตา ตสฺส ปานสฺส สุราติ จ วรุณีติ จ นามํ ชาตํ ฯ

เต อุโภปิ อตฺเถโส อุปาโยติ เวฬุนาฬิโย ปูเรตฺวา กาเชนาทาย ปจฺจนฺตนครํ คนฺตฺวา ปานการกา นาม อาคตาติ รญฺโญ อาโรเจสุํ ฯ ราชา เน ปกฺโกสาเปสิ ฯ เต ตสฺส ปานํ อุปเนสุํ ฯ ราชา เทฺว ตโย วาเร ปิวิตฺวา มชฺชิ ฯ ตสฺส ตํ เอกาหทฺวีหมตฺตเมว อโหสิ ฯ อถ เน อญฺญํปิ อตฺถีติ ปุจฺฉิ ฯ อตฺถิ เทวาติ ฯ กุหินฺติ ฯ หิมวนฺเต เทวาติ ฯ เตนหิ อาเนถาติ ฯ เต คนฺตฺวา เอกเทฺว วาเร อาเนตฺวา นิวทฺธํ คนฺตุํ น สกฺขิสฺสามาติ สพฺพสมฺภาเร สลฺลกฺเขตฺวา ตสฺส รุกฺขตจาทีนิ คเหตฺวา สพฺพสมฺภาเร ปกฺขิปิตฺวา นคเร สุรํ กรึสุ ฯ นาครา สุรํ ปิวิตฺวา ปมาทํ อาปนฺนา ทุคฺคตา อเหสุํ ฯ นครํ สุญฺญํ วิย อโหสิ ฯ เตน ปานการกา ตโต ปลายิตฺวา พาราณสึ คนฺตฺวา ปานการกา อาคตาติ อาโรเจสุํ ฯ ราชา เน ปกฺโกสาเปตฺวา ปริพฺพยํ อทาสิ ฯ ตตฺถาปิ สุรํปิ อกํสุ ฯ ตํปิ นครํ ตเถว วินสฺสติ ฯ ตโต ปลายิตฺวา สาเกตํ คนฺตฺวา ตโต สาเกตโต สาวตฺถึ อคมํสุ ฯ ตทา สาวตฺถิยํ สพฺพมิตฺโต นาม ราชา อโหสิ ฯ โส เตสํ สงฺคหํ กตฺวา เกน โว อตฺโถติ ปุจฺฉิตฺวา สมฺภารมูเลน เจว สาลิปิฏฺเฐน จ ปญฺจหิ จาฏิสเตหีติ วุตฺเต สพฺพํ ทาเปสิ ฯ เต ปญฺจสุ จาฏิสเตสุ สุรํ สณฺฐเปตฺวา มูสิกภเยน จาติ รกฺขนตฺถาย เอเกกาย จาฏิยา สนฺติเก เอเกกํ วิฬารํ พนฺธึสุ ฯ เต ปจฺจิตฺวา อุตฺตรณกาเล จาฏิกุจฺฉีสุ ปคฺฆรนฺตํ สุรํ ปิวิตฺวา มตฺตา นิทฺทายึสุ ฯ มูสิกา อาคนฺตฺวา เตสํ กณฺณนาสิกทาฐิกนงฺคุฏฺเฐ ขาทิตฺวา อคมํสุ ฯ วิฬารา สุรํ ปิวิตฺวา มตาติ อายุตฺตกปุริสา รญฺโญ อาโรเจสุํ ฯ ราชา วิสการกา เอเต ภวิสฺสนฺตีติ ทฺวินฺนํปิ ชนานํ สีสานิ ฉินฺทาเปสิ ฯ เต สุรํ ปิวิตฺวา มธุรํ เทวาติ วิรวนฺตาว มรึสุ ฯ ราชา เต มาราเปตฺวา จาฏิโย ภินฺทถาติ อาณาเปสิ ฯ วิฬาราปิ สุราย ชิณฺณาย อุฏฺฐหิตฺวา กีฬนฺตา วิจรึสุ ฯ เต ทิสฺวา รญฺโญ อาโรจยึสุ ฯ ราชา สเจ วิสํ อสฺส เต มเรยฺยุํ มธุเรน เตน ภวิตพฺพํ ปิวิสฺสามิ นนฺติ นครํ อลงฺการาเปตฺวา ราชงฺคเณ มณฺฑปํ การาเปตฺวา อลงฺกตมณฺฑเป สมุสฺสิตเสตจฺฉตฺเต ราชปลฺลงฺเก นิสีทิตฺวา อมจฺจคณปริวุโต สุรํ ปาตุํ อารภิ ฯ

ตทา สกฺโก เทวราชา เก นุโข มาตาปิตุปฏฺฐานาทีสุ อปฺปมตฺตา ตีณิ สุจริตานิ ปูเรนฺตีติ โลกํ โวโลเกตฺวา ตํ ราชานํ สุรํ ปาตุํ นิสินฺนํ ทิสฺวา สจายํ สุรํ ปิวิสฺสติ สกลชมฺพูทีโป นสฺสิสฺสติ ยถา น ปิวติ ตถา นํ กริสฺสามีติ เอกํ สุราปุณฺณํ กุมฺภํ หตฺถตเล ฐเปตฺวา พฺราหฺมณเวเสนาคนฺตฺวา รญฺโญ สมฺมุขฏฺฐาเน อากาเสเยว ฐตฺวา อิมํ กุมฺภํ กีณถ อิมํ กุมฺภํ กีณถาติ อาห ฯ สพฺพมิตฺตราชา ตํ ตถา วทนฺตํ อากาเส ฐิตํ ทิสฺวา กุโต นุโข พฺราหฺมโณ อาคจฺฉตีติ เตน สทฺธึ สลฺลเปนฺโต ติสฺโส คาถา อภาสิ

โก ปาตุราสี ติทิวา นภมฺหิ

โอภาสยํ สํวรึ จนฺทิมาว

คตฺเตหิ เต รสฺมิโย นิจฺฉรนฺติ

สเตริตา วิชฺชุริวนฺตลิกฺเข ฯ

โส ฉินฺนวาตํ กมสิ อฆมฺหิ

เวหาสยํ คจฺฉสิ ติฏฺฐสิ จ

อิทฺธี นุ เต วตฺถุกตา สุภาวิตา

อนทฺธคูนมสิ เทวตานํ ฯ

เวหาสยํ กมมาคมฺม ติฏฺฐสิ

กุมฺภํ กิณาถาติ ยเมตมตฺถํ

โก วา ตุวํ กิสฺส วตาย กุมฺโภ

อกฺขาหิ เม พฺราหฺมณ เอตมตฺถนฺติ ฯ

ตตฺถ โก ปาตุราสีติ กุโต ปาตุภูโตสิ กุโต อาคโตสีติ อตฺโถ ฯ ติทิวา นภมฺหีติ กึ ตาวตึสภวนา อาคนฺตฺวา อิธ นภมฺหิ อากาเส ปากโฏ ชาโตสีติ ปุจฺฉติ ฯ สํวรินฺติ รตฺตึ ฯ สเตริตาติ เอวํนามกา ฯ โสติ โส ตฺวํ ฯ ฉินฺนวาตนฺติ วลาหโก สีตาวตฺเตน วาเตน กมติ ตสฺส ปน โสปิ วาโต นตฺถิ เตน เอวมาห ฯ กมสีติ ปวตฺตสิ ฯ อฆมฺหีติ อปฺปฏิเฆ อากาเส ฯ วตฺถุกตาติ วตฺถุ วิย ปติฏฺฐา วิย กตา ฯ อนทฺธคูนมสิ เทวตานนฺติ ยาว ปทสา อทฺธานํ อคมเนน อนทฺธคูนํ เทวตานํ อิทฺธิ สา อสิ ตว สุภาวิตาติ ปุจฺฉติ ฯ เวหาสยํ กมมาคมฺมาติ อากาเส ปวตฺตํ ปทวีติหารํ ปฏิจฺจ นิสฺสาย ติฏฺฐสิ ฯ อิมสฺส โก วา ตุวนฺติ อิมินา สมฺพนฺโธ ฯ เอวํ ติฏฺฐมาโน โก นาม ตฺวนฺติ อตฺโถ ฯ ยเมตมตฺถนฺติ ยํ เอตํ วทสิ ฯ อิมสฺส กิสฺส วตายนฺติ อิมินา สมฺพนฺโธ ฯ ยํ เอตํ กุมฺภํ กีณถาติ วทสิ กิสฺส วา เต อยํ กุมฺโภติ อตฺโถ ฯ

ตโต สกฺโก เตนหิ สุณาหีติ วตฺวา สุราย โทเส ทสฺเสนฺโต อาห

น สปฺปิกุมฺโภ นปิ เตลกุมฺโภ

น ผาณิตสฺส น มธุสฺส กุมฺโภ

กุมฺภสฺส วชฺชานิ อนปฺปกานิ

โทเส พหู กุมฺภคเต สุณาถ ฯ

คเลยฺย ยํ ปิตฺวา ปเต ปปาตํ

โสพฺภํ คุหํ จนฺทนิโยลิคลฺลํ

พหุํปิ ภุญฺเชยฺย อโภชเนยฺยํ

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา จิตฺตสฺมึ อเนสมาโน

อาหิณฺฑตี โคริว ภกฺขสาที

อนาถมาโน อุปคายติ นจฺจตี จ

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา อเจลโกว นคฺโค

จเรยฺย คาเม วิสิขนฺตรานิ

สมฺมุฬฺหจิตฺโต อติเวลสายี

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา อุฏฺฐาย ปเวธมาโน

สีสญฺจ พาหุญฺจ ปจาลยนฺโต

โส นจฺจตี ทารุกฏลฺลโกว

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา อคฺคิทฑฺฒา สยนฺติ

อโถ สิงฺคาเลหิปิ ขาทิตาเส

พนฺธํ วธํ โภคชานิญฺจุเปนฺติ

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา ภาเสยฺย อภาสเนยฺยํ

สภายมาสิโน อเปตวตฺโถ

สมกฺขิโต วนฺตคโต พฺยสนฺโน

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา อุกฺกฏฺโฐ อาวิลกฺโข

มเมว สพฺพปฐวีติ มญฺญติ

น เม สโม จาตุรนฺโตปิ ราชา

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

มานาติมานา กลหานิ เปสุณิ

ทุพฺพณฺณินี นคฺคยินี ปลายินี

โปราณธุตฺตาน คตี นิเกโต

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

อิทฺธานิ ผีตานิ กุลานิ อสฺสุ

อเนกสาหสฺสธนานิ โลเก

อุจฺฉินฺนทายชฺชกตานิมาย

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ธญฺญํ ธนํ รชฏํ ชาตรูปํ

เขตฺตํ ควํ ยตฺถ วินาสยนฺติ

อุจฺเฉทนี วิตฺตวตํ กุลานํ

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา ทุฏฺฐรูโปว โปโส

อกฺโกสติ ปิตรํ มาตรญฺจ

สสฺสุปิ คณฺเหยฺย อโถปิ สุณฺหํ

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา ทุฏฺฐรูปาว นารี

อกฺโกสติ สสฺสุรํ สามิกญฺจ

ทาสํปิ คณฺเห ปริจาริกมฺปิ

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวาน หเนยฺย โปโส

ธมฺเม ฐิตํ สมณํ พฺราหฺมณํ วา

คจฺเฉ อปายํปิ ตโตนิทานํ

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา ทุจฺจริตํ จรนฺติ

กาเยน วาจาย จ เจตสา วา

นิรยํ วชนฺติ ทุจฺจริตํ จริตฺวา

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ ยาจมานา น ลภนฺติ ปุพฺเพ

พหุํ หิรญฺญํปิ ปริจฺจชนฺตา

โส ตํ ปิวิตฺวา อลิกํ ภณาติ

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา เปสโน เปสยนฺโต

อจฺจายิเก กรณียมฺหิ ชาเต

อตฺถมฺปิ โส นปฺปชานาติ วุตฺโต

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

หิรีมนาปิ อหิรีกภาวํ

ปาตุํ กโรนฺติ มทนาย มตฺตา

ธีราปิ สนฺตา พหุกํ ภณนฺติ

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา เอกถูปา สยนฺติ

อนาสกา ถณฺฑิลทุกฺขเสยฺยํ

ทุพฺพณฺณิยํ อายสกฺยญฺจุเปนฺติ

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา ปตฺตกฺขนฺธา สยนฺติ

คาโว กูฏหตาริว น หิ

วารุณิยา เวโค นเรน สุสฺสโหริว

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ มนุสฺสา วิวชฺชนฺติ สปฺปํ

โฆรวิสมิว ตํ โลเก วิสสมานํ

โก นโร ปาตุมรหติ

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา อนฺธกเวณฺฑปุตฺตา

สมุทฺทตีเร ปริจารยนฺตา

อุปกฺกมุํ มุสเลหญฺญมญฺญํ

ตสฺสา ปุณฺณํ กุมฺภมิมํ กิณาถ ฯ

ยํ เว ปิตฺวา ปุพฺพเทวา ปมตฺตา

ติทิวา จุตา สสฺสติยา สมายา

ตํ ตาทิสํ มชฺชมิมํ นิรตฺถกํ

ชานํ มหาราช กถํ ปิเวยฺย ฯ

นยิมสฺมิ กุมฺภสฺมึ ทธิ มธุ วา

เอวํ อภิญฺญาย กิณาหิ ราช

เอวญฺหิ มํ กุมฺภคตา มยา เต

อกฺขาตรูปํ ตว สพฺพมิตฺตาติ ฯ

ตตฺถ วชฺชานีติ อาทีนวา ฯ คเลยฺยาติ คจฺฉนฺโต ปเท ปเท ปริวตฺเตยฺย ฯ ยํ ปิตฺวา ปเตติ ยํ ปิวิตฺวา ปเตยฺย ฯ โสพฺภนฺติ อาวาฏํ ฯ จนฺทนิโยฬิคลฺลนฺติ จนฺทนิยญฺจ โอลิคลฺลญฺจ ฯ อโภชเนยฺยนฺติ ภุญฺชิตุํ อยุตฺตํ ฯ อเนสมาโนติ อนิสฺสโร ฯ โคริวาติ โคโณ วิย ฯ ภกฺขสาทีติ สุรากสฏขาทโก ยถา โส ตตฺถ ตตฺถ ภกฺขสํ ปริเยสนฺโต อาหิณฺฑติ เอวํ อาหิณฺฑตีติ อตฺโถ ฯ อนาถมาโนติ นิรวสฺสโย อนาโถ วิย ฯ อุปคายตีติ อญฺญํ คายนฺตํ ทิสฺวา อุปคนฺตฺวา คายติ ฯ อเจลโกวาติ อเจลโก วิย ฯ วิสิขนฺตรานีติ อนฺตรวีถิโย ฯ อติเวลสายีติ อติจิรํปิ นิทฺทํ โอกฺกเมยฺย ฯ อติเวลจารีติปิ ปาโฐ ฯ อติเวลจารี หุตฺวา จเรยฺยาติ อตฺโถ ฯ ทารุกฏลฺลโกวาติ ทารุมยยนฺตรูปกํ วิย ฯ โภคชานิญฺจุเปนฺตีติ โภคชานิญฺจ อุเปนฺติ ฯ ปาณาติปาตาทีนิ กตฺวา ทณฺฑปีฬิตา ธนชานิญฺจ อญฺญญฺจ วธพนฺธนาทิทุกฺขํ ปาปุณนฺตีติ อตฺโถ ฯ วนฺตคโตติ อตฺตโน วนฺตสฺมึ คโต ฯ พฺยสนฺโนติ พฺยสนปตฺโต ฯ วิสนฺโนติปิ ปาโฐ ฯ ตสฺมึ วนฺเต โอสนฺโนติ อตฺโถ ฯ อุกฺกฏฺโฐติ อหํ มหาโยโธ โก มยา สทิโส อตฺถีติ เอวํ อุกฺกํสคโต หุตฺวา ฯ อาวิลกฺโขติ รตฺตกฺโข ฯ สพฺพปฐวีติ สพฺพา ปฐวี ฯ สพฺพา ปฐวีติปิ ปาโฐ ฯ จาตุรนฺโตติ จตุสมุทฺทปริยนฺตาย ปฐวิยา อิสฺสโร ฯ มานาติ มานการกา ฯ เสสปเทสุปิ เอเสว นโย ฯ คตีติ นิปฺผตฺติ ฯ นิเกโตติ นิวาโส ฯ ตสฺสา ปุณฺณนฺติ ยา เอวรูปา ตสฺสา ปุณฺณํ ฯ ยตฺถ วินาสยนฺตีติ ยํ นิสฺสาย ยตฺถ ปติฏฺฐิตา เอกํปิ พหุํปิ ธนธญฺญาทิสาปเตยฺยํ นาเสนฺติ กปณา โหนฺติ ฯ อิทฺธานีติ สมิทฺธานิ ฯ ผีตานีติ วตฺถาลงฺการกปฺปภณฺเฑหิ ปุปฺผิตานิ ฯ อุจฺฉินฺนทายชฺชกตานีติ อุจฺฉินฺนทายชฺชานิ นิทฺธนานิ กตานิ ฯ ทุฏฺฐรูโปติ ทปฺปิตรูโป ฯ คณฺเหยฺยาติ ภริยสญฺญาย กิเลสวเสน หตฺเถ คณฺเหยฺย ฯ ทาสํปิ คณฺเหยฺยาติ อตฺตโน ทาสํปิ กิเลสวเสน สามิโก เมติ คณฺเหยฺย ฯ ปิตฺวานาติ ปิวิตฺวา ฯ ทุจฺจริตํ จริตฺวาติ เอวํ ตีหิ ทฺวาเรหิ ทสวิธํปิ อกุสลํ กตฺวา ฯ ยาจมานาติ ยํ ปุริสํ ปุพฺเพ สุรํ อปิวนฺตํ พหุํปิ หิรญฺญํ ปริจฺจชนฺตาปิ มุสาวาทํ กโรหีติ ยาจมานา น ลภนฺติ ฯ ปิตฺวาติ ปิตฺวา ฐิโต ฯ นปฺปชานาติ วุตฺโตติ เกนตฺเถนาคโตสีติ วุตฺโต สาสนสฺส ทุคฺคหิตตฺตา ตํ อตฺถํ นปฺปชานาติ ฯ หิรีมนาปีติ หิริยุตฺตจิตฺตาปิ ฯ เอกถูปาติ สูกรโปตกา วิย หีนชจฺเจหิปิ สทฺธึ เอกราสี หุตฺวา ฯ อนาสกาติ นิราหารา ฯ ถณฺฑิลทุกฺขเสยฺยนฺติ ภูมิยํ ทุกฺขเสยฺยํ ฯ อายสกฺยนฺติ ครหํ ฯ ปตฺตกฺขนฺธาติ ปติตกฺขนฺธา ฯ กูฏหตาริวาติ คีวายํ พนฺธเนน กูเฏน หตา คาโว วิย ฯ ยถา ติณํ อขาทนฺติโย ปายํ อปิวนฺติโย สยนฺติ ตถา สยนฺตีติ อตฺโถ ฯ โฆรวิสมิวาติ โฆรวิสํ วิย ฯ วิสสมานนฺติ วิสสทิสํ ฯ อนฺธกเวณฺฑปุตฺตาติ ทส ภาติกราชาโน ฯ อุปกฺกมุนฺติ ปหรึสุ ฯ ปุพฺพเทวาติ อสุรา ฯ ติทิวาติ ตาวตึสเทวโลกา ฯ สสฺสติยาติ สสฺสตา ทีฆายุกภาเวน นิจฺจสมฺมตา เทวโลกาติ อตฺโถ ฯ สมายาติ สทฺธึ อสุรมายาหิ ฯ ชานนฺติ เอวํ นิรตฺถกํ เอตนฺติ วิชานนฺโต ตุมฺหาทิโส ปณฺฑิตปุริโส กถํ ปิเวยฺย ฯ กุมฺภคตา มยาติ กุมฺภคตํ มยาติ อยเมว วา ปาโฐ ฯ อกฺขาตรูปนฺติ สภาวโต อกฺขาตํ ฯ

ตํ สุตฺวา ราชา สุราย อาทีนวํ ญตฺวา ตุฏฺโฐ สกฺกสฺส ถุตึ กโรนฺโต เทฺว คาถา อภาสิ

น เม ปิตา วา อถวาปิ มาตา

เอตาทิโส ยาทิสโก ตุวํสิ

หิตานุกมฺปิ ปรมตฺถกาโม

โสหํ กริสฺสํ วจนํ ตวชฺช ฯ

ททามิ เต คามวรานิ ปญฺจ

ทาสีสตํ สตฺต ควํสตานิ

อาชญฺญยุตฺเต จ รเถ ทสา อิเม

อาจริโย โหสิ มมตฺถกาโมติ ฯ

ตตฺถ คามวรานีติ พฺราหฺมณ อาจริยสฺส นาม อาจริยภาโค อิจฺฉิตพฺโพ สํวจฺฉเร สตสหสฺสุฏฺฐานเก ตุยฺหํ ปญฺจ คาเม ททามีติ วทติ ฯ ทสา อิเมติ ทส อิเม ปุรโต ฐิเต กาญฺจนวิจิตฺเต รเถ ทสฺเสนฺโต เอวมาห ฯ

ตํ สุตฺวา สกฺโก เทวตฺตภาวํ ทสฺเสนฺโต อตฺตานํ ชานาเปนฺโต อากาเส ฐตฺวา เทฺว คาถา อภาสิ

ตเวว ทาสีสตมตฺถุ ราช

คามา จ คาโว จ ตเวว โหนฺตุ

อาชญฺญยุตฺตา จ รถา ตเวว

สกฺโกหมสฺมี ติทสานมินฺโท ฯ

มํโสทนํ สปฺปิปายญฺจ ภุญฺเช

ขาทสฺสุ จ ตฺวํ มธุมาสปูเว

เอวํ ตุวํ ธมฺมรโต ชนินฺท

อนินฺทิโต สคฺคมุเปหิ ฐานนฺติ ฯ

ตตฺถ เอวํ ตุวํ ธมฺมรโตติ เอวํ ตุวํ นานคฺครสโภชนํ ภุญฺชนฺโต สุราปานา วิรโต ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปหาย ติวิธสุจริตธมฺมรโต หุตฺวา เกนจิ อนินฺทิโต สคฺคฏฺฐานํ อุเปหีติ ฯ

อิติ สกฺโก ตสฺส โอวาทํ ทตฺวา สกฏฺฐานเมว คโต ฯ โสปิ สุรํ อปิวิตฺวา สุราภาชนานิ ภินฺทาเปตฺวา สีลํ สมาทาย ทานํ ทตฺวา สคฺคปรายโน อโหสิ ฯ ชมฺพูทีเปปิ อนุกฺกเมน สุราปานํ เวปุลฺลปฺปตฺตํ ชาตํ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา ราชา อานนฺโท อโหสิ สกฺโก ปน อหเมวาติ ฯ

กุมฺภชาตกํ นิฏฺฐิตํ ฯ

ทุติยํ ฯ