๑๐. มหาเวสสันตรชาดก

Mahānipātavaṇṇanā

vessantarajātakaṃ

phussatī varavaṇṇābheti idaṃ satthā kapilavatthusmiṃ upanissāya nigrodhāme viharanto pokkharavassaṃ ārabbha kathesi.

Yadā hi satthā pavattitapavaradhammacakko anukkamena rājagahaṃ gantvā tattha hemantaṃ vītināmetvā udāyittherena magguddesakena vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paṭhamagamanena yāva kapilavatthuṃ agamāsi. Tadā sakyarājāno mayaṃ imaṃ siddhatthakumāraṃ amhākaṃ ñātiseṭṭhaṃ passissāmāti sannipatitvā bhagavato vasanaṭṭhānaṃ vimaṃsamānā nigrodhasakkassārāmo rammaṇīyoti sallakkhetvā tattha sabbaṃ paṭijagganavidhiṃ katvā gandhapupphacuṇṇādihatthā paccuggamanaṃ karontā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite daharadahare nāgaradārake ca nāgaradārikāyo ca paṭhamaṃ pahiṇiṃsu. Tato rājakumāre ca rājakumārikāyo ca tesaṃ antarā sāmaṃ gandhapupphacuṇṇādīhi satthāraṃ pūjayamānā bhagavantaṃ gahetvā nigrodhārāmameva agamaṃsu. Tattha bhagavā vīsatisahassakhīṇṇāsavaparivuto paññattapavarabuddhāsane nisīdi. Tadā sākiyā mānajātikā manathaddhā te ayaṃ siddhatthakumāro amhehi daharataro amhākaṃ kaniṭṭho bhāgineyyo putto nattāti cintetvā te daharadahare rājakumāre āhaṃsu tumhe bhagavantaṃ vandatha mayaṃ tumhākaṃ piṭṭhito nisīdissāmāti. Tesu evaṃ bhagavantaṃ avanditvā nisinnesu bhagavā tesaṃ Ajjhāsayaṃ ñatvā na maṃ ñātayo vandanti handāhaṃ te vandāpessāmīti abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā tato paṭṭhāya ākāsaṃ abbhuggantvā tesaṃ ñātīnaṃ sīse pādapaṅsuṃ okīriyamāno viya gaṇḍāmbarukkhamūle yamakapāṭihāriyasadisaṃ pāṭihāriyaṃ akāsi. Tadā suddhodanamahārājā taṃ acchariyaṃ disvā āha bhante tumhākaṃ jātadivase isissa kāḷadevalassa jaṭilassa vandanatthaṃ upanītānaṃ vo pāde parivattetvā brāhmaṇassa matthake ṭhite disvā ahaṃ tumhākaṃ vandiṃ ayaṃ me paṭhamavandanā vappamaṅgaladivase jambūchāyāya sirisayane nipannānaṃ vo jambūchāyāya aparivattanaṃ disvā ahaṃ tumhākaṃ pāde vandiṃ ayaṃ me dutiyavandanā idāni imaṃ adiṭṭhapubbaṃ pāṭihāriyaṃ disvāpi ahaṃ tumhākaṃ pāde vandāmi ayaṃ me tatiyavandanāti. Tasmiṃ raññā pana vandite avanditvā ṭhātuṃ samattho nāma ekasākiyopi nāhosi. Sabbepi te vandiṃsuyeva. Iti bhagavā ñātayo vandāpetvā ākāsato otaritvā paññattapavarabuddhāsane nisīdi. Nisinne pana bhagavati sikkhappatto ñātasamāgamo ahosi. Sabbepi ekaggacittā hutvā nisīdiṃsu. Tato mahāmegho uṭṭhahitvā pokkharavassaṃ vassi. Tāmbavaṇṇaṃ udakaṃ heṭṭhā viravantaṃ gacchati. Ye temitukāmāva te tementi atemitukāmassa sarīre ekabindhumattamapi na patati. Taṃ disvā sabbe te acchariyabbhūtajātā ahesuṃ. Aho acchariyaṃ aho abbhūtaṃ aho buddhānaṃ ānubhāvo yesaṃ ñātīnaṃ samāgame mahāmegho evarūpaṃ pokkharavassaṃ vassīti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Taṃ Sutvā satthā kāya nuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā imāya nāmāti vutte na bhikkhave idāneva sabbepi bodhisattakāle mama ñātisamāgame evarūpo mahāmegho pokkharavassaṃ vassiyevāti vatvā tuṇhī ahosi tehi yācito atītaṃ āhari.

Atīte bhikkhave siviraṭṭhe jetuttanagare sivimahārājā nāma rajjaṃ kārento sañjayaṃ nāma puttaṃ paṭilabhi. So tassa vayappattassa maddarājadhītaraṃ phussatiṃ nāma rājakaññaṃ ānetvā tassa rajjaṃ niyyādetvā phussatiṃ nāma aggamahesiṃ akāsi. Tassā ayaṃ pubbayogo. Ito hi ekanavutikappāvasāne vipassī nāma satthā loke udapādi. Tadā bandhumatinagare bandhumo nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tasmiṃ bandhumatinagaraṃ upanissāya kheme migadāye viharante tasmiṃ kāle eko rājā rañño bandhumassa anagghena candanasārena saddhiṃ satasahassagghanikaṃ suvaṇṇamālaṃ pesesi. Rañño pana dve dhītaro ahesuṃ. So taṃ paṇṇākāraṃ tāsaṃ dātukāmo hutvā candanasāraṃ jeṭṭhakāya adāsi. Suvaṇṇamālaṃ kaniṭṭhāya adāsi. Tā ubhopi na mayaṃ imaṃ amhākaṃ sarīre upanessāma satthārameva pūjessāmāti cintetvā rājānamāhaṃsu tāta candanasārena ca suvaṇṇamālāya ca dasabalaṃ pūjessāmāti. Taṃ sutvā rājā sādhūti sampaṭicchi. Sā sukhumaṃ candanasāraṃ cuṇṇaṃ kāretvā suvaṇṇasamugge pūretvā gaṇhāpesi. Kaniṭṭhabhaginī pana suvaṇṇamālaṃ uracchadamālaṃ kāretvā suvaṇṇasamugge pūretvā gaṇhāpesi. Tā ubhopi migadāyavihāraṃ gantvā tāsu Dvīsu jeṭṭhakā pana candanacuṇṇena dasabalassa suvaṇṇavaṇṇasarīraṃ pūjetvā sesacandanacuṇṇāni gandhakuṭiyaṃ vikīritvā bhante anāgate kāle tumahādisassa buddhassa mātā bhaveyyanti patthanaṃ akāsi gāthamāha

esā candanacuṇṇena pūjā tumhesu me katā

tumhādisassa buddhassa mātā hessaṃ anāgateti.

Kaniṭṭhabhaginī pana dasabalassa suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ suvaṇṇamālāya uracchadena pūjetvā bhante yāva arahattappatti tāva idaṃ pasādhanaṃ mama sarīrā mā vigataṃ hotūti patthanaṃ akāsi gāthamāha

bhante suvaṇṇamālāya mayā tvaṃ pūjito asi

tena mayhaṃ ure hotu mālā puññena nimmitāti.

Satthā pana tāsaṃ pūjānumodanaṃ akāsi

yā cettha dvīhi tumhehi pūjā mayhaṃ patiṭṭhitā

tāya ijjhantu tumhākaṃ yathā vo patthanā tathāti.

Tā ubhopi yāvatāyukaṃ ṭhatvā āyuhapariyosāne tato caritvā devaloke nibbattiṃsu. Tāsu jeṭṭhabhaginī devalokato manussalokaṃ manussalokato devalokaṃ saṃsarantī ekanavutikappāvasāne buddhassa mātā mahāmāyā devī nāma ahosi. Kaniṭṭhabhaganī pana tatheva saṃsarantī kassapadasabalassa uppādakāle kikissa rañño dhītā hutvā nibbatti sā cittakammakātāya viya uracchadamālāya alaṅkatena urena jātattā uracchadā nāma kumārikā hutvā soḷasavassikakāle tathāgatassa bhattānumodanaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya aparabhāge bhattānumodanaṃ Suṇanteneva pitarā sotāpattiphalapattadivaseyeva arahattaṃ patvā pabbajitvā parinibbāyi. Kakirājāpi aññā sattadhītaro paṭilabhi. Tāsaṃ nāmāni

samaṇī samaṇaguttā bhikkhunī bhikkhudāsikā

dhammā ceva sudhammā ca saṃghadāsī ca sattimāti.

Tā imasmiṃ buddhuppāde

khemā ca uppallavaṇṇā ca paṭiccharā cāpi gotamī

dhammadinnā mahāmāyā visākhā cāpi sattimāti.

Tāsu phussatī sudhammā nāma hutvā dānādīni puññāni katvā vipassisammāsambuddhassa katāya candanacuṇṇena pūjāya phalena rattacandanaparipphositena viya sarīrena jātattā phussatī nāma kumārikā hutvā devesu ca manussesu ca saṃsarantī aparabhāge sakkassa devarañño aggamahesī hutvā nibbatti. Athassā yāvatāyukaṃ ṭhatvā pañcasu pubbanimittesu uppannesu sakko devarājā tassā parikkhīṇāyukabhāvaṃ ñatvā mahantena yasena taṃ ādāya nandavanuyyānaṃ gantvā tattha taṃ alaṅkatasirisayanapiṭṭhe nipannaṃ sayaṃ sirisayanapasse nisīditvā evamāha bhadde phussati te dasa vare dammi te gaṇhāhīti. Sakko taṃ varaṃ dadanto imasmiṃ gāthāsahassapaṭimaṇḍite mahāvessantrajādake paṭhamaṃ gāthamāha

phussatī varavaṇṇābhe varassu dasadhā vare

paṭhabyā cārupubbaṅgi yaṃ tuyhaṃ manaso piyanti.

Evamesā mahāvessantaradhammadesanā devaloke patiṭṭhāpitā nāma hoti. Tattha phussatīti taṃ nāmena ālapati. Varavaṇṇābheti varāya vaṇṇābhāya samannāgate. Dasadhāti dasavidhe. Paṭhabyāti paṭhaviyaṃ gahetabbe katvā. Varassūti gaṇhāhīti vadati. Cārupubbaṅgīti cārunā pubbaṅgena varalakkhaṇena samannāgate. Yaṃ tuyhaṃ manaso piyanti yaṃ yaṃ varaṃ tava manaso piyaṃ taṃ taṃ dasahi koṭṭhāsehi gaṇhāhīti vadati.

Sā attano cavanadhammataṃ ajānantī pamattā hutvā dutiyaṃ gāthamāha

devarāja mano tayatthu kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā

rammā cāvesi maṃ ṭhānā vātova dharaṇīruhanti.

Tattha mano tayatthūti namo te atthu. Kiṃ pāpanti kiṃ pāpaṃ mayā tava santike pakatanti pucchati. Dharaṇīruhanti rukkhaṃ.

Athassā pamattabhāvaṃ ñatvā sakko dve gāthā abhāsi

na ceva te kataṃ pāpaṃ na ca me tvamasi appiyā

puññañca te parikkhīṇaṃ yena tevaṃ vadāmihaṃ

santike maraṇaṃ tuyhaṃ vinābhāvo bhavissati

paṭiggaṇhāhi me ete vare dasa pavecchatoti.

Tattha yena tevanti yena kāraṇena taṃ evaṃ vadāmi ahaṃ. Tuyhaṃ vinābhāvoti tava amhehi saddhiṃ viyogo bhavissati. Pavecchatoti dadamānassa.

Sā sakkassa vacanaṃ sutvā nicchayena attano maraṇaṃ ñatvā varaṃ gaṇhantī āha

varañce me ado sakka sabbabhūtānamissara

sivirājassa bhaddante tattha assaṃ nivesane

nīlanettā nīlabhamū nīlakkhīva yathā migī

phussatī nāma nāmena tattha assaṃ purindada

puttaṃ labhetha varadaṃ yācayogaṃ amacchariṃ

pūjitaṃ paṭirājūhi kittimantaṃ yasassinaṃ

gabbhaṃ me dhārayantiyā majjhimaṅgaṃ anunnataṃ

kucchi anunnato assa cāpaṃva likhitaṃ samaṃ

thanā me nappavatteyyuṃ palitā nassantu vāsava

kāye rajo na limpetha vajjhañcāpi pamocaye

mayūrakoñcābhirude nārīvaragaṇāyute

khujjacelāvakākiṇṇe sūdamāgadhavaṇṇite

citraggaḷerughusite surāmaṃsappabodhane

sivirājassa bhaddante tattha assaṃ mahesiyāti.

Tattha sivirājassāti sā jambūdīpatalaṃ olokentī attano anucchavikaṃ sivirañño nivesanaṃ disvā tattha aggamahesībhāvaṃ patthenti evamāha. Yathā migīti ekavassikā migapotikā viya. Nīlakkhīti nimmalanīlanettā homi. Tenevamāha. Tattha phussatīti iminā nāmena assaṃ. Labhethāti labheyyaṃ. Varadanti Alaṅkatasīsaakkhiyugalahadayamaṃsarudhirasetacchattaputtadārādikassa yācitayācakassa varabhaṇḍassa dāyakaṃ. Kucchīti majjhimaṅganti vuttaṃ sarūpato dasseti. Likhitanti yathā chekena dhanukārena sammā likhitaṃ dhanuṃ. Anunnatanti anunnatamajjhaṃ tulāvaṭṭaṃ 1- samaṃ hoti. Evarūpo me kucchi bhaveyya. Nappavatteyyunti patitvā olambamānā na bhaveyyuṃ. Palitā nassantu vāsavāti vāsava devaseṭṭha sirasmiṃ palitānipi me sīse nassantu mā paññāyiṃsu. Palitāni siroruhātipi pāṭho. Vajjhañcāpīti kibbisakārakaṃ rājāparādhikaṃ vajjhappattaṃ coraṃ attano balena mocetuṃ samatthā assaṃ iminā attano issariyabhāvaṃ dīpeti. Sūdamāgadhavaṇṇiteti bhojanakālādīsu thutivasena kālaṃ ārocentehi sūdehi ceva māgadhikehi ca saṃvaṇṇite. Citraggaḷerughusiteti pañcāṅgikaturiyasaddasadisi manorammavaraṃ ravantehi sattaratanavicittehi aggaḷehi dvārakavāṭehi ugghosite. Surāmaṅsappabodhaneti pivatha khādathāti surāmaṃsehaṃ pabodhiyamāne evarūpe sivirājassa nivesane tassa aggamahesī bhaveyyanti ime dasa vare gaṇhi. Tattha sivirājassa aggamahesībhāvo paṭhamo varo. Nīlanettatā dutiyo varo. Nīlabhamukatā tatiyo varo. Phussatīti nāmaṃ catuttho varo. Puttapaṭilābho pañcamo varo. Anunnatakucchitā chaṭṭho varo. Alambatthanatā sattamo varo. Apalitabhāvo aṭṭhamo varo. Sukhumacchavībhāvo navamo varo. Vajjhapamocanasamatthatā dasamo varo.

@Footnote: 1 guḷāvaṭṭantipi pāṭho

Taṃ sutvā sakko āha

ye te dasa varā dinnā mayā sabbaṅgasobhane

sivirājassa vijite sabbe te lacchasi vareti.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

idaṃ vatvāna maghavā devarājā sujampati

phussatiyā varaṃ datvā anumodittha vāsavoti.

Tattha anumoditthāti pamuditacitto somanassappatto. Sabbe te lacchasi vareti sabbe te vare labhasi.

Evaṃ sakko dasa vare datvā pamuditacitto hutvā tuṭṭhamānaso ahosi.

. Dasavaragāthā niṭṭhitā.

Iti sā vare gahetvā tato cutā maddarañño aggamahesiyā kucchimhi nibbatti. Jāyamānāya candanacuṇṇena paripphositena viya sarīrena jātattā tenassā nāmaggahaṇadivase phussatītveva nāmaṃ kariṃsu. Sā mahantena parivārena vaḍḍhitvā soḷasavassikakāle uttamarūpadharā ahosi. Atha naṃ sivimahārājā puttassa sañjayakumārassatthāya ānetvā tassa chattaṃ ussāpetvā taṃ soḷasannaṃ itthīsahassānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi.

Tena vuttaṃ

tato cutā sā phussatī khattiye upapajjatha

jetuttaramhi nagare sañjayena samāgamīti

Sā sañjayassa piyā manāpā ahosi. Atha sakko āvajjamāno mayā phussatiyā dinnesu varesu nava varā samiddhāti disvā eko puttavaro na tāva samijjhati taṃpissā samijjhāpessāmīti cintesi. Tadā mahāsatto tāvatiṃsadevaloke vasati. Āyu cassa parikkhīṇaṃ ahosi. Taṃ ñatvā sakko tassa santikaṃ gantvā mārisa tayā manussalokaṃ gantuṃ vaṭṭati tattheva sivirañño aggamahesiyā phussatiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhituṃ vaṭṭatīti vatvā tassa ceva aññesañca cavanadhammānaṃ saṭṭhīsahassānaṃ devaputnānaṃ paṭiññaṃ gahetvā sakaṭṭhānameva gato. Mahāsattopi tato cavitvā tatthuppanno sesadevaputtāpi saṭṭhīsahassānaṃ amaccānaṃ gehesu nibbattiṃsu. Mahāsatte pana mātukucchigate phusatī dohaḷinī hutvā catūsu nagaradvāresu nagaramajjhe ca nivesanadvāre cāti cha dānasālāyo kārāpetvā devasikaṃ devasikaṃ cha sattasahassāni visajjetvā dānaṃ dātukāmā ahosi. Atha rājā tassā dohaḷaṃ sutvā ne mittake brāhmaṇe pakkosāpetvā mahāsakkāraṃ katvā tamatthaṃ pucchi. Nemittakā mahārāja deviyā kucchimhi dānābhirato satto uppanno dānena tittiṃ na gamissatīti byākariṃsu. Taṃ sutvā rājā tuṭṭhamānaso hutvā vuttappakārā cha dānasālāyo kārāpetvā vuttappakāraṃ dānaṃ paṭṭhapesi. Bodhisattassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya rañño āyappamāṇaṃ nāma nāhosi. Tassa puññānubhāvena sakalajambūdīparājāno tassa paṇṇākāraṃ pahiṇiṃsu. Devī mahantena parivārena Gabbhaṃ dhārentī dasamāse paripuṇṇe nagaraṃ daṭṭhukāmā hutvā rañño ārocesi. Rājā nagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkārāpetvā deviṃ rathavaraṃ āropetvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ kāresi. Tassā vessavithiyā majjhappattakāle kammajavātā caliṃsu. Rañño ārocayiṃsu. Taṃ sutvā rājā vessavithiyā majjhe tassā pasūtigharaṃ kāretvā ārakkhaṃ gaṇhāpesi. Sā tattha puttaṃ vijāyi.

Tena vuttaṃ

dasa māse dhārayitvā karontī purapadakkhiṇaṃ

vessānaṃ vithiyā majjhe janesi phussatī mamanti.

Mahāsatto mātu kucchito nikkhamanto visuddho hutvā akkhīni ummīlitvāva nikkhami nikkhamantoyeva ca so mātuyā hatthaṃ pasāretvā amma dānaṃ dassāmi atthi kiñci dhananti āha. Athassa mātā tāta yathā ajjhāsayena dānaṃ dehīti pasāritahatthe sahassathavikaṃ ṭhapesi.

Mahāsattopi ummaṅgajātake imasmiṃ jātake pacchimattabhāveti tīsu ṭhānesu jātamattoyeva mātarā saddhiṃ kathesi.

Athassa nāmaggahaṇadivase vessavithiyā jātattā vessantaroti nāmaṃ kariṃsu.

Tena vuttaṃ

na mayhaṃ mātikaṃ nāmaṃ napi petikasambhavaṃ

jātomhi vessavithiyā tasmā vessantaro ahunti.

Jātadivaseyeva panassa ekā ākāsacārinī kareṇukā Abhimaṅgalasammataṃ sabbasetaṃ hatthipotakaṃ ānetvā maṅgalahatthiṭṭhāne ṭhapetvā pakkāmi. Tassa mahāsattassa paccayaṃ katvā uppannattā paccayotveva nāmaṃ kariṃsu. Rājā mahāsattassa atidīghādidosavajjitā alambatthaniyo madhurakhīrāyo catusaṭṭhīdhātiyo dāpesi. Tena saddhiṃ jātakānañca saṭṭhīdārakasahassānampi ekekā dhātiyo dāpesi. So saṭṭhīsahassehi dārakehi saddhiṃ mahantena parivārena vaḍḍhati. Athassa rājā satasahassagghanikaṃ kumārapilandhanaṃ kāresi. So catupañcavassikakāle taṃ omuñcitvā dhātīnaṃ datvā puna tāhi diyamānaṃ na gaṇhi. Tā naṃ pavattiṃ rañño ārocayiṃsu. Taṃ sutvā rājā mama puttena dinnaṃ sudinnaṃ brahmadeyyameva hotūti aparaṃ pilandhanaṃ kārāpesi. Kumāro taṃpi pilandhanaṃ adāsiyeva. So dārakakāleyeva dhātīnaṃ nava vāre pilandhanaṃ adāsi. So aṭṭhavassikakāle pana pāsādavaragato sayanapiṭṭhe nisinnoyeva cintesi ahaṃ bāhirakadānameva demi taṃ maṃ na paritoseti ajjhattikadānaṃ dātukāmomhi sacepi maṃ koci hadayaṃ yāceyya uraṃ bhinditvā hadayaṃ nīharitvā tassa dadeyyaṃ sace akkhīni maṃ yāceyya akkhīni uppāṭetvā dadeyyaṃ sace sarīramaṃsaṃ yāceyya sakalasarīrato maṃsaṃ chetvā dadeyyaṃ sacepi maṃ koci rudhiraṃ yāceyya rudhiraṃ gahetvā dadeyyaṃ atha vāpi maṃ koci me dāso hohīti vadeyya attānamassa samassāsetvā dāsaṃ katvā dadeyyanti. Tassevaṃ sabhāvaṃ sarasacittaṃ cintentassa catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā ayaṃ mahāpaṭhavī mattavaravāraṇo viya tajjamānā kampi. Sinerupabbatarājā Suseditavetataṅkuro viya oṇamitvā jetuttaranagarābhimukho aṭṭhāsi. Paṭhavīsaddena devo tajjanto khaṇikavassaṃ vassi. Akālavijjulatā nicchariṃsu. Sāgaro ubbatti. Sakko devarājā apphoṭesi. Mahābrāhmā sādhukāramadāsi. Yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ ahosi.

Vuttampi cetaṃ

yathāhaṃ dārako homi jātiyā aṭṭhavassiko

tadā nisajja pāsāde dānaṃ dātuṃ vicintayiṃ

hadayaṃ dadeyyaṃ cakkhuṃ maṃsaṃpi rudhaṃpi ca

dadeyyaṃ kāyaṃ sāvetvā yadi ko yācaye mamanti

sabhāvaṃ cintayantassa akampitamasaṇṭhitaṃ

akampi tattha paṭhavī sineruvanavaṭaṃsakāti.

Bodhisatto soḷasavassikakāleyeva sabbasippānaṃ nipphattiṃ pāpuṇi. Athassa pitā rajjaṃ dātukāmo mātarā saddhiṃ mantetvā maddarājakulato mātuladhītaraṃ maddiṃ nāma rājakaññaṃ ānetvā soḷasannaṃ itthīsahassānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapetvā mahāsattaṃ rajje abhisiñci. Mahāsatto rajje patiṭṭhitakālato paṭṭhāya devasikaṃ devasikaṃ cha satasahassāni visajjento mahādānaṃ pavattesi. Aparabhāge maddī devī puttaṃ vijāyi. Taṃ kāñcanajālena sampaṭicchiṃsu. Tenassa jālikumārotveva nāmaṃ kariṃsu. Tassa padasā gamanakāle sā dhītaraṃ vijāyi. Taṃ kaṇhājinena sampaṭicchiṃsu. Tenassā kaṇhājinātveva nāmaṃ kariṃsu. Mahāsatto ekamāsassa chakkhattuṃ Alaṅkatahatthikkhandhavaragato cha dānasālāyo olokesi.

Tadā kāliṅgaraṭṭhe dubbuṭṭhikā ahosi. Sassāni na sampajjiṃsu. Mahantaṃ chātakabhayaṃ uppajji. Manssā jīvituṃ asakkontā corakammaṃ karonti. Dubbhikkhapīḷitā jānapadā rājaṅgaṇe sannipatitvā upakkosiṃsu. Taṃ sutvā raññā kiṃ tātāti vuttepi tamatthaṃ ārocayiṃsu. Atha rājā sādhu tātā devaṃ vassāpessāmīti vatvā te uyyojetvā samādinnasīlopi sattāhaṃ uposathavāsaṃ vasantopi devaṃ vassāpetuṃ nāsakkhi. So nāgare sannipātetvā ahaṃpi samādinnasīlo sattāhaṃ uposathaṃ vasitvā devaṃ vassāpetuṃ nāsakkhiṃ kinnu kho kātabbanti pucchi. Sace deva devaṃ vassāpetuṃ na sakkosi esa jetuttaranagare sañjayarañño putto vessantaro nāma dānābhirato tassa sabbaseto maṅgalahatthī atthi yassa gatagataṭṭhāne devo vassati brāhmaṇe pesetvā taṃ hatthiṃ yācāpetvā ānethāti. So sādhūti sampaṭicchitvā brāhmaṇe sannipātetvā tesu aṭṭha jane vicinitvā tesaṃ nāmāni rāmo dhajo lakkhaṇo sujātimanto yañño sujāto suyāmo koñḍaññoti sattannaṃ brāhmaṇānaṃ pamukho rāmo tesaṃ paribbayaṃ katvā gacchatha vessantaraṃ hatthiṃ yācitvā ānethāti pesesi. Aṭṭha brāhmaṇā anupubbena jetuttaranagaraṃ gantvā dānagge bhattaṃ bhuñjitvā attano sarīraṃ rajoparikiṇṇaṃ paṃsumaggitaṃ katvā puna divase rājānaṃ hatthiṃ yācitukāmā hutvā raññodānaggaṃ gamanakāle pācīnadvāraṃ agamaṃsu. Rājāpi dānaggaṃ olokessāmīti pātova nahātvā Nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā alaṅkatahatthikkhandhavaragato pācīnadvāraṃ agamāsi. Brāhmaṇā tatthokāsaṃ alabhitvā dakkhiṇadvāraṃ gantvā unnatappadese ṭhatvā rañño pācīnadvāre dānaggaṃ oloketvā dakkhiṇadvāraṃ āgamanakāle dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā jayatu bhavaṃ jayatu bhavaṃ vessantaroti āhaṃsu. Mahāsatto brāhmaṇe disvā hatthiṃ tesaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ pesetvā hatthikkhandhe nisinnova paṭhamaṃ gāthamāha

paruḷhakacchanakhalomā paṅkadantā rajassirā

paggayha dakkhiṇaṃ bāhuṃ kiṃ maṃ yācanti brāhmaṇāti.

Tattha paruḷhakacchanakhalomāti paruḷhakacchā paruḷhanakhā paruḷhalomā dīghanakhā dīghalomāti attho. Kacche jātā lomā. Kacchā ca nakhā ca lomā ca kacchanakhalomā. Paruḷhā kacchanakhalomā yesaṃ te paruḷhakacchanakhalomā.

Brāhmaṇā āhaṃsu

ratanaṃ deva yācāma sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ

dadāhi pavaraṃ nāgaṃ īsādantaṃ uruḷhavanti.

Tattha uruḷhavanti ubbāhanasamatthaṃ.

Taṃ sutvā mahāsatto ahaṃ sīsamādiṃ katvā ajjhattikadānaṃ dātukāmomhi ime maṃ bāhirakadānameva yācanti tathāpi pūressāmi tesaṃ manorathanti cintetvā hatdikkhandhavaragato imaṃ gāthamāha

dadāmi na vikampāmi yaṃ maṃ yācanti brāhmaṇā

pabhinnaṃ kuñjaraṃ dantiṃ upaguyhaṃ gajuttamanti.

Tena vuttaṃ. Paṭijānitvā ca pana

hatthikkhandhato oruyha rājā cāgādhimānaso

brāhmaṇānaṃ adā dānaṃ sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanoti.

Tattha upaguyhanti rājavāhanaṃ. Cāgādhimānasoti cāgena adhikamānaso adāti brāhmaṇānaṃ adāsi. So vāraṇassa alaṅkataṭṭhāne olokanatthaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā analaṅkataṭṭhāne adisvā kusmamissakasugandhodakabharitaṃ suvaṇṇabhiṅgāraṃ gahetvā ito etha mahābrāhmaṇāti vatvā alaṅkatarajatadāmasadisaṃ hatthisoṇḍaṃ tesaṃ hatthesu ṭhapetvā udakaṃ pātetvā alaṅkatavāraṇaṃ adāsi. Tassa catūsu pādesu alaṅkārā cattāri satasahassāni agghanti. Ubhosu passesu alaṅkārā dve satasahassāni agghanti. Heṭṭhā udare rattakambalaṃ satasahassaṃ agghati. Piṭṭhiyaṃ muttājālaṃ maṇijālaṃ kāñcanajālanti tīṇi jālāni tīṇi satasahassāni agghanti. Ubhosu kanṇesu alaṅkārā dve satasahassāni agghanti. Paṭṭhiyaṃ attharaṇakambalaṃ satasahassaṃ agghati. Kumbhālaṅkāro satasahassaṃ. Tayo vaṭaṃsakā tīṇi satasahassāni. Kaṇṇacūḷālaṅkārā dve satasahassāni. Dvinnaṃ dantānaṃ alaṅkārā dve satasahassāni. Soṇḍāya sovatthikālaṅkāro satasahassaṃ. Naṅguṭṭhālaṅkāro satasahassaṃ. Ṭhapetvā anagghabhaṇḍaṃ kāyāruḷha pasādhanaṃ bāvīsatisatasahassāni agghati. Ārohaṇanisseṇi satasahassaṃ. Bhuñjanakaṭāhaṃ satasahassanti idaṃ tāva ettakaṃ dhanaṃ catuvīsatisatasahassāni agghati. Chattapiṇḍiyaṃ pana maṇi Cuḷāmaṇi muttāhāro maṇi aṅkuso maṇi hatthino kaṇṭhaveṭhanamuttāhāro maṇi hatthikumbhe maṇīti imāni cha anagghāni hatthīpi anagghoyevāti hatthinā saddhiṃ satta anagghāni tāni sabbāni brāhmaṇānaṃ adāsi. Tathā hatthino paricārakāni pañca kusalatāni hatthimeṇḍahatthigopakehi saddhiṃ adāsi. Saha dāneneva panassa heṭṭhā vuttanayeneva bhūmikampādayo ahesuṃ.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ

hatthināge padinnamhi medanī samakampatha

tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ

hatthināge padinnamhi khubhittha nagaraṃ tadā

samākulaṃ puraṃ āsi ghoso ca vipulo mahā

hatthināge padinnamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti.

Tattha tadāsīti tadā āsi. Hatthināgeti hatthisaṃkhāte nāge. Khubhittha nagaraṃ tadāti saṃkhubhi ahosi.

Brāhmaṇā kira dakkhiṇadvāre hatthiṃ labhitvā hatthipiṭṭhe nisīditvā mahājanaparivārā nagaramajjhena pāyiṃsu. Mahājanā te disvā āhaṃsu ambho brāhmaṇā amhākaṃ hatthiṃ abhiruḷhā kuto vo laddho hatthīti. Brāhmaṇā āhaṃsu vessantaramahārājena no hatthī dinno ke tumheti mahājanaṃ hatthīvikārādīhi ghaṭentā nagaramajjhena pājetvā uttaradvārena nikkhamiṃsu. Nāgarā devatāvaṭṭanena Bodhisattassa kuddhā rājadvāre sannipatitvā mahantaṃ upakkosamakaṃsu.

Tena vuttaṃ

samākulaṃ puraṃ āsi ghoso ca vipulo mahā

hatthināge padinnamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane

athettha vattati saddo tumulo bheravo mahā

hatthināge padinnamhi khubhittha nagaraṃ tadā

athettha vattati saddo tumulo bheravo mahā

hattināge padinnamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti.

Tattha ghosoti upakkosanasaddo. Vipuloti patthaṭattā vipulo. Mahāti uddhaṃ gatattā mahā. Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti siviraṭṭhavāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanakare.

Athassa dānena saṃkhubbhitacittā hutvā nagaravāsino rañño ārocesuṃ.

Tena vuttaṃ

uggā ca rājaputtā ca vesiyānā ca brāhmaṇā

hatthārohā anīkaṭṭhā rathikā pattikārakā

kevalo cāpi nigamo siviyo cāpi samāgatā

disvā nāgaṃ niyamānaṃ te rañño paṭivedayuṃ

vidhamaṃ deva te raṭṭhaṃ putto vessantaro tava

kathaṃ no hatthinaṃ dajjā nāgaṃ raṭṭhassa pūjitaṃ

kathaṃ no kuñjaraṃ dajjā īsādantaṃ uruḷhavaṃ

Khettaññuṃ sabbayuddhānaṃ sabbasetaṃ gajuttamaṃ

paṇḍukambalasañchannaṃ pabhinnaṃ sattumaddanaṃ

dantiṃ savālavījaniṃ setaṃ kelāsasādisaṃ

sasetacchattaṃ supattheyyaṃ sāthabbanaṃ sahatthipaṃ

aggayānaṃ rājavāhiṃ brāhmaṇānaṃ adā dhananti.

Tattha uggāti uggatā paññātā pākaṭā. Nigamoti negamakuṭumbikajano. Vidhamaṃ deva te raṭṭhanti deva tava raṭṭhaṃ vidhamaṃ. Kathaṃ no hatthinaṃ dajjāti kena nāma kāraṇena amhākaṃ hatthinaṃ abhimaṅgalasammataṃ kāliṅgaraṭṭhavāsīnaṃ brāhmaṇānaṃ dadeyya. Khettaññuṃ sabbayuddhānanti sabbayuddhānaṃpi jayabhūmisīsapajānanasamatthaṃ. Dantinti manoramadantayuttaṃ. Savālavījaninti vālavījaniyā saha yuttaṃ. Supattheyyanti saattharaṇabhaṇḍaṃ. Sāthabbananti sahatthivejjaṃ. Sahatthipanti hatthiparicārakānaṃ paṇcannaṃ kulasatānaṃ hatthimeṇḍahatthigopakānañca vasena sahatthipaṃ. Evañca pana vatvā puna evamāhaṃsu

annapānañca so dajjā vatthasenāsanāni ca

etaṃ kho dānapaṭirūpaṃ etaṃ kho brāhmaṇārahaṃ

ayaṃ te vaṃsarājāno sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano

kathaṃ vessantaro putto gajaṃ bhājeti sañjaya

sace tvaṃ na karissasi sivīnaṃ vacanaṃ idaṃ

maññe taṃ saha puttena sivihatthe karissareti.

Tattha vaṃsarājānoti paveṇiyā āgato mahārājā. Bhājetīti Deti. Sivihatthe karissareti siviraṭṭhavāsino janā saha puttena taṃ attano hatthe karissanti.

Taṃ sutvā rājā ete vessantaraṃ māretuṃ icchantīti saññāya āha

kāmaṃ janapado māsi raṭṭhañcāpi vinassatu

nāhaṃ sivīnaṃ vacanā rājaputtaṃ adūsakaṃ

pabbājeyyaṃ sakā raṭṭhā putto hi mama oraso

kāmaṃ janapado māsi raṭṭhañcāpi vinassatu

nāhaṃ sivīnaṃ vacanā rājaputtaṃ adūsakaṃ

pabbājeyyaṃ sakā raṭṭhā putto hi mama atrajo

na cāhaṃ tasmiṃ dubbheyyaṃ ariyasīlavato hi so

asilokopi me assa pāpañca pasave bahuṃ

kathaṃ vessantaraṃ puttaṃ satthena ghātayāmaseti.

Tattha māsīti mā ahosi 1-. Mā hotūti attho. Ariyasīlavatoti ariyena sīlena vatena ca ariyāya samācārasampattiyā samannāgato. Ghātayāmaseti ghātessāma. Dubbheyyanti mama puttaṃ niddosaṃ niraparādhanti attho.

Taṃ sutvā siviyo avocuṃ

mā naṃ daṇḍena satthena na hi so bandhanāraho

pabbājehi ca naṃ raṭṭhā vaṅke vasatu pabbateti.

@Footnote: 1 āsītipi pāṭho

Tattha mā naṃ daṇḍena satthenāti deva mā tumhe taṃ daṇḍena vā satthena vā ghātayittha. Na hi so bandhanārahoti so bandhanārahopi na hotiyeva.

Taṃ sutvā rājā āha

eso ce sivīnaṃ chando chandaṃ na panudāmahase

imaṃ so vasatu rattiṃ kāme ca paribhuñjatu

tato ratyā vivasane suriyassuggamanaṃ pati

samaggā siviyo hutvā raṭṭhā pabbajayantu tanti.

Tattha vasatūti so puttadārassa ovādaṃ dadamāno vasatu ekarattimassa okāsaṃ dethāti vadati.

Te ekarattimattaṃ vasatūti rañño vacanaṃ sampaṭicachiṃsu. Atha ne nāgare rājā uyyojetvā puttassa sāsanaṃ pesento kattāraṃ āmantetvā tassa santikaṃ pesesi. So sādhūti sampaṭicchitvā vessantarassa nivesanaṃ gantvā taṃ pavuttiṃ ārocesi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

uṭṭhehi katte taramāno gantvā vessantaraṃ vada

siviyo deva te kuddhā negamā ca samāgatā

uggā ca rājaputtā ca vesiyānā ca brāhmaṇā

hatthārohā anīkaṭṭhā rathikā pattikārakā

kevalo cāpi nigamo siviyo cāpi samāgatā

asmā ratyā vivasane suriyassasuggamanaṃ pati

Samaggā siviyo hutvā raṭṭhā pabbājayanti taṃ

sakattā taramānova sivirājena pesito

āmuttasabbābharaṇo suvattho candanapphosito

sīsaṃnahāto udake so āmuttamaṇikuṇḍalo

upāgami puraṃ rammaṃ vessantaranivesanaṃ

tatthaddasa kumāraṃ so rammamānaṃ sake pure

parikiṇṇaṃ avaccehi tidasānaṃva vāsavaṃ

so tattha gantvā rammamānaṃ kattā vessantaramabravi

dukkhaṃ te vedayissāmi mā me kujjha rathesabha

vanditvā rodamāno so kattā rājānamabravi

bhattā mesi mahārāja sabbakāmarasāharo

dukkhaṃ te vedayissāmi tattha assāsayantu maṃ

siviyo deva te kuddhā negamā ca samāgatā

uggā ca rājaputtā ca vesiyānā ca brāhmaṇā

hatthārohā anīkaṭṭhā rathikā pattikārakā

kevalo cāpi nigamo siviyo cāpi samāgatā

asmā ratyā vivasane suriyassuggamanaṃ pati

samaggā siviyo hutvā raṭṭhā pabbājayanti tanti.

Tattha kumāranti mātāpitūnaṃ atthitāya kumārotveva saṃkhyaṃ gataṃ rājānaṃ. Rammānanti attanā dinnadānassa vaṇṇaṃ kathayamānaṃ somanassappattaṃ hutvā nisinnaṃ. Amaccehīti sahajātehi saṭṭhīsahassehi Amaccehi parivutaṃ samussitasetacchatte rājāsane nisinnaṃ. Vedayissāmīti kathayissāmi. Tattha assāyantu manti tasmiṃ dukkhasāsane ārocite kilamantaṃ maṃ deva te pādā assāsentu visattho kathehīti maṃ vadathāti adhippāyenevamāha.

Mahāsatto āha

kismiṃ me siviyo kuddhā yo na passāmi dukkaṭaṃ

taṃ me katte viyācikkha kasmā pabbājayantimanti.

Tattha kisaminti katarasmiṃ kāraṇe. Viyācakkhāti vitthārato kāthehi.

Kattā āha

uggā ca rājaputtā ca vesiyānā ca brāhmaṇā

hatthārohā anīkaṭṭhā rathikā pattikārakā

nāgadānena khīyanti tasmā pabbājayantanti

tattha khīyantīti kujjhanti

taṃ sutvā mahāsatto somanassappatto āha

hadayaṃ cakkhumpahaṃ dajjaṃ kiṃ me bāhirakaṃ dhanaṃ

hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā muttā veḍuriyā 1- maṇī

dakkhiṇaṃ vāmahaṃ bāhuṃ disvā yācakamāgate

dadeyyaṃ na vikampeyyaṃ dāne me ramatī mano

kāmaṃ maṃ siviyo sabbe pabbājentu hanantu vā

@Footnote: 1 veḷuriyāti yuttataraṃ.

Neva dānā viramissaṃ kāmaṃ chindantu sattadhāti.

Tattha yācakamāgateti yācake āgate taṃ yācakaṃ disvā. Neva dānā viramissanti neva dānā viramissāmi.

Taṃ sutvā kattā neva raññā na nāgarehi dinnaṃ attano matiyāva aparaṃpi sāsanaṃ kathento āha

evantaṃ siviyo āhu negamā ca samāgatā

kontimārāya tīrena girimārañjaraṃ pati

yena pabbājitā yanti tena gacchatu subbatoti.

Tattha kontimārāyāti kontimārāya nāma nadiyā tīrena. Girimārañjaraṃ patīti ārañjaraṃ nāma giriṃ abhimukho hutvā. Yenāti yena maggena raṭṭhā pabbājitā rājāno gacchanti tena maggena subbato vessantaropi gacchatūti evaṃ siviyo kathentīti āha. Idaṃ kira so devatāviggahito hutvā katheti.

Taṃ sutvā bodhisatto sādhu dosakārakānaṃ rājūnamahaṃ gamanamaggena gamissāmi maṃ kho pana nāgarā na aññena dosena pabbājenti mayā hatthissa dinnattā pabbājenti evaṃ santepi ahaṃ ekadivasaṃ sattasatakamahādānaṃ dassāmi nāgarā me ekadivasaṃ dānaṃ dātuṃ okāsaṃ dentu sve dānaṃ datvā tatiyadivase gamissāmīti vatvā āha

sohaṃ tena gamissāmi yena gacchanti dūsakā

ratatindivaṃ me khamatha yāva dānaṃ dadāmihanti.

Taṃ sutvā kattā sādhu deva nāgarānaṃ rājūnañca taṃ vakkhāmīti Vatvā pakkāmi. Mahāsatto taṃ uyyojetvā mahāsenāguttaṃ pakkosāpetvā ahaṃ sve sattasatakamahādānaṃ dassāmi sattahatthisatāni sattaassasatāni sattarathasatāni sattaitthīsatāni sattadhenusatāni sattadāsasatāni sattadāsīsatāni paṭiyādehi nānappakārāni ca annapānādīni antamaso suraṃpi adātabbayuttakaṃ sabbaṃ taṃ upaṭṭhapehīti sattasatakamahādānaṃ vicāretvā amacce uyyojetvā ekakova maddiyā vasanaṭṭhānaṃ gantvā sirisayanapiṭṭhe nisīditvā tāya saddhiṃ kathaṃ pavattesi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

āmantayittha rājā naṃ maddiṃ sabbaṅgasobhanaṃ

yaṃ te kiñci mayā dinnaṃ dhanadhaññañca vijjati

hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā muttā veḍuriyā bahū

sabbantaṃ nidaheyyāsi yañca te petikaṃ dhananti.

Tattha nidaheyyāsīti nidhiṃ katvā ṭhapeyyāsi. Petikanti pitito ābhaṭaṃ.

Tamabravi rājaputtī maddī sabbaṅgasobhanā

kuhiṃ deva nidaheyyāsi taṃ me akkhāhi pucchitoti.

Tattha tamabravīti mayhaṃ sāminā vessantarena ettakaṃ kālaṃ dhanaṃ nidaheyyāsīti na vuttapubbaṃ idāneva vadati kuhiṃ nu kho nidahetabbaṃ pucchissāmi nanti cintetvā taṃ abravi.

Vessantaro āha

sīlavantesu dajjesi dānaṃ maddi yathārahaṃ

Na hi dānā paraṃ atthi patiṭṭhā sabbapāṇinanti.

Tattha dajjesīti bhadde maddi mama vijite koṭṭhādīsu ṭhānesu dhanaṃ anidahitvā anugāmikaṃ nidhiṃ nidahamānā sīlavantesu dajjeyyāsīti. Na hi dānā paranti dānato uttaritaraṃ patiṭṭhā nāma natthi.

Sā sādhūti tassa vacanaṃ sampaṭicchi. Atha naṃ utriṃ ovadanto āha

puttesu maddi dayesi sassuyā sassuramhi ca

yo ca taṃ bhattā maññeyya sakkaccantaṃ upaṭṭhahi

no ce taṃ bhattā maññeyya mayā vippavasena te

aññaṃ bhattāraṃ pariyesi mā kilittha mayā vināti.

Tattha dayesīti dayaṃ mettaṃ kareyyāsi. Yo ca taṃ bhattā maññeyyāti bhadde yo ca mayi gate ahaṃ te bhattā bhavissāmīti maññissati taṃpi sakkaccaṃ upaṭṭhaheyyāsi. Mayā vippavasena teti mayā saddhiṃ tava vippavāsena sace koci ahaṃ te bhattā bhavissāmīti taṃ na maññeyya atha sayameva aññaṃ bhattāraṃ pariyesi. Mā kilittha mayā vināti mayā vinā bhūtā hutvā mā kilā bhava mā kilamasītiattho.

Atha naṃ maddī kiṃ nu kho esa evarūpaṃ vacanaṃ bhaṇatīti cintetvā kasmā deva imaṃ ayuttakaṃ kathaṃ kathesīti pucchi. Atha naṃ mahāsatto bhadde mayā hatthissa dinnattā siviyo kuddhā maṃ raṭṭhā pabbājenti sve ahaṃ sattasatakamahādānaṃ datvā tatiyadivase nagarā nikkhamissāmīti vatvā āha

Ahaṃ hi vanaṃ gacchāmi ghoraṃ bāḷamigāyutaṃ

saṃsayo jīvitaṃ mayhaṃ ekakassa brahāvaneti.

Tattha saṃsayoti anekapaccatthike ekantasukhumālassa mama vane vasantassa kuto jīvitaṃ nicchayena marissāmīti adhippāyenevamāha

tamabravi rājaputtī maddī sabbaṅgasobhanā

abhumme kathaṃ nu bhaṇasi pāpakaṃ vata bhāsasi

nesa dhammo mahārāja yaṃ tvaṃ gaccheyya ekako

ahaṃ pi tena gacchāmi yena gacchasi khattiya

maraṇaṃ vā tayā saddhiṃ jīvitaṃ vā tayā vinā

tadeva maraṇaṃ seyyo yañce jīve tayā vinā

aggiṃ ujjālayitvāna ekajālasamāhitaṃ

tattheva maraṇaṃ seyyo yañce jīve tayā vinā

yathā āraññikaṃ nāgaṃ dantiṃ anveti hatthinī

jessantaṃ giriduggesu samesu visame ca

evantaṃ anugacchāmi putte ādāya pacchato

subharā te bhavissāmi na te hessāmi dubbharāti.

Tattha abhummeti abhūtapubbaṃ vata me katheyyāsi. Gaccheyyāti gacchati. Nesa dhammoti na eso sabhāvo netaṃ kāraṇaṃ. Tadevāti yaṃ tayā saddhiṃ maraṇaṃ tadeva mama seyyo. Tatthāti tasmiṃ ekajālabhūte dārucitake. Jessantanti vicarantaṃ.

Evaṃ vatvā puna sā diṭṭhapubbaṃ viya himavantappadesaṃ vaṇṇentī āha

Ime kumāre passanto mañjuke piyabhāṇine

āsine vanagumbasmiṃ na rajjassa sarissasi

ime kumāre passanto mañjuke piyabhāṇine

kīḷante vanagumbasmiṃ na rajjassa sarissasi

ime kumāre passanto mañjuke piyabhāṇine

assame rammaṇīyamhi na rajjassa sarissasi

ime kumāre passanto mañjuke piyabhāṇine

kīḷante assame ramme na rajjassa sarissasi

ime kumāre passanto māladhārī alaṅkate

assame ramaṇīyamhi na rajjassa sarissasi

ime kumāre passanto māladhārī alaṅkate

kīḷante assame ramme na rajjassa sarissasi

yadā dakkhasi naccante kumāre māladhārine

assame ramaṇīyamhi na rajjassa sarissasi

yadā dakkhasi naccante kumāre māladhārine

kīḷante assame ramme na rajjassa sarissasi

yadā dakkhasi mātaṅgaṃ kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ

ekaṃ araññe vicarantaṃ na rajjassa sarissasi

yadā dakkhasi mātaṅgaṃ kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ

sāyaṃ pāto vicarantaṃ na rajjassa sarissasi

yadā kareṇusaṃghassa yūthassa purato vajaṃ

Koñcaṃ kāhati mātaṅgo kuñjaro saṭṭhihāyano

tassa taṃ nadato sutvā na rajjassa sarissasi

ubhato vanavikāse yadā dakkhasi kāmadaṃ

vane bāḷamigākiṇṇe na rajjassa sarissasi

migaṃ disvāna sāyaṇhaṃ pañcamālinimāgataṃ

kiṃpurise ca naccante na rajjassa sarissasi

yadā sossasi nigghosaṃ sandamānāya sindhuyā

gītaṃ kiṃpurisānañca na rajjassa sarissasi

yadā sossasi nigghosaṃ girigabbharacārino

vasamānassulūkassa na rajjassa sarissasi

yadā sīhassa byagghassa khaggassa gavayassa ca

vane sossasi bāḷānaṃ na rajjassa sarissasi

yadā morīhi parikiṇṇaṃ varahinaṃ matthakāsinaṃ

moraṃ dakkhasi naccantaṃ na rajjassa sarissasi

yadā morīhi parikiṇṇaṃ aṇḍajaṃ citrapekkhunaṃ

moraṃ dakkhasi naccantaṃ na rajjassa sarissasi

yadā morīhi parikiṇṇaṃ nīlagīvaṃ sikhiṇḍinaṃ

moraṃ dakkhasi naccantaṃ na rajjassa sarissasi

yadā dakkhasi hemante pupphite dharaṇīruhe

surabhisampavāyante na rajjassa sarissasi

yadā hemantake māse haritaṃ dakkhasi medaniṃ

Indagopakasañchannaṃ na rajssa sarissasi

yadā dakkhasi hemante pupphite dharaṇīruhe

kuṭajaṃ bimbajālañca pupphitaṃ loddapadamakaṃ

surabhisampavāyante na rajjassa sarissasi

yadā hemantake māse vanaṃ dakkhasi pupphitaṃ

opupphāni padumāni na rajjassa sarissasīti.

Tattha mañjuketi madhurasare madhurakathe. Kareṇusaṃghassāti hatthinīghaṭāya. Yūthassāti hatthiyūthassa purato gacchanto. Ubhatoti ubhato maggassa. Vanavikāseti vanaghaṭāyo. Kāmadanti mayhaṃ sabbakāmadadaṃ. Sindhuyāti nadiyā. Vasamānassulūkassāti ulūkasakuṇassa vasato. Bāḷānanti bāḷamigānaṃ. Tesaṃ hi sāyaṇhasamaye so saddo pañcāṅgikaturiyasaddo viya bhavissati tasmā tesaṃ saddaṃ sutvā na rajjassa sarissasīti vadati. Varahinanti kalāpasañchannaṃ. Matthakāsinanti niccaṃ pabbatamatthake nisinnaṃ. Mattakāsinantipi pāṭho. Kāmamadamattaṃ hutvā kāsinanti attho. Bimbajālanti rattaṅkurapattaṃ. Opupphānīti olambakapupphāni patitapupphāni.

Evaṃ maddī himavantavāsinī viya ettakāhi gāthāhi himavantaṃ vaṇṇesi.

Himavantavaṇṇanā niṭṭhitā.

Phussatīpi kho devī puttassa me kaṭukasāsanaṃ āgataṃ kinnu kho karoti ahaṃ gantvā jānissāmīti paṭicchannayogena āgantvā Sirisayanagabbhadvāre ṭhitā tesaṃ taṃ sallāpaṃ sutvā kalūnaṃ paridevaṃ paridevi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tesaṃ lālapitaṃ sutvā puttassa suṇisāya ca

kalūnaṃ paridevesi rājaputtī yasassinī

seyyo visaṃ me khāyitaṃ papātā papateyyahaṃ

rajjuyā bajjhamiyāhaṃ

kasmā vessantaraṃ puttaṃ pabbājenti adūsakaṃ

ajjhāyikaṃ dānapatiṃ yācayogaṃ amacchariṃ

pūjitaṃ paṭirājūhi kittimantaṃ yasassinaṃ

kasmā vessantaraṃ puttaṃ pabbājenti adūsakaṃ

mātā petibharaṃ jantuṃ kule jeṭṭhāpacāyinaṃ

kasmā vessantaraṃ puttaṃ pabbājenti adūsakaṃ

rañño hitaṃ devahitaṃ ñātīnaṃ sakhinaṃ hitaṃ

hitaṃ sabbassa raṭṭhassa

kasmā vessantaraṃ puttaṃ pabbājenti adūsakanti.

Tattha rājaputtīti phussatī maddarājadhītā. Papateyyahanti papateyyaṃ ahaṃ. Rajjuyā bajjhamiyāhanti rajjuyā gīvaṃ bandhitvā mareyyaṃ ahaṃ. Kasmāti evaṃ amatāyameva mayi kena kāraṇena mama puttaṃ adūsakaṃ siviyo pabbājenti. Ajjhāyikanti tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragataṃ nānāsippesu nipphattiṃ pattaṃ.

Iti sā kalūnaṃ paridevitvā puttañca suṇisañca assāsetvā Rañño santikaṃ gantvā āha

madhūneva paḷitāni ambāva patitā chamā

evaṃ hessati te raṭṭhaṃ pabbājenti adūsakaṃ

haṃso nikkhīṇapattova pallalasmiṃ anūdake

apaviṭṭho amaccehi eko rājā vihaññasi

taṃ taṃ brūmi mahārāja attho te mā upajjhagā

mānaṃ sivīnaṃ vacanā pabbājesi adūsakanti.

Tattha paḷitānīti palātamakkhikāni madhūni viya. Patitā chamāti bhūmiyaṃ patitāni ambapakkāni viya ca. Evaṃ mama putte pabbājite deva tava raṭṭhaṃ sabbasādhāraṇaṃ bhavissatīti dassesi. Nikkhīṇapattoti paggharitapatto. Apaviṭṭho amaccehīti mama puttena sahajātehi saṭṭhīsahassehi amaccehi chaḍḍito hutvā. Vihaññasīti kilamissasi. Sivīnaṃ vacanāti sivīnaṃ vacanena mā naṃ adūsakaṃ mama puttaṃ pabbājesīti.

Taṃ sutvā rājā āha

dhammassāpacitiṃ kummiṃ sivīnaṃ vinayaṃ dhajaṃ

pabbājemi sakaṃ puttaṃ pāṇā piyataro hi meti.

Tassattho bhadde ahaṃ sivīnaṃ dhajaṃ vessantarakumāraṃ vinayaṃ vinayanto pabbājento siviraṭṭhe porāṇakarājūnaṃ paveṇīdhammassa apacitiṃ kummiṃ karomi tasmā sacepi me pāṇā piyataropi so tathāpi naṃ pabbājemīti.

Sā taṃ sutvā paridevamānā āha

yassa pubbe dhajaggāni kaṇikārāva pupphitā

Yāyantamanuyāyanti svājjekova gamissati

yassa pubbe dhajaggāni kaṇikārā vanāniva

yāyantamanuyāyanti svājjekova gamissati

yassa pubbe anīkāni kaṇikārāva pupphitā

yāyantamanuyāyanti svājjekova gamissati

yassa pubbe anīkāni kaṇikārā vanāniva

yāyantamanuyāyanti svājjekova gamissati

indagopakavaṇṇābhā gandhārā paṇḍukambalā

yāyantamanuyāyanti svājjekova gamissati

yo pubbe hatthinā yāti sivikāya rathena ca

svājja vessantaro rājā kathaṃ gacchati pattiko

kathaṃ candanalittaṅgo naccagītappabodhano

kharājinaṃ parāsuñca khārikājañca hāriti

kasmā nābhiharīyanti kāsāvā ajināni ca

pavisantaṃ brahāraññaṃ kasmā cīraṃ na bajjhare

kathaṃ nu cīraṃ dhārenti rājapabbajitā janā

kathaṃ kusamayaṃ cīraṃ maddī paridahessati

kāsiyāni padhāretvā khomakodumbarāni ca

kusacīrāni dhārentī kathaṃ maddī karissati

vayhāhi pariyāyitvā sivikāya rathena ca

sā kathajja anuccaṅgī kathaṃ gacchati pattikā

Yassā mudutalā hatthā calanāva sukhe ṭhitā

sā kathajja anuccaṅgī pathaṃ gacchati pattikā

yassā mudutalā pādā calanāva sukhe ṭhitā

pādukāhi suvaṇṇāhi pīḷamānāva gacchati

sā kathajja anuccaṅgī pathaṃ gacchati pattikā

yassu itthīsahassassa purato gacchati mālinī

sā kathajja anuccaṅgī vanaṃ gacchati ekikā

yā sā sivāya sutvāna mahuṃ utrasate pure

sā kathajja anuccaṅgī vanaṃ gacchati bhīrukā

yā sā indasagottassa ulūkassa pavassato

sutvāna nadato bhītā vāriṇīva pavedhati

sā kathajja anuccaṅgī vanaṃ gacchati bhīrukā

sakuṇī hataputtāva suññaṃ disvā kulāvakaṃ

ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ suññaṃ āgammimaṃ puraṃ

sakuṇī hataputtāva suññaṃ disvā kulāvakaṃ

kīsā paṇḍu bhavissāmi piye putte apassatī

sakuṇī hataputtāva suññaṃ disvā kulāvakaṃ

tena tena padhāvissaṃ piye putte apassatī

kururīva hatacchāpā suññaṃ disvā kulāvakaṃ

ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ suññaṃ āgammimaṃ puraṃ

kururīva hatacchāpā suññaṃ disvā kulāvakaṃ

Kīsā paṇḍu bhavissāmi piye putte apassatī

kururīva hatacchāpā suññaṃ disvā kulāvakaṃ

tena tena padhāvissaṃ piye putte apassatī

sā nūna cākavākīva pallalasmiṃ anūdake

ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ suññaṃ āgammimaṃ puraṃ

sā nūna cākavākīva pallalasmiṃ anūdake

kīsā paṇḍu bhavissāmi piye pute apassatī

sā nūna cākavākīva pallalasmiṃ anūdake

tena tena padhāvissaṃ piye putte apassatī

evañca me vilapantiyā rājaputtaṃ adūsakaṃ

pabbājesi ca naṃ raṭṭhā maññe hessāmi jīvitanti.

Tattha kaṇikārāvāti suvaṇṇābharaṇālaṅkārasuvaṇṇavatthapaṭimaṇḍitatāya supupphitakaṇikārā viya. Yāyantamanuyāyantīti uyyānavanakīḷādīnaṃ atthāya gacchantaṃ vessantaraṃ anugacchanti. Svājjeko vāti so ajja ekova gamissati. Anīkānīti hatthānīkādīni. Gandhārā paṇḍukambalāti gandhāraraṭṭhe uppannā satasahassagghanikā senāya pārutā rattakambalā. Hāritīti khandhe katvā harissati. Pavisanatanti pavisantassa vessantarassa. Kasmā cīraṃ na bajjhareti kasmā bandhituṃ jānantā vākacīraṃ na bandhanti . rājapabbajitāti rājāno hutvā pabbajitā. Khomakodumbarānīti khomaraṭṭhe kodumbararaṭṭhe uppannāni sāṭakāni. Sā kathajjāti sā kathaṃ ajja. Anuccaṅgīti aninditaagarahitaṅgī. Pīḷamānāvāti kampitvā kilantā viya gacchati. Yassu itthīsahassāti ādīsu padesu assūti nipāto yāti attho. Yāsātipi pāṭho. Sivāyāti siṅgāliyā. Pureti pubbe nagare vasantī. Indasagottassāti kosiyagottassa. Vāriṇīvāti devatāpaviṭṭhā yakkhadāsī viya. Dukkhenāti puttaviyogasokadukkhena. Āgammimaṃ puranti imaṃ putte gate puttassa nivesanaṃ āgantvā. Piye putteti vessantarañca maddiñca sandhāyāha. Hatacchāpāti hataputtā hatapotakā. Pabbājesi ca naṃ raṭṭhāti yadi naṃ vessantaraṃ raṭṭhā pabbājesi.

Deviyā paridevasaddaṃ sutvā sabbā sañjayassa sivikaññāyo samāgatā pakkandiṃsu. Tāsaṃ pakkanditasaddaṃ sutvā mahāsattassa nivesane tatheva pakkandiṃsu. Iti dvīsu rājakulesu koci sakabhāvena saṇṭhāretuṃ asakkonto vātavegena pamadditā sālā viya patitvā paridevamāno paridevi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tassā lālapitaṃ sutvā sabbā antepure ahu

bāhā paggayha pakkanduṃ sivikaññā samāgatā

sālāva sampamathitā mālutena pamadditā

senti puttā ca dārā ca vessantaranivesane

orodhā ca kumārā ca vesiyānā ca brāhmaṇā

bāhā paggayha pakkanduṃ vessantaranivesane

Hatthārohā anīkaṭṭhā rathikā pattikārakā

bāhā paggayha pakkanduṃ vessantaranivesane

tato ratyā vivasane suriyassuggamanaṃ pati

atha vessantaro rājā dānaṃ dātuṃ upāgami

vatthāni vatthakāmānaṃ soṇḍānaṃ detha vāruṇiṃ

bhojanaṃ bhojanatthīnaṃ sammādeva pavecchatha

mā ca kiñci vanibbake heṭṭhayittha idhāgate

tappetha annapānena gacchanti paṭipūjitā

tesu mattā kilantāva sampatanti vanibbakā

nikkhamante mahārāje sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane

acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ nānāphaladadaṃ dumaṃ

yathā vessantaraṃ raṭṭhā pabbājenti adūsakaṃ

acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ nānāphaladharaṃ dumaṃ

yathā vessantaraṃ raṭṭhā pabbājenti adūsakaṃ

acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ sabbakāmadadaṃ dumaṃ

yathā vessantaraṃ raṭṭhā pabbājenti adūsakaṃ

acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ sabbakāmarasāharaṃ

yathā vessantaraṃ raṭṭhā pabbājenti adūsakaṃ

ye vuḍḍhā ye ca daharā ye ca majjhimaporisā

bāhā paggayha pakkanduṃ

nikkhamante mahārāje sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane

Atiyakkhā vessavarā itthāgārā ca rājino

bāhā paggayha pakkanduṃ

nikkhamante mahārāje sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane

thiyopi tattha pakkanduṃ yātamhi nagare ahuṃ

nikkhamante mahārāje sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane

ye brāhmaṇā ye ca samaṇā aññe vāpi vanibbakā

bāhā paggayha pakkanduṃ adhammo kira bho iti

yathā vessantaro rājā yajamāno sake pure

sivīnaṃ vacanatthena samhā raṭṭhā nirajjati

sattahatthisate datvā sabbālaṅkārabhūsite

suvaṇṇakacche mātaṅge hemakappanivāsase

āruḷhe gāmaṇīyebhi tomaraṅkusapāṇibhi

esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati

sattaassasate datvā sabbālaṅkārabhūsite

ājānīye ca jātiyā sindhave sīghabāhane

āruḷhe gāmaṇīyebhi indiyācāpadhāribhi

esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati

sattarathasate datvā sannaddhe ussitaddhaje

dīpe athopi veyyagghe sabbālaṅkārabhūsite

ārūḷhe gāmaṇīyebhi cāpahatthehi cammibhi

esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati

Sattaitthīsate datvā ekāmekā rathe ṭhitā

sannaddhā nikkharajjūhi suvaṇṇena alaṅkatā

pītālaṅkārā pītavasanā pītābharaṇabhūsitā

āḷārappamukhā hasulā susaññā tanumajjhimā

esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati

sattadhenusate datvā sabbā kaṃsupadhārino

esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati

sattadāsīsate datvā sattadāsasatāni ca

esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati

hatthī asse rathe datvā nāriyo ca alaṅkatā

esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati

tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ

mahādāne padinnamhi medanī samakampatha

tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ

yaṃ pañjalīkato rājā samhā raṭṭhā nirajjatīti.

Tattha sivikaññāti bhikkhave phussatiyā paridevitasaddaṃ sutvā sabbāpi sañjayassa sivirañño itthiyo samāgatā hutvā pakkanduṃ rodiṃsu. Vessantaranivesaneti tattha itthīnaṃ pakkanditaṃ saddaṃ sutvā vessantarassāpi nivesane tatheva pakkanditvā dvīsupi rājakulesu keci sakabhāvena saṇṭhāretuṃ asakkontā vātavegena sampamathitā sālā viya patitvā parivattantā parideviṃsu. Tato ratyā vivasaneti bhikkhave Tato tassā rattiyā accayena suriye uggate dānaveyyāvaṭikā dānaṃ paṭiyāditanti rañño ārocesuṃ. Na atha vessantaro rājā pātova nahāyitvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito sādhurasabhojanaṃ bhuñjitvā mahājanaparivuto sattasatakamahādānaṃ dātuṃ dānaggaṃ upāgami. Dethāti tattha gantvā saṭṭhīsahasse amacce āṇāpento evamāha. Vāruṇinti majjadānaṃ nāma nipphalanti jānāti evaṃ santepi surāsoṇḍā dānaggaṃ patvā vessantarassa dānagge suraṃ pivituṃ na labhimhāti vattuṃ mā labhantūti dāpesi. Vanibbaketi vanibbakajanesu yācakesu kiñci ekaṃpi mā viheṭhayittha. Paṭipūjitāti mayā pūjitā hutvā yathā maṃ thomayamānā gacchanti tathā karothāti vadati. Iti so suvaṇṇālaṅkārānaṃ suvaṇṇadhajānaṃ hemajālapaṭicchannānaṃ hatthīnaṃ sattasatāni ca tathārūpānañceva assānaṃ sattasatāni ca sīhacammādīhi parikkhittānaṃ nānāratanavicitrānaṃ sovaṇṇadhajānaṃ rathānaṃ sattasatāni ca sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitānaṃ uttamarūpadharānaṃ khadtiyakaññādīnaṃ itthīnaṃ sattasatāni ca varausabhajeṭṭhakānaṃ kuṇḍopadohinīnaṃ dhenūnaṃ sattasatāni ca suvinītānaṃ susikkhitānaṃ dāsīnaṃ sattasatāni ca tathārūpānañca dāsānaṃ sattasatāni ca aparimāṇapānabhojananti sattasatakamahādānaṃ adāsi.

Tasmiṃ evaṃ dānaṃ dadamāne jetuttaranagaravāsino khattiyabrāhmaṇa- vessasuddādayo sāmi vessantara siviraṭṭhavāsino taṃ dānaṃ dentaṃ pabbājenti tvaṃ puna dānameva desīti parideviṃsu

tena vuttaṃ

Athettha vattati saddo tumulo bheravo mahā

dānena taṃ nīharanti puna dānaṃ dadāti soti.

Dānapaṭiggāhakā pana dānaṃ gahetvā idāni kira vessantaro rājā amhe anāthe katvā araññaṃ pavisissati ito paṭṭhāya kassa santikaṃ gamissāmāti chinnapādā viya patantā āvaṭṭantā parivattantā mahāsaddena parideviṃsu.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

te su mattā kilantāva sampatanti vanibbakā

nikkhamante mahārāje sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti (ādi vuttaṃ).

Tattha te su mattāthi ettha sukāro nipātamatto te vanibbakāti attho. Mattā kilantāvāti mattā viya ca kilantā viya hutvā. Sampatantīti parivattitvā bhūmiyaṃ patanti. Acchecchuṃ vatāti chindiṃsu vata. Yathāti yena kāraṇena. Atiyakkhāti bhūtavejjāpi ikkhaṇikāpi. Vessavarāti uddatadījā orodhapālakā. Vacanatthenāti vacanakāraṇena. Samhā raṭṭhā nirajjatīti attano raṭṭhā nigacchati. Gāmaṇīyebhīti hatthācariyehi. Jātiyeti jātisampanne. Gāmaṇīyebhīti assācariyehi. Indiyācāpadhāribhīti indiye ca ācāpe ca dhārentehi. Dīpe athopi veyyaggheti dīpicammabyagghacammehi parikkhitte. Ekamekā rathe ṭhitāti so kira ekekaṃ itthīratanaṃ rathe ṭhapetvā aṭṭhahi vaṇṇadāsīhi parivutaṃ adāsi. Nikkharajjūhīti suvaṇṇanikkhasuttamayehi pāmaṅgehi. Āḷārappamukhāti Visālakkhigaṇḍā. Hasulāti hasitapubbaṅgamakathā. Susaññāti sussoṇiyo. Tanumajjhimāti tanumajjhimaṅgā. Kaṃsupādhārinoti idha kaṃsanti rajatassa nāmaṃ. Rajatamayena khīrapaṭicchannabhājanena saddhiṃyeva adāsīti attho. Padinnamhīti dīyamāne. Samakampathāti dānānubhāvena kampittha. Yaṃ pañjalīkatoti yaṃ so vessantaro rājā mahādānaṃ datvā añjaliṃ paggayha attano dānaṃ namassamāno sabbaññutañāṇasseva me idaṃ paccayo hotūti pañjalikato ahosi taṃpi bhiṃsanakameva ahosi. Tasmiṃ khaṇe paṭhavī kampitthāti attho. Nirajjatīti evaṃ datvāpi nigacchatiyeva na naṃ koci nivāretīti attho

tadā pana devatā jambūdīpatale rājūnaṃ vessantaro rājā khattiyakaññādikaṃ mahādānaṃ detīti ārocayiṃsu. Tasmā khattiyā devatānubhāvena āgantvā tā khattiyakaññāyo gaṇhitvā pakkamiṃsu.

Evaṃ khattiyabrāhmaṇavessasuddādayo tassa dānaṃ gahetvā pakkamiṃsu. Api ca tassa dānaṃ dadantasseva sāyaṃ ahosi. So attano nivesnameva gantvā mātāpitaro vanditvā sve gamissāmīti cintetvā alaṅkatarathena mātāpitūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ gato maddī devīpi ahaṃpi sāminā saddhiṃ gantvā sassusassure anujānāpessāmīti tena saddhiṃ gatā. Mahāsatto pitaraṃ vanditvā attano gamanabhāvaṃ kathesi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

āmantayittha rājānaṃ sañjayaṃ dhammikaṃ varaṃ

avaruddhasi maṃ deva vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ

Ye hi keci mahārāja bhūtā ye ca bhavissare

atittāyeva kāmehi gacchanti yamasādhanaṃ

sohaṃ sake abhisasiṃ yajamāno sake pure

sivīnaṃ vacanatthena samhā raṭṭhā nirajjahaṃ

aghantaṃ paṭisevissaṃ vane bāḷamigākiṇṇe

khaggadīpinisevite

ahaṃ puññāni karomi tumeeha paṅkamhi sīdathāti.

Tattha dhammikaṃ varanti dhammikarājūnaṃ antare uttamaṃ. Avaruddhasīti raṭṭhā nīharasi. Bhūtāti atītā. Bhavissareti ye ca anāgate bhavissanti paccuppanne ca nibbattā. Sohaṃ sake abhisasinti so ahaṃ attano nagaravāsinoyeva pīḷesiṃ kiṃ karonto. Yajamānoti dānaṃ dadamāno. Sake pureti sakapāsāde. Pāliyaṃ pana sohaṃ dānaṃ dadamānoti likhitaṃ. Nirajjahanti nikkhamanto ahaṃ. Aghantanti yaṃ araññe vasantena paṭisevitabbaṃ dukkhaṃ taṃ paṭisevissāmi. Paṅkamhīti tumhe pana kāmapaṅke sīdathāti vadati.

Iti mahāsatto imāhi catūhi gāthāhi pitarā saddhiṃ kathetvā mātu santikaṃ gantvā vanditvā pabbajjaṃ anujānāpento āha

anujānāhi maṃ amma pabbajjā mama ruccati

sohaṃ sake abhisasiṃ yajamāno sake pure

sivīnaṃ vacanatthena samhā raṭṭhā nirajjahaṃ

aghantaṃ paṭisevissaṃ vane bāḷamigākiṇṇe

Khaggadīpinisevite

ahaṃ puññāni karomi vaṅkaṃ gacchāmi pabbatanti.

Taṃ sutvā phussatī āha

anujānāmi taṃ putta pabbajjā te samijjhatu

ayañca maddī kalyāṇī susaññā tanumajjhimā

acchataṃ saha puttehi kiṃ araññe karissatīti.

Tattha samijjhatūti jhānena samiddhā hotu. Acchatanti acchatu idheva hotūti vadati.

Vessantaro āha

nāhaṃ akāmā dāsīpi araññaṃ netumussahe

sace maṃ icchati anvetuṃ sace necchati acchatūti.

Tattha akāmāti amma kiṃ nāmetaṃ kathetha ahaṃ anicchāya dāsiṃpi netu na ussahāmi.

Tato rājā puttassa kathaṃ sutvā suṇhaṃ yācituṃ paṭipajji.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tato suṇhaṃ mahārājā yācituṃ paṭipajjatha

mā candanasamācāre rajojallaṃ adhārayi

kāsiyāni padhāretvā kusacīramadhārayi

dukkho vāso araññasmiṃ mā hi tvaṃ lakkhaṇe gamīti.

Tattha paṭipajjathāti bhikkhave puttassa kathaṃ sutvā rājā suṇhaṃ yācituṃ paṭipajji. Mā candanasamācāreti lohitacandanena Parikiṇṇasarīre. Mā hi tvaṃ lakkhaṇe gamīti subhalakkhaṇena samannāgate mā hi tvaṃ araññaṃ gamīti.

Tamabravī rājaputtī maddī sabbaṅgasobhaṇā

nāhantaṃ sukhamiccheyyaṃ yaṃ me vessantaraṃ vināti.

Tattha tamabravīti taṃ sassuraṃ abravi avoca.

Tamabravī mahārājā sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano

iṅgha maddi nisāmehi vane ye honti dussahā

bahū kīṭā paṭaṅgā ca makasā madhumakkhikā

tepi taṃ tattha hiṃseyyuṃ tante dukkhataraṃ siyā

apare passa santāse nadīnūpanisevite

sappā ajagarā nāma avisā te mahabbale

te manussaṃ migaṃ vāpi apicāsannamāgataṃ

parikkhipitvā bhogehi vasamānenti attano

aññepi kaṇhājaṭino acchā nāma aghammigā

na tehi puriso diṭṭho rukkhamāruyha muñcati

saṃghaṭṭayantā siṅghāni tikkhaggāni pahārino

mahisā vicarantettha nadiṃ sotumbaraṃ pati

disvā migānaṃ yūthānaṃ gavaṃ vicarantaṃ vane

dhenuva vacchagiddhāva kathaṃ maddi karissasi

disvā sampatite ghore dummaggesu palvaṅgame

akhetataññāya te maddi bhavitante mahabbhayaṃ

Yā tvaṃ sivāya sutvāna mahuṃ uttasate pure

sā tvaṃ vaṅkaṃ anuppattā kathaṃ maddi karissasi

ṭhite majjhantike kāle sannisinnesu pakkhisu

suṇateva brahāraññaṃ tattha kiṃ gantumicchasīti.

Tattha tamabravīti taṃ suṇhaṃ abravi. Apare passa santāseti aññepi santāse bhayajanake passa passāhi. Nadīnūpaniseviteti nadīnaṃ upanisevite āsannaṭṭhānena nadīkūle vasanteti attho. Avisāti nibbisā. Apicāsannanti āsannaṃ attano sarīraphassaṃ āgatanti attho. Aghammigāti aghakarā migā. Dukkhāvahā migātiattho. Nadiṃ sotumbaraṃ patīti sotumbarāya nāma nadiyā tīre. Yūthānanti yūthāni. Ayameva pāṭho. Dhenuva vacchagiddhāvāti tava dārake apassantī vacchagiddhā dhenu viya kathaṃ karissasi. Vakāro panettha nipātamattova. Sampatiteti sampatante. Ghoreti bhiṃsanake virūpe. Palvaṅgameti makkaṭe. Akhettaññāyāti araññe bhūmiyaṃ akusalāya. Bhavitanteti bhavissati te. Yā tvaṃ sivāya sutvānāti siṅgāliyā saddaṃ sutvā. Mahunti nagare vasantīpi punappunaṃ uttasasi. Suṇatevāti nadati saddaṃ karoti viya.

Tamabravī rājaputtī maddī sabbaṅgasobhaṇā

yāni etāni akkhāsi vane paṭibhāyāni me

sabbāni abhisambhossaṃ gacchaññeva rathesabha

kāsaṃ kusaṃ potakilaṃ usiraṃ muñjapabbajaṃ

Urasā panūdahessāmi nāssa hessāmi dunnayā

bahūhi vattacariyāhi kumārī vindate patiṃ

udarassuparodhena gohanuveṭṭhanena ca

aggissa pāricariyāya udakummajjanena ca

vedhabyaṃ kaṭukaṃ lokaṃ gacchaññeva rathesabha

apissā hoti appatto ucchiṭṭhaṃ paribhuñjituṃ

yo naṃ hatthe gahetvāna akāmaṃ parikaḍḍhati

vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke gacchaññeva rathesabha

kesaggahaṇamukkhepā bhūmyāca parisumbhanā

datvā ca no pakkamati bahuṃ dukkhaṃ anappakaṃ

vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke gacchaññeva rathesabha

sukkacchavī vedhaverā datvā subhaggamānino

akāmaṃ parikaḍḍhanti ulūkaññeva vāyasā

vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke gacchaññeva rathesabha

api ñāti kule phite kaṃsappajjotane vasaṃ

nevātivākyaṃ na labhe bhātūhi sakhikehi ca

vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke gacchaññeva rathesabha

naggā nadī anūdakā naggaṃ raṭṭhaṃ arājikaṃ

itthīpi vidhavā naggā yassāpi dasa bhātaro

vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke gacchaññeva rathesabha

dhajo rathassa paññāṇaṃ dhūmo paññāṇamaggino

Rājā raṭṭhassa paññāṇaṃ bhattā paññāṇamitthiyā

vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke gacchaññeva rathesabha

yā daliddī daliddassa aḍḍhā aḍḍhassa kittimā

taṃ ve devā pasaṃsanti dukkaraṃ hi karoti sā

sāmikaṃ anubandhissaṃ sadā kāsāya vāsinī

paṭhabyāpi abhijjantyā vedhabyaṃ kaṭukitthiyā

api sāgarapariyantaṃ bahuvittadharaṃ mahiṃ

nānāratanaparipūraṃ nicche vessantaraṃ vinā

kathannu tāsaṃ hadayaṃ sukharā vata itthiyo

yā sāmike dukkhitamhi sukhamicchanti attano

nikkhamante mahārāje sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane

tamahaṃ anubandhissaṃ sabbakāmadado hi meti.

Tattha tamabravīti bhikkhave maddī rañño vacanaṃ sutvā taṃ rājānaṃ abravi. Abhisambhossanti sahissāmi abhivāsessāmi. Potakilanti potakilatiṇaṃ. Panūdahessāmīti dvedhā katvā vessantarassa purato gamissāmi. Udarassuparodhenāti upavāsena khudādhivāsena. Gohanuveṭṭhanenāti visālakaṭiyo onatapassā ca sāmikaṃ labhantīti ñatvā gohanunā kaṭiphalakaṃ koṭāpetvā veṭṭhanena passāni onāmetvā kumārikā patiṃ labhanti. Kaṭukanti asātaṃ. Gacchaññevāti gamissāmiyeva. Appattoti assā vidhavāya ucchiṭṭhakaṃ paribhuñjituṃ ananucchavikoyeva. Yo nanti yo nīcajacco taṃ vidhavaṃ anicchamānaññeva Hatthe gahetvā kaḍḍhati. Kesaggahaṇamukkhepā bhūmyā ca parisumbhanāti assāmikaṃ itthiṃ hatthapādehi kesaggahaṇaṃ ukkhepā bhūmiyaṃ pātenti etā avamaññā nātikkamanti. Datvā cāti assāmikāya itthiyā evarūpaṃ bahuṃ anappakaṃ dukkhaṃ paro puriso datvā ca. No pakkamatīti taṃ nirāsaṃko olokentova tiṭṭhati. Sukkacchavīti nahāniyacuṇṇehi ubbhattitachavivaṇṇā. Vedhaverāti vidhavatthikā. Datvāti kiñcideva appamattakaṃ dhanaṃ datvā. Subhaggamāninoti mayaṃ subhaggāti maññamānā. Akāmanti taṃ vidhavaṃ assāmikaṃ akāmaṃ. Ulūkaññeva vāyasāti kākā viya ulūkaṃ parikaḍḍhanti. Kaṃsappajjotaneti suvaṇṇabhājanehi pajjotante. Vasanti evarūpepi ñātikule vasamānā. Nevātivākyaṃ na labheti ayaṃ itthī nissāmikā yāvajīvaṃ amhākaññeva bhārā jātāti ādīni vacanāni vadantehi bhātūhipi sakhikehipi ativākyaṃ garahavacanaṃ etaṃ vacanaṃ neva na labhe labhatiyeva. Paññāṇanti pākaṭabhāvakaraṇaṃ. Yā daliddī daliddassāti deva kittisampannā yā itthī attano sāmikassa daliddassa dukkhappattassa kāle sayaṃpi daliddī samānā dukkhā ca hoti. Tassa sāmikassa aḍḍhassa sukhappattassa kāle teneva saddhiṃ aḍḍhā sukhappattā hoti. Taṃ ve devā pasaṃsantīti devāpi taṃ evarūpaṃ itthiṃ pasaṃsanti. Abhijjantyāti abhejjantiyā sacepi hi itthiyā sakalapaṭhavī na bhijjati sakalāya paṭhaviyā sā ca issarā hoti tathāpi vedhabyaṃ kaṭukamevāti attho. Sukharā vata itthiyoti suṭṭhu kharā vata itthiyoti.

Tamabravī mahārājā maddiṃ sabbaṅgasobhanaṃ

ime te daharā puttā jālī kaṇhājinā cubho

nikkhipa lakkhaṇe gaccha mayante posayāmaseti.

Tattha jālī kaṇhājinā cubhoti jālī ca kaṇhājinā cāti ubho. Nikkhipāti ime nikkhipitvā ṭhapetvā gacchāhīti.

Tamabravī rājaputtī maddī sabbaṅgasobha nā

piyā me puttakā deva jālī kaṇhājinā cubho

tyamhaṃ tattha ramissanti araññe jīvisokinanti.

Tattha tyamhanti te dārakā amhākaṃ tattha araññe. Jīvisokinanti avigatasokānaṃ hadayaṃ ramissantīti attho.

Tamabravī mahārājā sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano

sālīnamodanaṃ bhutvā sucimaṃsūpasecanaṃ

rukkhaphalāni bhuñjantā kathaṃ kāhanti dārakā

bhutvā satapale kaṃse sovaṇṇe satarājike

rukkhapattesu bhuñjantā kathaṃ kāhanti dārakā

kāsiyāni padhāretvā khomakodumbarāni ca

kusacīrāni dhārentā kathaṃ kāhanti dārakā

vayhāhi pariyāyitvā sivikāya rathena ca

pattikā paridhāvantā kathaṃ kāhanti dārakā

kūṭāgāre sayitvāna nivāte phussitaggaḷe

sayantā rukkhamūlasmiṃ kathaṃ kāhanti dārakā

Pallaṅkesu sayitvāna gonake citrasanthite

sayantā tiṇasanthare kathaṃ kāhanti dārakā

gandhikena vilimpetvā aggalucandanena ca

rajojalāni dhārentā kathaṃ kāhanti dārakā

cāmaramorahatthehi vijitaṅgā sukhe ṭhitā

phuṭṭhā ḍaṃsehi makasehi kathaṃ kāhanti dārakāti.

Tattha satapale kaṃseti palasatena katāya kāñcanapātiyā. Gonake citrasanthateti mahāpīṭhiyaṃ kāḷakojavehi ceva citra santharehi ca santhate. Cāmaramorahatthehīti cāmarehiceva morahatthehi ca vijitaṅgā.

Evaṃ tesaṃ sallapantānaññeva ratti vibhāyi suriyo uggacchi. Mahāsattassa catusindhavayuttaṃ alaṅkatarathaṃ ānetvā rājadvāre ṭhapayiṃsu. Maddī devī sassusassure vanditvā sesitthiyo apaloketvā dve putte ādāya vessantarato paṭhamataraṃ gantvā rathe aṭṭhāsi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tamabravī rājaputtī maddī sabbaṅgasobhanā

mā deva paridevesi mā ca tvaṃ vimano ahu

yathā mayaṃ bhavissāma tathā hessanti dārakā

idaṃ vatvāna pakkāmi maddī sabbaṅgasobhanā

sivimaggena anvesi putte ādāya lakkhaṇāti.

Tattha sivimaggenāti siviraññā gantabbamaggeneva. Anvesīti taṃ agamāsi pāsādā otaritvā rathaṃ abhiruhīti attho.

Tato vessantaro rājā dānaṃ datvāna khattiyo

pitu mātu ca vanditvā katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ

catuvāhiṃ rathaṃ yuttaṃ sīghamāruyha sindhavaṃ

ādāya puttadārañca vaṅkaṃ pāyāsi pabbatanti.

Tattha tatoti bhikkhave tassā maddiyā rathaṃ abhiruhitvā ṭhitakāle. Datvānāti hiyyo dānaṃ datvā. Katvā ca naṃ padakkhiṇanti padakkhiṇañca katvā. Nanti nipātamattaṃ.

Tato vessantaro rājā yenāsi bahuko jano

āmanta kho taṃ gacchāma arogā hotha ñātayoti.

Tassattho bhikkhave tato vessantaro rājā yamhi ṭhāne vessantaraṃ rājānaṃ passissāmāti bahuko jano ṭhito āsi tattha rathaṃ pesetvā mahājanaṃ āpucchanto āmanta kho taṃ gacchāma arogā hotha ñātayoti āha. Tattha tanti nipātamattaṃ. Bhikkhave vessantaro rājā ñātake āha ñātakā tumhe āmantetvā mayaṃ gacchāma tumhe sukhitā hotha niddukkhāti.

Evaṃ mahāsatte mahājanaṃ āmantetvā appamattā hotha dānādīni puññāni karothāti tesaṃ ovādaṃ datvā gacchante bodhisattassa mātāputto dānacittako dānaṃ detūti ābharaṇehi saddhiṃ sattaratanapūrāni sakaṭāni ubhosu passesu pesesi. Sopi attano kāyāruḷhameva ābharaṇabhaṇḍaṃ omuñcitvā sampattayācakānaṃ aṭṭhārasa vāre datvā avasesaṃ sabbaṃ adāsi. So nagarā nikkhamitvā Nivattitvā nagaraṃ oloketukāmo ahosi. Athassa manaṃ paṭicca rathappamāṇe ṭhāne paṭhavī bhijjitvā kulālacakkaṃ viya parivattitvā rathaṃ nagarābhimukhaṃ akāsi. So mātāpitūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ olokesi. Tena kāruññena paṭhavīkampādayo ahesuṃ.

Tena vuttaṃ.

Nikkhamitvāna nagarā nivattitvā vilokite

tadāpi paṭhavī kampi sineruvanavaṭaṃsakāti.

Sayaṃ pana oloketvā maddiṃpi olopetuṃ gāthamāha

iṅgha maddi nisāmehi rammarūpaṃva dissati

āvāso siviseṭṭhassa pettikaṃ bhavanaṃ mamanti.

Tattha nisāmehīti olokehi.

Atha mahāsatto sahajāte saṭṭhīsahasse amacce ca sesajanañca nivattāpetvā rathaṃ pājento maddiṃ āha bhadde sace pacchato yācakā āgacchanti upadhāreyyāsīti. Sāpi olokentī nisīdi. Athassa sattasatakamahādānaṃ sampāpuṇituṃ asakkontā cattāro brāhmaṇā nagaraṃ gantvā kuhiṃ rājāti pucchitvā dānaṃ datvā gatoti vutte kiṃ gahetvā gatoti pucchitvā rathena gatoti sutvā asse naṃ yācissāmāti anubandhiṃsu. Atha maddī te āgacchante disvā yācakā āgacchanti devāti ārocesi. Mahāsatto rathaṃ ṭhapesi. Te āgantvā asse yāciṃsu. Mahāsatto caturo asse tesaṃ adāsi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

taṃ brāhmaṇā anvagamuṃ te taṃ asse ayācisuṃ

yācito paṭiyādesi catunnaṃ caturo hayeti.

Assesu pana dinnesu rathadhuraṃ ākāseyeva aṭṭhāsi. Atha brāhmaṇesu gatamattesuyeva cattāro devaputtā rohitamigavaṇṇenā gantvā rathadhuraṃ sampaṭicchitvā agamaṃsu. Mahāsatto tesaṃ devaputtabhāvaṃ ñatvā imaṃ gāthamāha

iṅgha maddi nisāmehi cittarūpaṃva dissati

migā rohitavaṇṇena dakkhiṇassā vahantimanti.

Tattha dakkhiṇassā vahanti manati susikkhitā assā viya maṃ vahanti.

Atha naṃ evaṃ gacchantaṃ aparo brāhmaṇo āgantvā rathaṃ yāci. Mahāsatto puttadāraṃ otāretvā rathaṃ tassa adāsi. Rathe pana dinne devaputtā antaradhāyiṃsu. Rathassa pana dinnabhāvaṃ pakāsento satthā āha

athettha pañcamo āgā yo naṃ rathamayācatha

tassa taṃ paṭiyādesi na cassa pahato mano

tato vessantaro rājā oropetvā sakaṃ janaṃ

assāsayi assarathaṃ brāhmaṇassa dhanesinoti.

Tattha ethatthāti athetasmiṃ vane. Na cassa pahato manoti na cassa mano olino. Assāsayīti paritosento niyyādesi.

Tato paṭṭhāya pana te sabbepi pattikāva ahesuṃ.

Atha mahāsatto maddiṃ avoca

tvaṃ maddi kaṇhājinaṃ gaṇhāhi

lahukā esā kaniṭṭhakā

ahaṃ jāliṃ gaṇhissāmi

garuko bhātiko hi soti.

Evañca pana vatvā ubhopi dve dārake aṅkenādāya pakkamiṃsu.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

rājā kumāraṃ ādāya rājaputtī ca dārikaṃ

sammodamānā pakkāmuṃ aññamaññaṃ piyaṃ vadāti.

Dānakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ

te paṭipathe āgacchante manusse disvā kuhiṃ vaṅkapabbatoti pucchanti. Manussā dūreti vadanti.

Tena vuttaṃ

yadi keci manujā enti anumagge paṭīpathe

maggante paṭipucchāma kuhiṃ vaṅkatapabbato

te tattha amhe passitvā kalūnaṃ paridevayuṃ

dukakhante paṭivedenti dūre vaṅkatapabbatoti.

Maggassa ubhosu passesu vividhaphaladhārino rukkhe disvā dārakā rodanti. Mahāsattassānubhāvena phaladhārino rukkhā onamitvā hatthasamphassaṃ āgacchanti. Tato supakkaphalāphalāni uccinitvā tesaṃ deti. Taṃ disvā maddī acchariyaṃ pavedeti.

Tena vuttaṃ

yadi passanti pavane dārakā phalite dume

tesaṃ phalānaṃ hetumhi uparodanti dārakā

rodante dārake disvā ubbiggā vipulā dumā

sayamevonamitvāna upagacchanti dārake

idaṃ accherakaṃ disvā abbhūtaṃ lomahaṃsanaṃ

sādhukāraṃ pavattesi maddī sabbaṅgasobhaṇā

accheraṃ vata lokasmiṃ abbhūtaṃ lomahaṃsanaṃ

vessantarassa tejena sayamevonatā dumāti.

Jetuttaranagarato suvaṇṇagiritālo nāma pabbato pañcayojanāni tato kontimārā nāma nadī pañcayojanāni tato añjanāgiri 1- nāma pabbato pañcayojanāni tato tuṇṇavithanālidaṇḍabrāhmaṇagāmo 2- pañcayojanāni tato mātulanagaraṃ dasayojanāni iti taṃ raṭṭhaṃ jetuttaranagarato tiṃsayojanaṃ hoti. Devatā taṃ maggaṃ saṃkhipiṃsu. Te ekadivaseneva mātulanagaraṃ pāpuṇiṃsu.

Tena vuttaṃ

saṃkhipiṃsu pathaṃ yakkhā anukampāya dārake

nikkhantadivaseneva cetaraṭṭhamupāgamunti.

Upagacchantā ca pana jetuttaranagarato pātarāsasamaye nikkhamitvā sāyaṇhasamaye cetaraṭṭhe mātulanagaraṃ sampattā.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

@Footnote: 1 ca-rañjaragirītipi pāṭho 2 dunniviṭṭhātipi pāṭho

Te gantvā dīghamaddhānaṃ cetaraṭṭhamupāgamuṃ

iddhaṃ phitaṃ janapadaṃ bahumaṃsasurodananti.

Tadā mātulanagare saṭṭhīkhattiyasahassāni vasanti. Mahāsatto antonagaraṃ apavisitvā nagaradvāre sālāyaṃ nisīdi. Athassa maddī mahāsattassa pādesu rajaṃ puñjitvā pāde sambāhitvā vessantarassa āgatabhāvaṃ jānāpessāmīti sālāto nikkhamitvā tassa cakkhupathe sāladvāre aṭṭhāsi. Tena nagaraṃ pavisantiyo ca nikkhamantiyo ca itthiyo taṃ disvā parivāresuṃ.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

cetiyo parikariṃsu disvā lakkhaṇamāgataṃ

sukhumālī ayaṃ ayyā pattikā paridhāvati

vayhāhi pariyāyitvā sivikāya rathena ca

sājja maddī araññasmiṃ pattikā paridhāvatīti.

Tattha lakkhaṇamāgatanti sabbalakkhaṇasamapannaṃ maddiṃ āgataṃ. Paridhāvatīti evaṃ sukhumālī vata hutvā pattikāva vicarati. Pariyāyitvāti pubbe jetuttaranagare vicaritvā. Sivikāyāti suvaṇṇasivikāya.

Mahājano maddiñca vesantarañca dve putte cassa anāthāgamanena āgate disvā gantvā rājūnaṃ ārocesi. Te saṭṭhīsahassā rājāno rodantā paridevantā tassa santikaṃ āgamiṃsu.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

taṃ disvā cetapāmokkhā rodamānā upāgamuṃ

Kacci nu deva kusalaṃ kacci deva anāmayaṃ

kacci pitā arogo te sivīnañca anāmayaṃ

ko te balaṃ mahārāja ko nu te rathamaṇḍalaṃ

anassako arathako dīghamaddhānamāgato

kaccāmittehi pakato anuppattosimaṃ disanti.

Tattha disvāti dūratova passitvā. Cetapāmokkhāti cetarājāno. Upāgamunti upasaṅkamiṃsu. Kusalanti ārogyaṃ. Anāmayanti niddukkhabhāvaṃ. Ko te balanti kuhiṃ nu tava balanikāyo. Rathamaṇḍalanti yenāsi alaṅkatarathena āgato so kuhinti pucchanti. Anassakoti anassakoyeva. Arathakoti ayānako. Dīghamaddhānamāgatoti dīghamaggaṃ āgatosi. Pakatoti abhibhūto upadduto.

Atha nesaṃ saṭṭhīsahassānaṃ rājūnaṃ mahāsatto attano āgatakāraṇaṃ kathento āha

kusalañceva me sammā atho sammā anāmayaṃ

atho pitā arogo me sivīnañca anāmayaṃ

ahaṃ hi kuñjaraṃ dajjaṃ īsādantaṃ uruḷhavaṃ

khettaññuṃ sabbayuddhānaṃ sabbasetaṃ gajuttamaṃ

paṇḍukambalasañchannaṃ pabhinnaṃ sattumaddanaṃ

dantiṃ savālavījaniṃ setaṃ kelāsasādisaṃ

sasetacchantaṃ supattheyyaṃ sāthabbanaṃ sahatthipaṃ

aggayānaṃ rājavāhiṃ brāhmaṇānaṃ adā dhanaṃ 1-

@Footnote: 1 adāsa-hantipi pāṭho

Tasmiṃ me siviyo kuddhā pitā cupahatomano

avaruddhasi maṃ rājā vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ

okāsaṃ sammā janātha vane yattha vasemhaseti.

Tattha tasmiṃ meti tasmiṃ kāraṇe mayhaṃ siviyo kuddhā. Upahatomanoti upahatacitto kuddhova hutvā maṃ raṭṭhā pabbājesi. Yatthāti yasmiṃ vane mayaṃ vaseyyāma tattha no vasanokāsaṃ jānāthāti āha.

Tato rājāno āhaṃsu

svāgatante mahārāja atho te adurāgataṃ

issarosi anuppatto yaṃ idhatthi pavedaya

sākaṃ bhiṃsaṃ madhumaṃsaṃ suddhasālinamodanaṃ

paribhuñja mahārāja pāhuno nosi āgatoti.

Tattha paveyāti kathehi sabbaṃ paṭiyādetvā dassāma. Bhiṃsanti bhiṃsamūlaṃ yaṃkiñci kandajātaṃ.

Tato vessantaro āha

paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ sabbassa agghiyaṃ kataṃ

avaruddhasi maṃ rājā vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ

okāsaṃ sammā jānātha vane yattha vasemhaseti.

Tattha paṭiggahitanti sabbametaṃ tumhehi dinnaṃ mayā ca paṭiggahitameva hotu. Sabbassa agghiyaṃ katanti sabbassa tumhehi mayhaṃ agghiyaṃ nivedayaṃ kataṃ. Avaruddhasi maṃ rājāti rājā pana maṃ avaruddhasi Raṭṭhā pabbājesi tasmā vaṅkatameva gamissāmi tasmiṃ me araññe vasanaṭṭhānaṃ jānāthāti.

Te rājāno āhaṃsu

idheva tāva acchassu cetaraṭṭhe rathesabha

yāva cetā gamissanti rañño santikayācituṃ

nijjhāpetuṃ mahārājaṃ sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ

taṃ taṃ cetā purakkhitvā pītitā laddhapaccayā

parivāretvāna gacchanti evaṃ jānāhi khattiyāti.

Tattha rañño santikayācitunti rañño santikaṃ yācanatthāya gamissanti. Nijjhāpetunti tumhākaṃ niddosabhāvaṃ jānāpetuṃ. Laddhapaccayāti laddhapatiṭṭhā. Gacchantīti gamissanti.

Mahāsatto āha

mā vo rucittha gamanaṃ rañño santikayācituṃ

nijjhāpetuṃ mahārājaṃ rājā tattha na issaro

accuggatā hi siviyo balaggā negamā ca ye

te padhaṃsetumicchanti rājānaṃ mama kāraṇāti.

Tattha tatthāti tasmiṃ mama niddosabhāvaṃ nijjhāpane rājāpi anissaro. Accuggatāti atikuddhā. Balaggāti balakāyā balanāyakā. Padhaṃsetunti rajjato nīharituṃ. Rājānanti rājānaṃpi.

Te rājāno āhaṃsu

sace esā pavattettha raṭṭhasmiṃ raṭṭhavaḍḍhana

Idheva rajjaṃ kārehi cetehi parivārito

iddhaṃ phitañcidaṃ raṭṭhaṃ iddho janapado mahā

matiṃ karohi tvaṃ deva rajjassamanusāsitunti.

Tattha sace esā pavattetthāti sace etasmiṃ raṭṭhe esā pavatti. Rajjassamanusāsitunti rajjaṃ anusāsituṃ. Ayameva vā pāṭho.

Tato vessantaro āha

na me chando mati atthi rajjassamanusāsituṃ

pabbājitassa raṭṭhasmā cetaputtā suṇātha me

atuṭṭhā siviyo assu balaggā negamā ca ye

pabbājitassa raṭṭhasmā cetā rajjebhisecayuṃ

asammodiyaṃpi vo assa accantaṃ mama kāraṇā

sivīhi bhaṇḍanañcāpi viggaho me na ruccati

athassa bhaṇḍanaṃ ghoraṃ sampahāro anappako

ekassa kāraṇā mayhaṃ hiṃseyya bahuko jano

paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ sabbassa agghiyaṃ kataṃ

avaruddhasi maṃ rājā vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ

okāsaṃ sammā jānātha vane yattha vasemhaseti.

Tattha cetā rajkhebhisecayunti cetaraṭṭhavāsino kira vessantaraṃ rajje abhisecayunti tumhākaṃpi te atuṭṭhā assu. Asammodiyanti asāmaggiyaṃ. Assāti bhaveyya bhavissatītyattho. Athassāti atha mayhaṃ ekassa kāraṇā tumhākaṃ bhaṇḍanaṃ bhavissatīti.

Evañca pana vatvā mahāsatto anekapariyāyena yācitopi rajjaṃ na icchi. Athassa te cetarājāno mahantaṃ sakkāraṃ kariṃsu. So antonagaraṃ pavisituṃ na icchati. Atha naṃ sālameva alaṅkaritvā sāṇiyā parikkhepaṃ katvā mahāsayanaṃ paññāpetvā sabbe rājāno ārakkhaṃ katvā parivārayiṃsu. So ekarattaṃ vasitvā tehi saṃgahitārakkho sālāyaṃ sayitvā puna divase pātova nahātvā nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā tehi rājūhi parivuto sālāto nikkhami. Te saṭṭhīsahassā khattiyā tena saddhiṃ paṇṇarasayojanamaggaṃ gantvā vanadvāre ṭhatvā purato paṇṇarasayojanamaggaṃ ācikkhantā āhaṃsu

taggha te mayamakkhāma yathāpi kusalā tathā

rājisī yattha sammanti āhutaggī samāhitā

esa selo mahārāja pabbato gandhamādano

yattha tvaṃ saha puttehi saha bhariyāya cacchasi

taṃ cetā anusāsiṃsu assunettā rudammukhā

ito gaccha mahārāja ujuṃ yenuttarā mukho

atha dakkhasi bhaddante vipulaṃ nāma pabbataṃ

nānādumagaṇākiṇṇaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ

tamatikkama bhaddante atha dakkhasi āpakaṃ

nadiṃ ketumatiṃ nāma gambhīraṃ girigabbharaṃ

puthulomamacchākiṇṇaṃ supatitthaṃ mahodakaṃ

tattha nahātvā pivitvā ca assāsetvā saputtake

Atha dakkhasi bhaddante nigrodhaṃ madhuvipphalaṃ

rammake sikhare jātaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ

atha dakkhasi bhaddante nālikaṃ nāma pabbataṃ

nānādijagaṇākiṇṇaṃ selaṃ kiṃpurisāyutaṃ

tassa uttarapubbena mucalindo nāmaso saro

puṇḍarīkehi sañchanno setasogandhiyehi ca

so vanaṃ meghasaṅkāsaṃ dhuvaṃ haritasaddalaṃ

sīhovāmisapekkhīva vanasaṇḍaṃ vigāhiya

puppharukkhehi sañchannaṃ phalarukkhehi cūbhayaṃ

tattha bindussarā vaggū nānāvaṇṇā bahū dijā

kūjantamupakūjanti utusampupphite dume

gantvā girividuggāni nadīnaṃ pabhavāni ca

so addasa pokkharaṇiṃ karañjakakudhāyutaṃ

puthulomamacchākiṇṇaṃ supatitthaṃ mahodakaṃ

samañca caturassañca sādhuṃ appaṭigandhiyaṃ

tassā uttarapubbena paṇṇasālaṃ amāpaya

paṇṇasālaṃ amāpetvā uñchācariyāya īhathāti.

Tattha rājisīti rājāno hutvā pabbajitā. Samāhitāti ekaggacittā hutvā. Esāti dakkhiṇahatthaṃ ukhipitvā iminā pabbatapādena gacchathāti ācikkhantā vadanti. Acchasīti vasissasi. Āpakanti āpagaṃ udakavāhakaṃ nadiṃ. Girigabbharanti girīnaṃ kucchito pavattaṃ. Madhuvipphalanti madhuraphalaṃ. Rammaketi rammaṇīye. Kiṃpurisāyutanti kiṃpurisehi āyuttaṃ parikiṇṇaṃ. Setasogandhiyehi cāti nānappakārehi setuppalehi ceva sogandhiyehi ca samannāgato. Sīhovāmisapekkhīvāti āmisaṃ patthento sīho viya. Bindussarāti sampiṇḍitasarā. Vaggūti madhurasarā. Kūjantamupakūjantīti paṭhamaṃ kūjamānaṃ pakkhiṃ pacchā puna upakūjanti. Utusampupphite dumeti utusamaye pupphite dume nilīyitvā kūjantaṃ upakūjanti. So addasāti so tvaṃ passissasīti attho. Karañjakakudhāyutanti karañjarukkhehi ceva kukudharukkhehi ca samparikiṇṇaṃ. Appaṭigandhiyanti paṭikūlagandhavirahitaṃ. Madhurodakassa sampuṇṇaṃ nānappakārehi padumuppalādīhi sañchannaṃ. Paṇṇasālaṃ amāpayāti paṇṇasālaṃ māpeyyāsi. Amāpetvāti māpetvā. Uñchācariyāya īhathāti atha tumhe deva uñchācariyāya yāpentā appamattā īhatha āraddhaviriyā hutvā vihareyyāthāti attho.

Evaṃ cetarājāno tassa paṇṇarasayojanamaggaṃ ācikkhitvā taṃ uyyojetvā vessantarassa antarāyabhayassa vinodanatthaṃ mā koci deva paccāmito okāsaṃ labheyyāti cintetvā ekaṃ byattaṃ susikkhitaṃ cetaputtaṃ pakkosākepatvā tvaṃ gacchante ca āgacchante ca parigaṇhāhīti vatvā vanadvāre ārakkhaṇatthāya ṭhapetvā sakanagaraṃ paccāgamiṃsu. Vessantaropi saputtadāro gandhamādanaṃ patvā taṃ divasaṃ tattha vasitvā tato uttarābhimukho vipulapabbatapādena gantvā Ketumatīnadītīre nisīditvā vanacarakena dinnaṃ madhuramaṃsaṃ khāditvā tassa suvaṇṇasūciṃ datvā tattha nahātvā paṭippassaddhadaratho nadiṃ uttaritvā sānupabbatasikhare ṭhitassa nigrodhassa mūle thokaṃ nisīditvā nigrodhaphalāni khāditvā uṭṭhāya gacchanto nālikaṃ nāma pabbataṃ patvā taṃ pariharanto mucalinadasaraṃ gantvā saratīrena pubbuttarakaṇṇaṃ patvā ekapadikamaggena vanaghaṭaṃ pavisitvā taṃ atikkamma giriduggānaṃ nadīpabhavānaṃ purato caturassapokkharaṇiṃ sampāpuṇi.

Tasmiṃ khaṇe sakkassa bhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. Sakko āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā mahāsatto himavantaṃ paviṭṭho tassa vasanaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭatīti cintetvā vissukammaṃ āmantetvā gaccha tāta tvaṃ vaṅkatapabbatakucchimhi rammaṇīye ṭhāne assamapadaṃ māpetvā ehīti vissukammaṃ pesesi. So sādhūti sampaṭicchitvā devalokato otaritvā tattha gantvā dve paṇṇasālāyo dvicaṅkame rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni ca māpetvā caṅkamakoṭiyaṃ tesu tesu ṭhānesu nānāpupphavicitte pupphagacche ca kadalīvanāni ca dassetvā sabbe pabbajitaparikkhāre paṭiyādetvā ye keci pabbajitukāmā te ime gaṇhantūti akkharāni likhitvā amanusse ca bheravasadde migapakkhino ca paṭikkamāpetvā sakaṭṭhānameva gato. Mahāsattopi ekapadikamaggaṃ disvā pabbajitānaṃ vasanaṭṭhānaṃ bhavissatīti sallakkhetvā maddiñca putte ca assamapadadvāre ṭhapetvā sayaṃ assamapadaṃ pavisitvā akkharāni oloketvā sakkena diṭṭhosmīti sakkadattiyabhāvaṃ Ñatvā paṇṇasāladvāraṃ vivaritvā pavisitvā khaggañca dhanuñca apanetvā sāṭake omuñcitvā rattavākacīraṃ nivāsetvā ajinacammaṃ aṅse katvā jaṭāmaṇḍalaṃ bandhitvā isivesaṃ gahetvā kattaradaṇḍaṃ ādāya paṇṇasālāto nikkhamitvā pabbajitasiriṃ samuṭṭhahanto aho sukhaṃ paramaṃ sukhaṃ pabbajjā me adhigatāti udānaṃ udānetvā caṅkamaṃ āruyha aparāparaṃ caṅkamitvā paccekabuddhasadisena upasamena puttadārānaṃ santikaṃ agamāsi. Maddī devīpi olokentī sañjānitvā mahāsattassa pādesu nipatitvā vanditvā roditvā teneva saddhiṃ assamapadaṃ pavisitvā attano paṇṇasālaṃ gantvā rattavākacīraṃ nivāsetvā ajinacammaṃ aṃse katvā jaṭāmaṇḍalaṃ bandhitvā isinīvesaṃ gaṇhi. Te pacchā puttepi tāpasakumāre kariṃsu. Cattāropi khattiyā vaṅkatapabbatakucchiyaṃ vasiṃsu. Atha maddī mahāsattaṃ varaṃ yāci deva tumhe phalāphalatthāya araññaṃ agantvā putte gahetvā idheva hotha ahaṃ phalāphalaṃ āharissāmīti. Tato paṭṭhāya sā araññato phalāphalāni āharitvā tayo jane paṭijaggati. Bodhisattopi taṃ varaṃ yāci bhadde maddi mayaṃ ito paṭṭhāya akāle mama santikaṃ mā āgacchāhīti. Sā sādhūti sampaṭicchi. Mahāsattassa mettānubhāvena samantā tiyojane ṭhāne sabbe tiracchānāpi aññamaññaṃ mettacittaṃ paṭilabhiṃsu. Maddī devī pāto vuṭṭhāya pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhapetvā mukhodakaṃ āharitvā dantakaṭṭhaṃ datvā assamapadaṃ Sammajjitvā dve putte pitu santike ṭhapetvā pacchikhanittīaṅkusahatthā araññaṃ pavisitvā vanamūlaphalāphalāni ādāya pacchiṃ pūretvā sāyaṇhasamaye araññato āgantvā paṇṇasālāyaṃ phalāphalāni ṭhapetvā nahātvā putte nahāpesi. Atha cattāropi khattiyā paṇṇasāladvāre nisīditvā phalāphalaṃ paribhuñjanti. Tato maddī dve putte gahetvā attano paṇṇasālaṃ gacchati. Imināva niyāmena te cattāro khattiyā vaṅkatapabbatakucchimhi sattamāse vasiṃsūti.

Vanappavesakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ

tadā kāliṅgaraṭṭhe dunnaviṭṭhabrāhmaṇagāmavāsī jūjako nāma brāhmaṇo bhikkhācariyāya kahāpaṇasataṃ labhitvā ekasmiṃ brāhmaṇakule ṭhapetvā puna dhanaṃ pariyesanatthāya gato. Tasmiṃ cirāyante brāhmaṇakulaṃ kahāpaṇe valañjetvā pacchā itarena āgantvā codiyamānaṃ kahāpaṇe dātuṃ asakkontaṃ amittatāpanaṃ nāma dhītaraṃ tassa adāsi. So taṃ ādāya kāliṅgaraṭṭhe dunnaviṭṭhabrāhmaṇagāmaṃ gantvā vasi. Amittatāpanā sammā brāhmaṇaṃ paṭijaggi. Atha aññe taruṇabrāhmaṇā tassā ācārasampattiṃ disvā ayaṃ amittatāpanā mahallakabrāhmaṇaṃ sammā paṭijaggi tumhe amhesu kiṃ pamajjathāti attano bhariyāyo tajjenti. Tā imaṃ amittatāpanaṃ imamhā gāmā palāpessāmāti nadītitthādīsu sannipatitvā taṃ paribhāsiṃsu.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

Ahu vāsī kaliṅgesu jūjako nāma brāhmaṇo

tassāpi daharā bhariyā nāmenāmittatāpanā

tā naṃ tattha gatāvocuṃ nadīudakahāriyā

thiyo naṃ paribhāsiṃsu samāgantvā kutūhalā

amittā nūna te mātā amittā nūna te pitā

ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ dahariyaṃ satiṃ

ahitaṃ vata te ñātī manatyiṃsu rahogatā

ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ dahariyaṃ satiṃ

dukkaṭaṃ vata te ñātī mantayiṃsu rahogatā

ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ hadariyaṃ satiṃ

pāpakaṃ vata te ñātī mantayiṃsu rahogatā

ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ hadariyaṃ satiṃ

amanāpaṃ vata te ñātī mantayiṃsu rahogatā

ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ hadariyaṃ satiṃ

amanāpavāsaṃ vasi jiṇṇena patinā saha

yā tvaṃ vasasi jiṇṇassa matante jīvitā varaṃ

na hi nūna tuyhaṃ kalyāṇī pitā mātā ca sobhane

aññaṃ bhattāraṃ vindiṃsu

ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ dahariyaṃ satiṃ

duyiṭṭhante navamiyaṃ akataṃ aggihuttakaṃ

ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ dahariyaṃ satiṃ

Samaṇe brāhmaṇe nūna brāhmacariyaparāyane

sā tvaṃ loke abhissasi sīlavante bahussute

yā tvaṃ vasasi jiṇṇassa evaṃ dahariyaṃ satiṃ

na dukkhaṃ ahinā daḍḍhaṃ na dukkhaṃ sattiyā hataṃ

tañca dukkhañca tippañca yaṃ passe jiṇṇakaṃ patiṃ

natthi khiḍḍā natthi rati jiṇṇena patinā saha

natthi allāpasallāpo jaghitampi na sobhati

yadā daharo daharā ca mantayiṃsu rahogatā

sabbe sokā vinassanti yekeci hadayanissatā

daharā tvaṃ rūpavatī purisānaṃbhipatthitā

gaccha ñātikule accha kiṃ jiṇṇo ramayissatīti.

Tattha ahūti ahosi. Vāsī kaliṅgesūti kāliṅgaraṭṭhe dunnaviṭṭhabrāhṇagāmavāsī. Tā naṃ tattha gatāvocunti tā tattha gāme itthiyo nadītitthe udakahārikā hutvā gatā naṃ avocuṃ. Thiyo naṃ paribhāsiṃsūti tā itthiyo na aññaṃ kiñci avocuṃ atha kho naṃ paribhāsiṃsu. Kutūhalāti kotuhalā jātā viya hutvā. Samāgantvāti samantato parikkhipitvā. Dahariyanti dahariṃ taruṇiṃ sobhaggappattaṃ samānaṃ. Jiṇṇassāti jarājiṇṇassa gehe. Duyiṭṭhante navamiyanti tayā navamiyaṃ yāgaṃ duyiṭṭhaṃ bhavissati so te yāgapiṇḍo paṭhamaṃ mahallakakākena gahito bhavissati duyiṭṭhā te navamiyātipi pāṭho. Navamiyā tayā duyiṭṭhā bhavissatīti attho. Akataṃ aggihuttakanti Aggijūhanaṃpi tayā akataṃ bhavissati. Abhissasīti samaṇabrāhmaṇe samitapāpe vā bāhitapāpe vā akkosi. Tassa te pāpassa idaṃ phalanti adhippāyenevamāhaṃsu. Jagghitaṃpi na sobhatīti khaṇḍadante vivaritvā hasantassa mahallakassa hasitaṃpi na sobhati. Sabbe sokā vinassantīti sabbe etesaṃ sokā vinassanti. Kiṃ jiṇaṇoti ayaṃ jiṇaṇo taṃ pañcahi kāmaguṇehi kathaṃ ramayissatīti.

Sā tāsaṃ santikā paribhāsaṃ labhitvā udakaghaṭaṃ ādāya rodamānā gharaṃ gantvā kiṃ bhoti rodasīti brāhmaṇena puṭṭhā tassa ārocentī imaṃ gāthamāha

na te brāhmaṇa gacchāmi nadiṃ udakahāriyā

thiyo maṃ paribhāsiṃsu tayā jiṇṇena brāhmaṇāti.

Tassattho brāhmaṇa tayā jiṇṇena maṃ itthiyo paribhāsanti tasmā ito paṭṭhāya tava udakahārikā hutvā nadiṃ na gamissāmīti.

Jūjako āha

mā me tvaṃ akarā kammaṃ mā me udakamāhari

ahaṃ udakamāhissaṃ mā bhotī kuppitā ahūti.

Tattha udakamāhissanti ahaṃ udakaṃ āharissāmīti.

Brāhmaṇī āha

nāhaṃ tamhi kule jātā yaṃ tvaṃ udakamāhare

evaṃ brāhmaṇa jānāhi na te vacchāmihaṃ ghare

sace me dāsaṃ dāsiṃ vā nānayissasi brāhmaṇa

Evaṃ brāhmaṇa jānāhi na te vacchāmi santiketi.

Tattha nāhaṃ tamhīti yamhi kule sāmike kammaṃ kārenti nāhaṃ tattha jātā. Yaṃ tvanti tasmā yaṃ udakaṃ tvaṃ āharissasi na mayhaṃ tena atthoti.

Jūjako āha

natthi me sippaṭṭhānaṃ vā dhanadhaññaṃ vā brāhmaṇi

kutohaṃ dāsaṃ dāsiṃ vā ānayissāmi bhotiyā

ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ mā bhotī kuppitā ahūti.

Sā devatāya viggahitā hutvā brāhmaṇaṃ āha

ehi te ahamakkhissaṃ yathā me vacanaṃ sutaṃ

esa vessantaro rājā vaṅke vasati pabbate

taṃ tvaṃ gantvāna yācassu dāsaṃ dāsiñca brāhmaṇa

so te dassati yācito dāsaṃ dāsiñca khattiyoti.

Tattha ehi te ahamakkhissanti ahaṃ te ācikkhissāmi. Idaṃ sā devatāviggahitā hutvā āha.

Jūjako āha

jiṇṇohamasmi dubbalo dīgho caddhā suduggamo

mā bhoti paridevasi mā bhotī vimanā ahu

ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ mā bhotī kuppitā ahūti.

Tattha jiṇṇohamasmīti bhadde ahaṃ jiṇṇo asmi kathaṃ gamissāmīti.

Brāhmaṇī āha

yathā agantvā saṃgāmaṃ ayuddhevassa parājito

evameva tuvaṃ brahme agantvāva parājito

sace me dāsaṃ dāsiṃ vā nānayissasi brāhmaṇa

evaṃ brāhmaṇa jānāhi na te vacchāmihaṃ ghare

amanāpante karissāmi tante dukkhaṃ bhavissati

nakkhatte utupubbesu yadā maṃ dakkhasilaṅkataṃ

aññehi saddhiṃ rammamānaṃ tante dukkhaṃ bhavissati

adassanena mayhante jiṇṇassa paridevato

bhiyyo vaṅkā palitā ca bahū hessanti brāhmaṇāti.

Tattha amanāpanteti vessantarassa santikaṃ gantvā dāsaṃ vā dāsiṃ vā anāharantassa tava aruccanakaṃ kammaṃ karissāmi. Nakkhatte utupubbesūti nakkhattayogavasena vā channaṃ utūnaṃ tassa utussa pubbavasena vā pavattesu chaṇesu.

Taṃ sutvā brāhmaṇo bhīto ahosi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tato so brāhmaṇo bhīto brāhmaṇiyā vasānugo

addito kāmarāgena brāhmaṇiṃ etadabravi

pātheyyaṃ me karohi tvaṃ saṃkulo saṅguḷāni ca

madhupiṇḍikā sukatāyo sattubhattañca brāhmaṇi

ānayissaṃ methunake ubho dāsakumārake

Te taṃ paricarissanti rattindivamatanditāti.

Tattha additoti upadduto pīḷito. Saṃkuloti tilapūve. Saṅguḷāni cāti saṅguḷapūve ca. Sattubhattanti baddhasattu abaddhasattuñceva pūṭabhattañca. Methunaketi jātigottakulappadesehi sadise. Dāsakumāraketi tava dāsatthāya kumārake.

Sā khippaṃ pātheyyaṃ paṭiyādetvā brāhmaṇassa ārocesi. So gehe dubbalaṭṭhānaṃ thiraṃ katvā dvāraṃ paṭisaṃkharitvā araññā dārūni āharitvā ghaṭena udakaṃ āharitvā gehe sabbabhājanāni pūretvā tattheva tāpasavesaṃ samādayitvā bhadde ito paṭṭhāya vikāle mā nikkhami yāva mamāgamanā appamattā hohīti taṃ ovaditvā upāhanaṃ āruyha pātheyyapasibbakaṃ aṃse laggetvā amittatāpanaṃ padakkhiṇaṃ katvā assupuṇaṇehi nettehi roditvā pakkāmi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

idaṃ katvā brahmabandhu paṭimuñci upāhanaṃ

tato so mantayitvāna bhariyaṃ katvā padakkhiṇaṃ

pakkāmi so ruṇṇamukho brāhmaṇo sahitabbato

sivīnaṃ nagaraṃ phitaṃ dāsapariyesanañcaranti.

Tattha ruṇṇamukhoti rudamukho. Sahitabbatoti samādinnavato. Gahitatāpasavesoti attho. Caranti dāsadāsīpariyesanaṃ caranto sivīnaṃ nagaraṃ ārabbha pakkāmi.

So taṃ nagaraṃ gantvā sannipatitaṃ janaṃ disvā vessantaro Rājā kuhinti pucchi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

so tattha gantvā avaca ye tatthāsuṃ samāgatā

kuhiṃ vessantaro rājā kattha passemu khattiyaṃ

so jano taṃ avacāsi ye tatthāsuṃ samāgagā

tumhehi brahme pakato atidānena khattiyo

pabbājito sakā raṭṭhā vaṅke vasati pabbate

tumhehi brahme pakato atidānena khattiyo

ādāya puttadārañca vaṅke vasati pabbateti.

Tattha pakatoti upadduto piḷito attano nagare vasituṃ alabhitvā idāni vaṅkatapabbate vasatīti.

Evaṃ tumhe amhākaṃ rājānaṃ nāsetvā punapi āgatā idha tiṭṭhathāti te leḍḍudaṇḍādihatthā brāhmaṇaṃ anubandhiṃsu. So devatāviggahito hutvā vaṅkatapabbatamaggameva gaṇhi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

so codito brāhmaṇiyā brāhmaṇo kāmagiddhimā

aghantaṃ paṭisevittha vane bāḷamigākiṇṇe

khaggadīpinisevite.

Ādāya veluvaṃ daṇḍaṃ aggihuttaṃ kamaṇḍaluṃ

so pāvisi brahāraññaṃ yattha assosi kāmadaṃ

taṃ paviṭṭhaṃ brahāraññaṃ kokā naṃ parivārayuṃ

Vikandi so vippanaṭṭho dūre panthā apakkami

tato so brāhmaṇo gantvā bhogaluddho asaññato

vaṅkassoharaṇenattho sunakhehi parivārito

rukkhasmiñca nisinno va imā gāthā abhāsathāti.

Tattha aghantanti taṃ mahājanena anubandhanadukkhañceva vanapariyogāhaṇadukkhañca. Aggihuttanti aggijūhanakkaṭacchuṃ. Kokā naṃ parivārayunti so hi araññaṃ pavisitvā vaṅkatapabbatagāmimaggaṃ ajānanto maggamuḷho hutvā vicari. Atha naṃ ārakkhaṇatthāya nisinnassa cetaputtassa sunakhā parivārayiṃsūti attho. Vikandi soti so ekaṃ rukkhaṃ āruyha mahantena ravena kandi. Vippanaṭṭhoti vippanaṭṭhamaggo. Dūre panthāti vaṅkatapabbatagāmipathato dūre apakkami bhogaludadhoti bhogalābhe luddho. Asaññatoti dussīlo. Vaṅkassoharaṇenatthoti vaṅkatapabbatassa gamanamagge vippanaṭṭho.

So sunakhehi parivārito rukkhe nisinnova imā gā abhāsatha

ko rājaputtaṃ nisabhaṃ jayantamaparājitaṃ

bhaye khemassa dātāraṃ ko me vessantaraṃ vidū

yo yācataṃ patiṭṭhāsi bhūtānaṃ dharaṇīriva

dharaṇūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū

yo yācataṃ gati āsi vasantīnaṃ va sāgaro

udadhūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū

kalyāṇatitthaṃ supivaṃ sītūdakaṃ manoramaṃ

Puṇḍarīkehi sañchannaṃ yuttaṃ kiñjakkhareṇunā

rahadūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū

assatthaṃva pathe jātaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ

santānaṃ visametānaṃ kilantānaṃ paṭiggahaṃ

tathūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū

nigrodhaṃva pathe jātaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ

santānaṃ visametānaṃ kilantānaṃ paṭiggahaṃ

tathūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū

ambaṃ viya pathe jātaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ

santānaṃ visametānaṃ kilantānaṃ paṭiggahaṃ

tathūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū

sālaṃ viya pathe jātaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ

santānaṃ visametānaṃ kilantānaṃ paṭiggahaṃ

tathūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū

dumaṃ viya pathe jātaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ

santānaṃ visametānaṃ kilantānaṃ paṭiggahaṃ

tathūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū

evañca me vilapato paviṭṭhassa brahāvane

ahaṃ jānanti yo vajjā nandiṃ so janaye mamaṃ

evañca me vilapato paviṭṭhassa brahāvane

ahaṃ jānanti yo vajjā vessantaranivāsanaṃ

Tāya so ekavācāya pasave puññaṃ anappakanti.

Tattha jayantanti maccheravijitaṃ. Ko me vessantaraṃ vidūti ko mayhaṃ vessantaraṃ ācikkheyyāti vadati. Patiṭṭhāsīti patiṭṭhā āsi. Santānanti pariyantānaṃ. Kilantānanti maggakilantānaṃ. Paṭiggahanti paṭiggāhakaṃ patiṭṭhābhūtaṃ. Ahaṃ jānanti yo vajjāti ahaṃ vessantarassa vasanaṭṭhānaṃ jānāmīti yo evaṃ vadeyyāti attho.

Tassa taṃ paridevanasaddaṃ ārakkhaṇatthāya ṭhapito cetaputto migaludadako hutvā araññe vicaranto sutvā ayaṃ brāhmaṇo vessantarassatthāya paridevati na kho panesa dhammatāya āgato maddiṃ vā dārake vā yācissati idheva naṃ māressāmīti tassaṃ santikaṃ gantvā brāhmaṇa na te jīvitaṃ dassāmīti dhanuṃ āropetvā ākaḍḍhitvā tajjesi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tassa ceto paṭissosi araññe luddako caro

tumhehi brahma pakato atidāne khattiyo

pabbājito sakā raṭṭhā vaṅke vasati pabbate

tumhahi brahme pakato atidānena khattiyo

ādāya puttadārañca vaṅke vasati pabbate

akiccakārī dummedho raṭṭhā vivanamāgato

rājaputtaṃ gavesanto bako macchamivodake

tassa tyāhaṃ na dassāmi jīvitaṃ idha brāhmaṇa

Ayaṃ hi te mayā nunno saro pāssati lohitaṃ

siro te vajjhayitvāna hadayaṃ chetvā sabandhanaṃ

panthasakuṇaṃ yajissāmi tuyhaṃ maṃsena brāhmaṇa

tuyhaṃ maṃsena medena matthaluṅgena brāhmaṇa

āhutiṃ paggahessāmi chetvāna hadayaṃ tava

taṃ me suyiṭṭhaṃ suhutaṃ tuyhaṃ maṅsena brāhmaṇa

na ca tvaṃ rājaputtassa bhariyaṃ putte ca nessasīti.

Tattha akiccakārīti tvaṃ akiccakārako. Dummedhoti nippañño. Raṭṭhā vivanamāgatoti raṭṭhato mahāaraññaṃ āgato. Saro pāssatīti ayaṃ saro tava lohitaṃ pivissati. Vajjhayitvānāti taṃ māretvā rukkhā patitassa te sīsaṃ tālaphalaṃ viya luñcitvā sabandhanaṃ hadayamaṃsaṃ chinditvā panthadevatāya panthasakuṇaṃ nāma yajissāmi. Na ca tavanti evaṃ sante tvaṃ rājaputtassa bhariyaṃ vā putte vā na nessasīti.

So tassa vacanaṃ sutvā maraṇabhayatajjito musāvādaṃ kathento āha

avajjho brāhmaṇo dūto cetaputta suṇohi me

tasmā dūtaṃ na hananti esa dhammo sanantano

nijjhattā siviyo sabbe pitā naṃ daṭṭhumicchati

mātā ca dubbalā tassa acirā cakkhūni jīyare

tesāhaṃ pahito dūto cetaputta suṇohi me

rājaputtaṃ nayissāmi yadi jānāsi saṃsa meti.

Tattha nijjhattāti saññattā. Acirā cakkhūni khīyareti niccaṃ rodanena nacirasseva cakkhūni jīyissanti.

Tadā cetaputto idāni vessantaraṃ kira ānetuṃ āgacchatīti somanassappatto hutvā sunakhe bandhitvā ekamante ṭhapetvā brāhmaṇaṃ otāretvā sākhāsanthare nisīdāpetvā bhojanaṃ datvā paṭisanthāraṃ karonto imaṃ gāthamāha

piyassa me piyo dūto puṇṇapattaṃ dadāmi te

idañca madhuno tumbaṃ migasatthiñca brāhmaṇa

tañca te desamakkhissaṃ yattha sammati kāmadoti.

Tattha piyassa meti mama piyassa vessantarassa tvaṃ piyo dūto tava ajjhāsayapūraṇatthaṃ puṇṇapattaṃ demīti.

Jūjakapabbaṃ niṭṭhitaṃ

evaṃ cetaputto brāhmaṇaṃ bhojetvā pātheyyassatthāya tassa madhuno tumbañceva pakkamigasatthiñca datvā magge ṭhapetvā dakkhiṇahatthaṃ ukkhipitvā mahāsattassa vasanokāsaṃ ācikkhanto āha

esaselo mahābrahme pabbato gandhamādano

yattha vessantaro rājā sahaputtehi sammati

dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ

cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassati

ete nīlā padissanti nānāphaladharā dumā

uggatā abbhakūṭāva nīlā añjanapabbatā

Dhavassakaṇṇā khadirā sālā phandanamāluvā

sampavedhenti vātena sakiṃ pītāva māṇavā

upari dumapariyāyesu saṅgītiyova suyyare

najjuhā kokilā saṃghā sampatanti dumā dumaṃ

avhayanteva gacchantaṃ sākhāpattasamīritā

ramayanteva āgantuṃ modayanti nivāsanaṃ

yattha vessantaro rājā saha puttehi sammati

dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ

cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassatīti.

Tattha gandhamādanoti esa gandhamādanapabbato etassa pādena uttarābhimukho gacchanto yattha sakkadattiye assame vessantaro rājā saha puttadārehi vasati taṃ passissasīti attho. Brāhmaṇavaṇṇanti seṭṭhapabbajitavesaṃ. Āsadañca masañjaṭanti ākaḍḍhitvā phalāphalaṃ gahaṇatthaṃ aṅkusañca aggijuhanañca masañca jaṭañca dhārento. Cammavāsīti ajinacammadharo. Chamā setīti paṭhaviyaṃ paṇṇasanthare sayati. Dhavassakaṇṇā khadirāti dhavā ca assakaṇṇā ca khadirā ca. Sakiṃ pītāva māṇavāti ekavārameva pītā majjapānasoṇḍā viyaṃ. Upari dumapariyāyesūti rukkhasākhāsu. Saṅgītiyova suyyreti nānāsakuṇānaṃ vasantānaṃ saddā dibbasaṅgīti viya suyyanti. Najjuhāti najjuhasakuṇā. Sampatantīti vikūjantā vicaranti. Sākhā pattasamīritāti sākhānaṃ pattehi saṃghaṭṭitā hutvā vikūjantā Sakuṇā vātena samīritapattā sākhā yeva vā. Āgantunti apagantukajanaṃ. Yatthāti yasmiṃ assamapade vessantaro vasati tvaṃ tattha gantvā imaṃ assamapadasampattiṃ passissasīti.

Tato uttariṃpi assamapadaṃ vaṇṇento āha

ambā kapitthā panasā sālā jambū vibhedakā

harītakī āmalakā assatthā badarāni ca

cārutimbarukkhā cettha nigrodhā ca kapitthanā

madhumadhukā thevanti nīce pakkā cudumbarā

pārevatā bhaveyyā ca muddikā ca madhutthikā

madhuṃ anelakaṃ tattha sakamādāya bhuñjare

aññettha pupphitā ambā aññe tiṭṭhanti dovilā

aññe āmā ca pakkā ca bheṅgavaṇṇā tadūbhayaṃ

athettha heṭṭhā puriso ambapakkāni gaṇhati

āmāni ceva pakkāni vaṇṇagandharasuttamā

ateva me acchariyaṃ hiṅkāro paṭibhāti maṃ

devānamiva āvāso sobhati nandanūpamo

vibhedikā nāḷikerā khajjurīnaṃ brahāvane

mālāva ganthitā ṭhanti dhajaggāneva dissare

nānāvaṇṇehi pupphehi nabhaṃ tārā citāmiva

kuṭajī kuṭṭhatagarā pāṭaliyo ca pupphitā

punnāgā giripunnāgā koviḷārā ca pupphitā

Uddhālakā somarukkhā agarubhalliyā bahū

puttajīvā ca kukkuṭā asanā cettha pupphitā

kuṭajā salaḷā nīpā kosambalabujā dhavā

sālā ca pupphitā tattha palālakhalasannibhā

tassāvidūre pokkharaṇī bhūmibhāge sanorame

padumuppalasañchannā devānamiva nandane

athettha puppharasamattā kokilā mañjubhāṇikā

abhippanādenti taṃ vanaṃ utusampupphite dume

bhassanti makarandehi pokkhare pokkharemadhū

athettha vātā vāyanti dakkhiṇā atha pacchimā

padumakiñjakkhareṇūhi okiṇṇo hoti assamo

thūlā siṃghāṭakā cettha sasādiyā pasādiyā

macchakacchapabyāvidhā bahū cettha mūpayānakā

madhuṃ bhiṃsehi savati khīraṃ sappi muḷālibhi

surabhi taṃ vanaṃ vāyati nānāgandhasamīritaṃ

sammoditeva gandhehi pupphasākhāhi taṃ vanaṃ

bhamarā pupphagandhena samantāmabhināditā

athettha sakuṇā santi nānāvaṇṇā bahū dijā

modanti saha bhariyāhi aññamaññaṃ pakūjino

nandikā jīvaputtā ca jīvaputtā piyā cano

piyā puttā piyā nandā dijā pokkharaṇīgharā

Mālāva ganthitā ṭhanti dhajaggāneva dissare

nānāvaṇṇehi pupphehi kusaleheva gandhikā

yattha vessantaro rājā saha puttehi sammati

dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ

cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassatīti.

Tattha cārutimbarukkhāti suvaṇṇatimbarukkhā. Madhumadhukāti madhurasā madhukā. Thevantīti virocanti. Madhutthikāti madhu viya paggharantiyo madhuratāya vā madhusadisā. Pārevatāti cārudantā rukkhā. Bhaveyyāti dīghaphalā kadaliyo. Sakamādāyāti taṃ sayameva gahetvā bhuñjanti. Dovilāti patitapupphadalapattā sañjāyamānaphalā. Bheṅgavaṇṇā tadūyanti te ubhopi ambā āmā ca pakkā ca maṇḍūkapiṭaṭhivaṇṇāyeva. Athettha heṭṭhā purisoti athettha assame tesaṃ ambānaṃ heṭṭhā ṭhitako va puriso ambaphalāni gaṇhati ārohanakiccaṃ natthi. Vaṇṇagandharasuttamāti etehi vaṇṇādīhi uttamāni. Ateva me acchariyanti ativiya me acchariyaṃ. Hiṅkāroti hiṃhinti karaṇaṃ. Vibhedikāti tālā. Mālāva ganthitāti supupphitarukkhānaṃ upari ganthitā mālā viya pupphāni tiṭṭhanti. Dhajaggāneva dissareti tāni rukkhāni alaṅkatadhajaggāni viya dissanti. Kuṭajī kuṭṭhatagarāti kuṭajīnāmekā rukkhajāti kuṭṭhagacchā ca tagaragacchā ca. Giripunnā gāti mahāpunnāgā. Koviḷārāti koviḷārarukkhā. Uddhālakāti pītapupphavaṇṇā rājarukkhā nāma. Bhalliyāti bhallirukkhā nāma. Labujāti labujā rukkhā nāma. Puttajīvāti mahānigrodharukkhā. Palālakhalasannibhāti tesaṃ heṭṭhā paggharitapupphapuñjā palālakhalasadisāti vadati. Pokkharaṇīti caturassapokkharaṇī. Nandaneti nandanavane nandanapokkharaṇī viya. Puppharasamattāti puppharasena mattā luḷitā. Makarandehīti kiñjakkharehi. Pokkhare pokkhareti paduminipaṇṇe tesaṃ hi kiñjakkharato reṇu bhassitvā pokkharamadhu nāma hoti. Dakkhiṇā atha pacchimāti ettāvatā sabbā disā vidisā vātā dassitā honti. Thūlā siṃghāṭakāti mahantā siṃghāṭakā. Sasādiyāti ṭhitā sayañjātasālī khuddakasālī sukkasālītipi vuccanti. Pasādiyāti teyeva bhūmiyaṃ patitā. Byāvidhāti pasanne udake saṇḍasaṇḍacārino byāvidhā paṭipāṭiyā gacchantā dissanti. Mūpayānakāti kakkaṭakā. Madhuṃ bhiṃsehīti bhiṃsakoṭiyā bhinnāya paggharaṇaraso madhusadiso hoti. Khīraṃ sappi mūḷālibhīti mūḷālehi paggharaṇaraso khīramissakanavanītasappi viya hoti. Sammoditevāti sampattajanaṃ modayati viya. Samantāmabhināditāti samantā abhinādentā vicaranti. Nandikāti ādīni tesaṃ nāmāni. Tesu hi paṭhamā sāmi vessantara imasmiṃ vane vasanto nandāti vadanti. Dutiyā tvañca sukhena jīva puttā ca teti vadanti. Tatiyā tvañca jīva piyā puttā ca teti vadanti. Catutthā tvañca nanda piyā puttā ca teti vadanti. Tena tesaṃ etāneva nāmāni ahesuṃ. Pokkharaṇīgharāti pokkharaṇiyaṃ nivāsino.

Evaṃ cetaputtena vessantarassa vasanaṭṭhāne akkhāte jūjakopi tusitvā paṭisanthāraṃ karonto imaṃ gāthamāha

idañca me sattubhattaṃ madhunā paṭisaṃyutaṃ

madhupiṇḍikā ca sukatāyo sattubhattaṃ dadāmi teti.

Tattha sattubhattanti pakkamadhusannibhaṃ sattusaṃkhātaṃ bhattaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti idaṃ mama atthi taṃ te dammi gaṇhāhi nanti.

Taṃ sutvā cetaputto āha

tuyheva sambalaṃ hotu nāhaṃ icchāmi sambalaṃ

itopi brahme gaṇhāhi gaccha brahme yathāsukhaṃ

ayaṃ ekapadī eti ujuṃ gacchati assamaṃ

isipi uccuto tattha paṅkadanto rajassiro

dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ

cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassati

taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu so te maggaṃ pavakkhatīti.

Tattha sambalanti pātheyyaṃ. Etīti yo ekapadikamaggo amhākaṃ abhimukho eti esa assamapadaṃ ujuṃ gacchati. Accutoti evaṃ nāmako eko isi tattha vasati.

Idaṃ sutvā brahmabandhu cetaṃ katvā padakkhiṇaṃ

udaggacitto pakkāmi yenāsi accuto isīti.

Tattha yenāsīti yasmiṃ ṭhāne accuto isi ahosi tattha gatoti.

Culavanavaṇṇanā niṭṭhitā

Gacchanto so bhāradvājo addasa accutaṃ isiṃ

disvāna taṃ bhāradvājo sammodi isinā saha

kacci nu bhoto kusalaṃ kacci bhoto anāmayaṃ

kacci uñchena yāpetha kacci mūlaphalā bāhū

kacci ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā

vane bāḷamigākiṇṇe kacci hiṃsā na vijjatīti.

Tattha bhāradvājoti jūjako. Appamevāti appāyeva. Hiṃsāti tesaṃ vasena tumhākaṃ vihiṃsā.

Tāpaso āha

kusalañceva me brahme atho brahme anāmayaṃ

atho uñchena yāpemi atho mūlaphalā bāhū

atho ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā

vane bāḷamigākiṇṇe hiṃsā mayhaṃ na vijjati

bahūni vassapūgāni assame sammato mama

nābhijānāmi uppannaṃ ābādhaṃ amanoramaṃ

svāgatante mahābrahme atho te adurāgataṃ

anto pavisa bhaddante pāde pakkhālayassu te

tiṇḍukāni piyālāni madhuke kāsamāriyo

phalāni khuddakappāni bhuñja brahme varaṃ varaṃ

idaṃpi pānīyaṃ sītaṃ ābhataṃ girigabbharā

tato piva mahābrahme sace tvaṃ abhikaṅkhasīti.

Jūjako āha

paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ sabbassa agghiyaṃ kataṃ

sañjayassa sakaṃ puttaṃ sivīhi vippavāsitaṃ

tamahaṃ dassanamāgato yadi jānāsi saṃsa meti.

Tattha tamahaṃ dassanamāgatoti taṃ ahaṃ dassanāya āgato.

Tāpaso āha

na bhavaṃ eti puññatthaṃ sivirājassa dassanaṃ

maññe bhavaṃ patthayati rañño bhariyaṃ patibbataṃ

maññe kaṇhājinaṃ dāsiṃ jāliṃ dāsañca icchasi

atha vā tayo mātāputte araññā netumāgato

na tassa bhogā vijjanti dhanadhaññañca brāhmaṇāti.

Tattha na tassa bhogā vijjantīti bho brāhmaṇa tassa vessantarassa araññe viharantassa neva bhogā vijjanti dhanadhaññañca na vijjati duggato hutvā vasati tassa santikaṃ gantvā kiṃ karissasīti.

Taṃ sutvā jūjako āha

akuddharūpāhaṃ bhoto nāhaṃ yācitumāgato

sāhu dassanamariyānaṃ sannivāso sadā sukho

adiṭṭhapubbo sivirājā sivīhi vippavāsito

tamahaṃ dassanamāgato yadi jānāsi saṃsa meti.

Tattha jānāsi saṃsa meti idaṃ vuttaṃ hoti ahaṃ bhoto akuddharūpo asmi ettāvatā ahaṃ pana na kiñci vassantaraṃ yācituṃ āgato Apica ariyānaṃ dassanaṃ sādhu sannivāso ca tehi saddhiṃ sukho. Ahaṃ tassa ācariyabrāhmaṇo mayā ca kho yato sivīhi vippavāsito tato paṭṭhāya adiṭṭhapubbo tenāhaṃ taṃ dassanāya āgato yadi tassa vasanaṭṭhānaṃ janāsi saṃsa meti.

So tassa vacanaṃ sutvā saddahitvā hotu sve taṃ dassissāmi te ajja tāva idheva vasāhīti taṃ phalāphalehi santappetvā puna divase maggaṃ dassento dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā āha

esa selo mahābrahme pabbato gandhamādano

yattha vessantaro rājā saha puttehi sammati

dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjataṃ

cammavāsī chamā seti jātavedaṃ na massati

ete nīlā padissanti nānāphaladharā dumā

uggatā abbhakūṭāva nīlā añjanapabbatā

dhavassakaṇṇā khadirā sālā phandanamāluvā

sampavedhenti vātena sakiṃ pītāva māṇavā

upari dumapariyāyesu saṅgītiyova suyyare

najjūhā kokilā saṃghā sampatanti dumādumaṃ

avhayanteva gacchantaṃ sākhā pattasamīritā

ramayanteva āgantuṃ modayanti nivāsanaṃ

yattha vessantaro rājā saha puttehi sammati

dhārento brāhmavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ

Cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassati

kirerimālā vigatā bhūmibhāge manorame

saddalā haritā bhūmi na tatthuddhaṃsate rajo

mayuragīvasaṃkāsā tūlaphassasamūpamā

tiṇāni nātivattanti samantā caturaṅgulā

ambā jambū kapiṭṭhā ca nīce pakkā cudumbarā

paribhogehi rukkhehi vanantaṃ rativaḍḍhanaṃ

veḷuriyavaṇṇasannibhaṃ macchagumbanisevitaṃ

suci sugandhaṃ salilaṃ āpo tatthapi sandati

tassāvidūre pokkharaṇī bhūmibhāge manorame

padumuppalasañchannā devānamiva nandane

tīṇi uppalajātāni tasmiṃ sarasi brāhmaṇa

vicitranīlānekāni setāni lohitakāni cāti.

Tassattho heṭṭhā vuttasadisova. Karerimālā vigatāti kareripupphehi vigatā. Saddalā haritāti dhuvasaddalena haritā bhūmi. Na tatthuddhaṃ sate rajoti tasmiṃ ṭhāne appamattopi rajo na uddhaṃsati. Tūlaphassasamūpamāti mudusamphassatāya tūlaphassasadisā. Tiṇāni nātivattantīti tāni tassā bhūmiyā mayuragīvavaṇṇāni tiṇāni samantato caturaṅgulappamāṇāneva pavattanti tato pana uttariṃ na vaḍḍhanti. Ambā jambū kapiṭṭhā cāti ambā ca jambū ca kapiṭṭhā ca. Paribhogehīti nānāvidhehi pupphupagaphalupagehi paribhokharukkhehi. Sandatīti tasmiṃ vanasaṇḍe pabbatato otarantaṃ udakaṃ sandati pavattatīti attho. Vicitranīlākāni setāni lohitakāni cāti ekāni nīlāni ekāni setāni ekāni holitakāni cāti imehi tīhi uppalajātehi taṃ saraṃ vicittasusajjitaṃ pupphacaṅkoṭakaṃ viya sobhatīti dasseti.

Evaṃ caturassapokkharaṇiṃ vaṇṇetvā puna mucalindasaraṃ vaṇṇento āha

khomāva tattha padumā setasogandhiyehi ca

kalambakehi sañchanno mucalindo nāma so saro

athettha padumā phullā apariyantāva dissare

gimhā hemantakā phullā jaṇṇutagghā upattharā

surabhī sampavāyanti vicitrā pupphasaṇṭhitā

bhamarā pupphagandhena samantāmabhināditāti.

Tattha khomāvāti khomamayā viya paṇḍarā. Setasogandhiyehi cāti setuppalehi ca sogandhiyehi ca kalambakehi ca so saro sañchanno. Apariyantāva dissareti aparimāṇā viya dissanti. Gimhā hemantakāti gimhe ca hemante ca supupaphitā padumā. Jaṇṇutagghā upattharāti jaṇṇuppamāṇe udake upattharā phullā honti saṇṭhitā viya khāyanti. Vicitrā pupphasanṭhitānīti vicitrā hutvā pupphehi saṇṭhitā sadā surabhī sampavāyanti.

Athettha udakantasmiṃ rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa

Kadambā pāṭalī phullā koviḷārā ca pupphitā

aṅkorā kaccikārā ca pārijaññā ca pupphitā

vāraṇā vuyhanā rukkhā mucalindamubhato saraṃ

sirīsā setapārisā sādhu vāyanti padmakā

niggaṇḍī saraniggaṇḍī asanā cettha pupphitā

paṅkurā bahulā selā sobhañjanā ca pupphitā

ketakā kaṇikārā ca karavirā ca pupphitā

ajjunā ajjukaṇṇā ca mahānāmā ca pupphitā

sampupphitaggā tiṭṭhanti pajjalanteva kiṃsukā

setapaṇṇi sattapaṇṇā kadaliyo kusumbharā

dhanutakkārīpupphahi sīsapāvāraṇāhi ca

acchipā sibalīrukkhā sallakiyo ca pupphitā

setagerūtagarikā maṃsikoṭṭhakulāvarā

daharā rukkhā vuḍḍhā ca akuṭilā cettha pupphitā

assamaṃ ubhato ṭhanti agyāgāraṃ samantatoti.

Tattha tiṭṭhantīti saraṃ parikkhipitvā tiṭṭhanti. Kadambāti kadambarukkhā ceva. Kaccikārā cāti evaṃ nāmakā hutvā rukkhā. Pārijaññāti rattakamālā. Vāraṇāvuyhanāti nāgarukkhā. Mucalindamubhatoti muccalindassa ubhayapassesu. Setapārisāti setagaccharukkhā. Te kira setakkhandhā mahāpaṇṇā kaṇikārasadisapupphā honti. Niggaṇḍī saraniggaṇḍīti pakatiniggaṇḍī ceva Kāḷaniggaṇḍī ca. Paṅkurāti paṇḍararukkhā. Kusumbharāti ekā gacchā. Dhanutakkārīpupphehīti dhanūnañca takkārīnañca pupphehi upasobhitā. Sīsapāvāraṇāhi cāti sīsapehi ca vāraṇehi ca upasobhitā. Acchipāti ādayopi rukkhāyeva. Setagerūtagarikāti setagerū ca tagarā ca. Maṃsikoṭṭhakulāvarāti maṃsigacchā ca koṭṭhagacchā ca kulāvarā ca. Akuṭilāti ujukā. Agyāgāraṃ samantatoti agyāgāraṃ parikkhipitvā ṭhitāti attho

athettha udakantasmiṃ bahū jātā phaṇijjakā

muggatiyo karatiyo sevālaṃ sīsakaṃ bahu

uddhāpavattaṃ ullulitaṃ makkhikā hiṅgujālikā

dāsimakañcako cettha bahū nīce kalambakā

elambarukkhāhi sañchannā rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa

sattāhaṃ dhāriyamānānaṃ gandho tesaṃ na chijjati

ubhato sarañca mucalindaṃ vappā tiṭṭhanti bhāgaso

indavarehi sañsannaṃ vanantamupasobhitaṃ

aḍḍhamāsaṃ dhāriyamānānaṃ gandho tesaṃ na chijjati

nīlapupphisetavārī pupphitā girikaṇṇikā

kalerukkhehi sañchannaṃ vanantaṃ tulasīhi ca

sammoditeva gandhena pupphasākhāhi taṃ vanaṃ

bhamarā pupphagandhena samantāmabhināditā

tīṇi kakkārujātāni tasmiṃ sarasi brāhmaṇa

Kumbhamattānicekāni muramattāni vā ubhoti.

Tattha phaṇijjakāti bhūtatiṇakā. Muggatiyoti ekā muggajāti. Karatiyoti rājamāso. Sevālaṃ sīsakanti imepi gacchāyeva. Api ca sīsakāti rattacandanaṃ vuttaṃ. Uddhāpavattaṃ ullulitanti taṃ udakaṃ tīramariyādabandhaṃ vātāhataṃ ullulitaṃ hutvā tiṭṭhati. Makkhikā hiṅgujālikāti hiṅgujālasaṅkhāte vikasitapupphagacche pañca vaṇṇā madhumakkhikā madhussarena viravantiyo tattha vicarantīti attho dāsimakañcako cetthāti imāpi dve rukkhajātiyo ettha. Nīce kalambakāti nīce kalambakā. Elambakarukkhasañchannāti evaṃ nāmikāya valliyā sañchannā. Tesanti tesaṃ tassā valliyā pupphānaṃ sabbesaṃpi etesaṃ dāsimakādīnaṃ pupphānaṃ sattāhaṃ gandho na chijjati. Evaṃ sugandhasampannāni pupphāni rajatapattasadisā vālukapuṇṇā bhūmibhāgā. Gandho tesanti tesaṃ indavarapupphādīnaṃ gandho aḍḍhamāsaṃ na chijjati. Nīlapupphīti ādikā pupphavalliyo. Tulasīhi cāti tulasīgacchehi ca kakkārujātānīti tīṇi valliphalāni. Tattha ekissā valliyā phalāni mahāghaṭamattāni dvinnaṃ mudiṅgamattāni. Tena vuttaṃ. Mūramattāni vā ubhoti

athettha sāsapo bahuko nādiyo haritāyuto

asītālāva tiṭṭhanti chejjā indavarā bahū

apphoṭā suriyavallī ca kāḷiyā madhugandhiyā

asokā mudayantī ca vallibho khuddapupphiyo

Koraṇḍakā anojā ca pupphitā nāgamallikā

rukkhamāruyha tiṭṭhanti phullā kiṃsukavalliyo

kateruhā pavāsenti yodhikā madhugandhiyā

niliyā sumanā bhaṇḍī sobhati padumuttaro

pāṭalisamuddakappāsī kaṇikārā ca pupphitā

hemajalāva dissanti rucirā aggisikhūpamā

yāni tāni ca pupphāni thalajānūdakāni ca

sabbāni tattha dissanti evaṃ rammo mahodadhīti.

Tattha sāsapoti siddhatthako. Bahukoti bahu. Nādiyo haritāyutoti haritena āyutto nādiyo imā dvepi lasunajātiyo sopi lasuno tattha bahukoti attho. Asītālāva tiṭṭhantīti asīti evaṃ nāmakā rukkhā siniddhāya bhūmiyā upaṭṭhitā tālā viya tiṭṭhanti. Chejjā indavarā bahūti udakapariyante bahū suvaṇṇaindavarā muṭṭhinā chinditabbā hutvā ṭhitāti attho. Apphoṭāti apphoṭavallī. Vallibho khuddapupphiyoti vallibho ca khuddapupphiyo ca. Nāgamallikāti nāgā ca mallikā ca. Kiṃsukavalliyoti sugandhamattā vallījāti. Kateruhā pavāsentīti ime ca dve pupphagacchā. Madhugandhiyāti madhusamānagandhā. Niliyā sumanā bhaṇḍīti vallīsumanā ca pakatisumanā ca bhaṇḍī ca. Padumuttaroti eko rukkho. Kaṇikārā cāti vallikaṇikārāpi rukkhakaṇikārāpi. Hemajālāvāti pasāritahemajālā viya dissanti. Mahodadhīti mahato udakassa Ādhārabhato mucalindasaroti.

Athassā pokkharaṇiyā bahukā vārigocarā

rohitā nalapesiṅgū kumbhilā makarā susū

madhu ca madhulaṭṭhi ca tāliyā ca piyaṅgukā

kuddajā bhaddamuṭṭhā ca sattapupphā ca lolupā

surabhimarutagarā bahukā tuṅgavalliyo

padmakā nāradā koṭaṭhā jhāmakā ca hareṇukā

haliddakā gandhaselā hariverā ca guggulā

vibhedakā corakoṭṭhā kappurā ca kaliṅgukāti.

Tattha athassā pokkharaṇiyāti idha pokkharaṇīsadisatāya sarameva pokkharaṇīti vadati. Rohitāti ādīni tesaṃ vārigocarānaṃ nāmāni. Madhu cāti nimmakkhikamadhu ca. Madhulaṭṭhi cāti laṭṭhimadhukañca. Tāliyāti ādikā sabbā gandhajātiyo

athettha sīhā byagghā ca purisālū ca hatthiyo

eṇeyyā pasadā ceva rohitā sarabhā migā

koṭṭhasuṇā suṇopi ca tuliyā naḷasannibhā

cāmarī calanī laṅghī jhāpitā makkaṭā picu

kakkaṭā katamāyā ca ikkā goṇasirā bahū

khaggā varāhā nakulā kāḷakettha bahutaso

mahisā soṇā siṅgālā cappakā ca samantato

ākuccā pacalākā ca citrakā cāpi dīpiyo

Pelakā ca vighāsādā sīhā kokanisātakā

aṭṭhapādā ca morā ca bhassarā ca kukkuṭṭhakā

caṅkorā kukkuṭā nāgā aññamaññaṃ pakūjino

bakā balākā najjūhā dindibhā koncavādikā

byagghinasā lohapiṭṭhā cappakā jīvajīvakā

kapiñjarā tittirāyo kulāvā paṭikuṭṭhakā

maṇḍālakā celakeḷu bhaṇḍutittiranāmakā

celāvakā piṅgulāyo kodhakā aṅgahetukā

karavikā ca saggā ca uhuṅkārā ca kukkuhā

nānājigaṇākiṇṇaṃ nānāsaranikūjitanti.

Tattha purisālūti valavāmukhayakkhiniyo. Rohitā sarabhā migāti rohitā ceva sarabhā migā ca. Koṭṭhasuṇāti siṅgālasunakhā. Koṭṭhasoṇātipi pāṭho. Suṇāpi cāti ekā celakā khuddakamigajāti. Tuliyāti pakkhiviḷārā. Naḷasannibhāti naḷapupphavaṇṇā rukkhasunakhā. Cāmarī calanī laṅghīti cāmarīmigā ca calanīmigā ca vātamigā ca. Jhāpitā makkaṭāti dvepi mahāmakkaṭajātiyova. Picūti sarapariyante gocaragāhī ekā makkaṭī. Kakkaṭā katamāyā cāti dve mahāmigā. Ikkāti acchā. Goṇasirāti araññagoṇā. Kāḷakettha bahutasoti kāḷamigā nāmettha bahutaso. Soṇā siṅgālāti kokasunakhā ca rukkhasunakhā ca siṅgālā ca. Cappakāti 1- assamapadaṃ parikkhipitvā

@Footnote: 1 pampakātipi pāṭho Ṭhitā mahāveḷucappakā 1-. Ākuccāti godhā. Pacalākāti gajakumbhamigā. Citrakā cāpi dīpiyoti vicitramigā ca dīpimigā ca. Pelakā cāti sasā. Vighāsādāti ete gijjhā sakuṇā. Sīhāti kesarasīhā. Kokanisātakāti koke gahetvā khādanasīlā duṭṭhamigā. Aṭṭhapādāti sarabhā migā. Bhassarāti setahaṃsā ca. Kakuṭṭhakāti kakuṭṭhasakuṇā. Caṅkorāti caṅkorasakuṇā. Kukkuṭāti vanakukkuṭā. Dindibhā koñcavādikāti ime tayopi sakuṇāyeva. Byagghinasāti senā. Lohapiṭṭhāti lohitavaṇṇasakuṇā. Cappakāti cappakaṭakā. Kapiñjarā tittirāyoti kapiñjarā ca tittirā ca. Kulāvā paṭikuṭṭhakāti imepi dve sakuṇā. Maṇḍālakā pelakeḷūti maṇḍālakā ca pelakeḷū ca. Bhaṇḍutittiranāmakāti bhaṇḍū ca tittirā ca nāmakā ca. Celavakā piṅgulāyoti dve sakuṇajātiyo ca. Tathā godhakā aṅgahetukā. Saggāti vātasakuṇā uhuṅkārāti ulūkasakuṇā

athettha sakuṇā santi nīlakā mañjubhāṇikā

modanti saha bhariyāhi aññamaññaṃ pakūjino

athettha sakuṇā santi dikhā mañjussarāsitā

setakkhikūṭā bhadrakkhā aṇḍajā citrapekkhaṇā

athettha sakuṇā santi dijā mañjussarāsitā

sikhiṇḍīnīlagīvāhi aññamaññaṃ pakūjino

kukkuṭṭhakā kuḷīrakā koṭṭhā pokkharasātakā

@Footnote: 1 mahāveṇupampaṭikātipi pāṭho

Kāḷaveyyā balīyakkhā kadambā suvasālikā

haliddā lohitā setā athettha naḷakā bahū

vāraṇā bheṅgarājā ca kadambā suvakokilā

kukkusā kururā haṃsā āṭā parivadentikā

cākahaṃsā atibalā najjuhā jīvajīvakā

pārevatā ravihaṃsā cākavākā nadīcarā

vāraṇābhirudā rammā ubho kālupakūjino

athettha sakuṇā santi nānāvaṇṇā bahū dijā

modanti saha bhariyāhi aññamaññaṃ pakūjino

athettha sakuṇā santi nānāvaṇṇā bahū dijā

sabbe mañjū nikūjanti mucalindamubhato saraṃ

athettha sakuṇā santi karavīkā nāma te dijā

modanti saha bhariyāhi aññamaññaṃ pakūjino

athettha sakuṇā santi karavīkā nāma te dijā

sabbe mañjū nikūjanti mucalindamubhato saraṃ

eṇeyyā pasatākiṇṇaṃ nāgasaṃghanisevitaṃ

nānālatāhi sañchannaṃ kadalīmiganisevitaṃ

athettha sāmā bahukā nivāro varako bahu

sālī akaṭṭhapāko ca ucchu tattha anappako

ayaṃ ekapadī eti ujuṃ gacchati assamaṃ

khudaṃ pipāsaṃ aratiṃ tattha patto na vindati

Yattha vessantaro rājā saha putehi sammati

dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ

cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassatīti.

Tattha nīlakāti citrarājipattā. Mañjussarāsitāti nibaddhamadhussarā. Setakkhikūṭā bhadrakkhāti ubhayapassesu setehi akkhikūṭehi samannāgatā sundarakkhā. Citrapekkhaṇāti citrapattā. Kuḷīrakāti kakkaṭakā. Koṭṭhāti ādayo sakuṇā. Vāraṇāti hatthiliṅgasakuṇā. Kadambāti mahākadambā gahitā. Suvakokilāti kokilehi saddhiṃ vicaraṇā suvakā ceva kokilā ca. Kukkusāti kāḷakururā. Kururāti setakururā. Haṃsāti setasakuṇahaṃsā. Āṭāti dabbīsaṇṭhānamukhasakuṇā. Parivadentikāti ekā sakuṇajāti. Vāraṇābhirudārammāti rammābhirudā vāraṇā. Ubho kālupakūjinoti sāyaṃ pātaṃ pabbatapādaṃ ekaninnādaṃ karontā nikūjanti. Eṇeyyā pasatākiṇṇanti eṇeyyamigehi ca pasatamigehi ca citramigehi ca ākiṇṇaṃ. Tattha patto na vindatīti brāhmaṇa vessantarassa assamaṃ patto puriso tattha assame chātaṃ vā pānīyaṃ pipāsaṃ vā ukkaṇṭhitaṃ vā na paṭilabhatīti.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

idaṃ sutvā brahmabandhu isiṃ katvā padakkhiṇaṃ

udaggacitto pakkāmi yattha vessantaro ahūti.

Tattha vessantaro ahūti yasmiṃ ṭhāne vessantaro ahosi taṃ Ṭhānaṃ gatoti.

Mahāvanavaṇṇanā niṭṭhitā.

Jūjakopi accutatāpasena kathitamaggena yāva caturassapokkharaṇītīraṃ patvā cintesi ajjatikasāyaṇhe idāni maddī araññato āgamissati mātugāmo hi nāma dānassa antarāyakaro hoti sve tassā araññagatakāle assamapadaṃ gantvā vessantaraṃ upasaṃkamitvā dārake yācitvā tāya anāgatāya evante gahetvā pakkamissāmīti. Athassāvidūre ekaṃ sānupabbataṃ āruyha phāsukaṭṭhāne nipajji.

Taṃ pana rattiṃ paccusakāle maddī supinaṃ addasa evarūpo supino diṭṭho ahosi eko puriso kaṇho dve kāsāyāni paridahitvā dvīsu kaṇṇesu rattamālaṃ pilanditvā āvudhahattho tajjento āgantvā paṇṇasālaṃ pavisitvā maddiṃ jaṭāsu gahetvā ākaḍḍhitvā bhūmiyaṃ uttānaṃ pātetvā viravantiyā tassā deviyā dve akkhīni uppāṭetvā dve bāhāni chinditvā uraṃ bhinditvā paggharantalohitabinduṃ hadayamaṃsaṃ ādāya pakkāmīti. Sā maddī pabujjhitvā bhītatasitā pāpako me supino diṭṭhoti supinapāṭhako pana vessantarena sadiso nāma natthi pucchāmi nanti cintetvā gantvā mahāsattassa paṇṇasāladvāraṃ ākoṭesi.

Atha mahāsatto taṃ saddaṃ sutvā ko esoti āha. Ahaṃ deva maddīti. Bhadde amhākaṃ katikavattaṃ bhinditvā kasmā akāle āgatāsīti. Deva ahaṃ na kilesavasena āgacchāmi apica kho pana Me pāpako supino diṭṭhoti āha. Tenāhi kathehi maddīti. Sā attanā diṭṭhaniyāmeneva kathesi. Mahāsatto taṃ supinaṃ pariggaṇhitvā mayhaṃ dānapāramiyo pūressanti sve maṃ yācako āgantvā putte yācissati maddiṃ assāsetvā uyyojessāmīti cintetvā maddi tava dussayanadubbhojanehi cittaṃ ālulitaṃ bhavissati mā bhāyīti pamohetvā assāsetvā uyyojesi. Sā vibhātāya rattiyā sabbaṃ kattabbakammaṃ katvā dve putte āliṅgitvā sīse cumditvā ajja me dussupino diṭṭho ammatātā appamattā bhaveyyāthāti ovaditvā mahāsattassa santikaṃ gantvā deva dārakesu appamattā hothāti mahāsattaṃ putte paṭicchāpetvā pacchikhaṇittiādīni ādāya assūni muñcantī mūlaphalāphalatthāya vanaṃ pāvisi.

Jūjakopi idāni maddī araññaṃ gatā bhavissatīti sānupabbatā oruyha ekapadikamaggena assamābhimukho pāyāsi. Atha mahāsatto paṇṇasālato nikkhamitvā pāsāṇaphalake suvaṇṇapatimā viya nisīditvā cintesi idāni yācako āgamissatīti pipāsito viya surāsoṇḍo tassāgamanamaggaṃ olokento nisīdi. Puttāpissa pādamūle kīḷanti. So maggaṃ olokento brāhmaṇaṃ āgacchantaṃ disvā sattamāse nikkhittaṃ dānadhuraṃ ukkhipento viya ehi vata bho brāhmaṇāti somanassappatto jālikumāraṃ āmantento imaṃ gāthamāha

uṭṭhehi jāli patiṭṭha porāṇaṃ viya dissati

brāhmaṇaṃ viya passāmi nandiyo mābhikīrareti.

Tattha porāṇaṃ viya dissatīti pubbe jetuttaranagare nānādisāhi yācakānaṃ āgamanaṃ viya ajja yācakānaṃ āgamanaṃ dissati. Nandiyo mābhikīrareti etassa brāhṇassa diṭṭhakālato paṭṭhāya maṃ somanassāni abhikīranti ghammābhitattassa sīse sītūdakaghaṭasahassābhisecanakālo viya jāto.

Taṃ sutvā kumāro araha

ahaṃpi tāta passāmi yo so brahmāva dissati

atthiko viya āyāti atithī no bhavissatīti.

Vatvā ca pana jālikumāro mahāsattassa apacitiṃ karonto uṭṭhāya brāhmaṇaṃ paccuggantvā parikkhāragahaṇaṃ āpucchi. Brāhmaṇo taṃ oloketvā ayaṃ vessantarassa putto jālikumāro nāma bhavissati ādito paṭṭhāyevassa pharusavacanaṃ kathessāmīti cintetvā apehi apehīti accharaṃ pahari. Kumāro apagantvā ayaṃ brāhmaṇo atipharuso kinnukhoti tassa sarīraṃ olokento aṭṭhārasa purisadose passi. Brāhmaṇopi bodhisattaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ karonto āha

kicci nu bhoto kusalaṃ kacci bhoto anāmayaṃ

kacci uñchena yāpetha kacci mūlaphalā bahū

kacci ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā

vane bāḷamigākiṇṇe kacci hiṃsā na vijjatīti.

Bodhisattopi tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto āha

kusarañceva no brahme atho brahme anāmayaṃ

Atho uñchena yāpema atho mūlaphalā bahū

atho ḍaṃsā ca makasā appameva sariṃsapā

vane bāḷamigākiṇṇe hiṃsā mayhaṃ na vijjati

sattano māse vasataṃ araññe jīvisokinaṃ

idaṃpi paṭhamaṃ passāmi brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ

ādāya veḷuvaṃ daṇḍaṃ aggihuttaṃ kamaṇḍaluṃ

svāgatante mahābrahme atho te adurāgataṃ

anto pavissa bhaddante pāde pakkhālayassu te

tiṇḍukāni piyālāni madhuke kāsamāriyo

phalāni khuddakappāni bhuñja brahme varaṃ varaṃ

idaṃpi pānīyaṃ sītaṃ ābhataṃ girigabbharā

tato piva mahābrahme sace tvaṃ abhikaṅgasīti.

Vatvā ca pana mahāsatto ayaṃ brāhmaṇo na akāraṇena imaṃ brahāraññaṃ āgamissati āgamanakāraṇaṃ papañcaṃ akatvā pucchisasāmi nanti cintetvā imaṃ gāthamāha

atha tvaṃ kena vaṇṇena kena vā pana hetunā

anuppattosi brahāraññaṃ taṃ me akkhāhi pucchitoti.

Tattha vaṇṇenāti kāraṇena. Hetunāti paccayena. Jūjako āha

yathā vārivaho pūro sabbakālaṃ na khīyati

evantaṃ yācitā gañchiṃ putte me dehi yācitoti.

Tattha vārivahoti pañcasu mahānadīsu udakavāho. Na khīyatīti pipāsitehi nadiṃ āgantvā hatthehi bhājanehipi ussiñcitvā pivamāno na khīyati. Evantaṃ yācitā gañchinti tvaṃ saddhāya pūritattā evarūpoyevāti maññamāno ahantaṃ yācituṃ āgañchiṃ. Putte me dehi yācitoti mayā yācito tava putte mayhaṃ dāsatthāya dehīti.

Taṃ sutvā mahāsatto somanassappatto hutvā pāsāritahatthe sahassatthavikaṃ ṭhapento viya pabbatapādaṃ unnādento āha

dadāmi na vikampāmi issaro naya brāhmaṇa

pāto gatā rājaputtī sāyaṃ uñchāto ehiti

akarattiṃ vasitvāna pāto gacchasi brāhmaṇa

tassā nahāte upasiṃghāṭe atha ne māladhārine

ekarattiṃ vasitvāna pāto gacchasi brāhmaṇa

nānāpupphehi sañchanne nānāgandhehi bhūsite

nānāmūlaphalākiṇṇe gacchissādāya brāhmaṇāti.

Tattha issaroti tvaṃ mama puttānaṃ issaro sāmiko hutvā ete naya apica kho panetaṃ kāraṇaṃ atthi etesaṃ mātā rājaputtī phalāphalatthāya pātova gatā sāyaṃ araññato āgamissati tāya ānītāni madhuraphalāphalāni paribhuñjitvā idheva vane ajjekarattiṃ vasitvā pātova dārake gahetvā gamissasīti. Tassā nahāteti tāya nahāpite. Upasiṃghāṭeti sīse upasiṃghāṭe. Atha ne māladhārineti atha vicitrāya mālāya alaṅkate taṃ mālaṃ vahamāne. Pālipotthakesu pana atha neti likhitaṃ. Tassattho na vicārito. Mūlaphalākiṇṇeti magge pātheyyassatthāya dinnehi nānāmūlaphalāphalehi ākiṇṇe.

Jūjako āha

na vāsamabhirocāmi gamanaṃ mayhaṃpi ruccati

antarāyopi me assa gacchaññeva rathesabha

na hetā yācayogī naṃ antarāyassa kāriyā

itthiyo mantaṃ jānanti sabbaṃ gaṇhanti vāmato

saddhāya dānaṃ dadato mā samadakkhi mātaraṃ

antarāyaṃpi sā kayirā gacchaññeva rathesabha

āmantayassu te putte mā te mātaramaddasuṃ

saddhāya dānaṃ dadato evaṃ puññaṃ pavaḍḍhati

āmantayassu te putte mā te mātaramaddasuṃ

mādisassa dhanaṃ datvā rāja saggaṃ gamissasīti.

Tattha na hetā yācayogī nanti ettha nanti nipātamattaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti mahārāja etā itthiyo nāma na hi yācayogī yācanāya anucchavikā na honti kevalaṃ. Antarāyassa kāriyāti dāyakānaṃ puññantarāyaṃ yācakānaṃ lābhantarāyaṃ karonti. Mantanti itthī māyaṃ nāma jānanti. Vāmatoti sabbaṃ vāmato gaṇhanti na dakkhiṇato. Saddāya dānaṃ dadatoti kammañca phalañca saddahitvā dānaṃ dadato. Māsanti mā etesaṃ mātaraṃ adakkhi. Kayirāti Kareyya. Āmantayassūti jānāpehi mayā saddhiṃ pesehīti vadati. Dadatoti dadantassa.

Vessantaro āha

sace tvaṃ nicchase daṭṭhuṃ mama bhariyaṃ patibbataṃ

ayyakassapime dehi jālī kaṇhājinā cubho

ime kumāre disvāna mañjuke piyabhāṇine

pītito sumano citto bahuṃ dassati te dhananti.

Tattha ayyakassāti mayhaṃ pituno sañjayamahārājassa. Dassati teti so rājā tuyhaṃ bahuṃ dhanaṃ dassati.

Jūjako āha

acchedanassa bhāyāmi rājaputta suṇohi me

rājadaṇḍāya maṃ dajjā vikkiṇeyya haneyya vā

chinno dhanañca dāse ca gāreyhassa brahmabandhuyāti.

Tattha acchedanassāti acchinditvā gahaṇassa. Rājadaṇḍāya maṃ dajjāti ayaṃ brāhmaṇo dārakacoro daṇḍamassa upanethāti evaṃ daṇḍatthāya maṃ amaccānaṃ dadeyya. Gāreyhassa brahmabandhuyāti brāhmaṇiyā ca garahitabbo bhavismāmīti.

Vessantaro āha

ime kumāre disvāna mañjuke piyabhāṇine

dhamme ṭhito mahārājā sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano

laddhā pītisomanassaṃ bahuṃ dassati te dhananti.

Jūjako āha

nāhantaṃpi karissāmi yaṃ maṃ tvaṃ anusāsasi

dārakeva ahaṃ nessaṃ brāhmaṇiyā paricāriketi.

Tattha dārakevāti alaṃ mayhaṃ aññena dhanena ahaṃ ime dārakeva attano brāhmaṇiyā paricārike nessāmīti.

Tantassa pharusavacanaṃ sutvā dārakā bhītā piṭṭhipaṇṇasālaṃ gantvā tatopi palāyitvā gumbagahane nilīyitvā tatrāpi jūjakenāgantvā gahitaṃ viya attānaṃ sampassamānā kampamānā katthaci saṇṭhāretuṃ asamatthā ito cito ca padhāvitvā yāva caturassapokkharaṇītīraṃ gantvā daḷhaṃ vākacīraṃ nivāsetvā bhītā udakaṃ oruyha pokkharaṇapattaṃ sīse ṭhapetvā udakena paṭicchannā hutvā aṭṭhaṃsu.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tato kumārā byatthitā sutvā luddassa bhāsitaṃ

tena tena padhāviṃsu jālī kaṇhājinā cubhoti.

Jūjakopi kumāre adisvā bodhisattaṃ apasādesi bho vessantara tvaṃ idāneva mayhaṃ dārake datvā mayā nāhaṃ jetuttaranagaraṃ gamissāmi dārake mama brāhmaṇiyā paricārike nessāmīti vutte iṅghitasaṇñaṃ datvā putte palāpetvā ajānanto viya nisinno natthi maññe lokasmiṃ tayā sadiso musāvādīti.

Taṃ sutvā mahāsattopi kampito hutvā dārakā palātā bhavissantīti cintetvā brāhmaṇa mā cintayi ānessāmi te Kumāreti vatvā uṭṭhāya piṭṭhipaṇṇasālaṃ gantvā tesaṃ vanagahanaṃ paviṭṭhabhāvaṃ ñatvā padavalañjānusārena pokkharaṇītīraṃ gantvā udake otiṇṇapade disvā udake oruyha ṭhitā bhavissantīti ñatvā tāta jālīti pakkositvā gāthamāha

ehi tāta piyaputta pūretha mama pāramiṃ

hadayaṃ mebhisiñcetha karotha vacanaṃ mama

yānanāvāva me hotha acalā bhavasāgarā

jātipāraṃ tarissāmi santāressaṃ sadevakanti.

Kumāro pitu kathaṃ sutvā evaṃ cintesi ayaṃ brāhmaṇo maṃ yathāruciṃ karotu pitarā saddhiṃ dve kathā na kathessāmīti sīsaṃ nīharitvā pokkharapattāni viyūhitvā udakā uttaritvā mahāsattassa dakkhiṇapāde nipatitvā goppakasandhiṃ daḷhaṃ gahetvā parodi. Atha naṃ mahāsatto āha tāta bhaginī te kuhinti. Tāta ime sattānāma bhaye uppanne attānameva rakkhantīti. Atha mahāsatto puttehi me katikā katā bhavissatīti ñatvā ehi amma kaṇheti pakkositvā gāthamāha

ehi amma piyā dhītā piyā me dānapāramī

hadayaṃ mebhisiñcetha karotha vacanaṃ mama

yānanāvāva me hotha acalā bhavasāgarā

jātipāraṃ tarissāmi uddharissaṃ sadevakanti.

Sā pitu vacanaṃ sutvā pitarā saddhiṃ dve kathā na kathessāmīti tatheva udakā uttaritvā mahāsattassa vāmapāde nipatitvā Goppakasandhiṃ daḷhaṃ gahetvā parodi. Tesaṃ assūni mahāsattassa phullapadumavaṇṇe pādapiṭṭhe patanti tassa assūni tesaṃ suvaṇṇaphalakasadisāya piṭṭhiyā patanti.

Atha mahāsatto vilīnamānahadayo viya vipphandamāpanno muduhatthena kumārānaṃ piṭṭhiṃ parāmasanto kumāre uṭṭhāpetvā assāsetvā tāta jāli kiṃ tvaṃ mama dānavitakkabhāvaṃ na jānāsi ajjhāsayaṃ me tāta matthakaṃ pāpehīti vatvā goṇe agghāpento viya tattheva ṭhito kumāre agghāpesi. So kira puttaṃ āmantetvā āha tāta jāli sace tvaṃ bhujisso hotukāmo brāhmaṇassa nikkhasahassaṃ datvā bhujisso bhaveyyāsi bhaginī kho pana te utatamarūpadharā koci nīcajātiko brāhmaṇassa kiñcideva dhanaṃ datvā tava bhaginiṃ bhujissaṃ katvā jātisambhedaṃ kareyya aññatra raññā sabbasatadāyako nāma natthi tasmā tava bhaginī bhujissā hotukāmā brāhmaṇassa dāsīsataṃ dāsasataṃ hatthisataṃ assasataṃ gavasataṃ nikkhasatanti evaṃ sabbasataṃ datvā bhujissā hotūti. Evaṃ kumāre agghāpetvā samassāsetvā assamapadaṃ gantvā kamaṇḍalunā udakaṃ gahetvā ehi vata bho brāhmaṇāti āmantetvā sabbaññutañāṇassa nibandhanaṃ katvā tassa hatthe udakaṃ pātetvā ambho brāhmaṇa piyaputtehi sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutañāṇameva piyataranti paṭhaviṃ unnādento brāhmaṇassa piyaputte dānamadāsi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

Tato kumāre ādāya jālī kaṇhājinā cubho

brāhmaṇassa adā dānaṃ sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano

tato kumāre ādāya jālī kaṇhājinā cubho

brāhmaṇassa adā citto 1- puttake dānamuttamaṃ

tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ

yaṃ kumāre padinnamhi medanī samakampatha

tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ

yaṃ pañjalikato rājā kumāre sukhavacchite

brāhmaṇassa adā dānaṃ sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanoti.

Tattha cittoti pītisommanassajāto hutvā. Tadāsi yaṃ bhiṃsanakanti tadā dānatejena unnadantī mahāpathavī catunahutādhikadvi- yojanasatasahassabahalā mattavāraṇo viya tajjamānā kampi. Tadā sāgaro ubbatti. Sinerupabbatarājā suseditavettaṅkuro viya onamitvā vaṅkatapabbatābhimukho aṭṭhāsi. Sakko devarājā apphoṭesi. Mahābrahmā sādhukāramadāsi. Sabbe devā sādhukāramadaṃsu. Yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ ahosi. Pathavīsaddena devo tajjento khaṇikavassaṃ vassi. Akālavijjulatā nicchariṃsu. Himavantavāsino sīhādayo catuppādā sakalahimavantaṃ ekaninnādaṃ kariṃsu. Evarūpaṃ bhiṃsanakaṃ ahosi. Pāliyaṃ pana medanī samakampathāti ettakameva vuttaṃ. Yanti yadā. Kumāre sukhavaḍchiteti sukhavaḍḍhite sukhavasite

@Footnote: 1 vittotipi pāṭho Sukhaparicāge adāsi. Adā dānanti ambho brāhmaṇa puttehi me sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutañāṇameva piyataranti tassatthāya adāsi.

Mahāsatto dānaṃ datvā aho sudinnaṃ vata me dānanti pītiṃ uppādetvā kumāre olokento aṭṭhāsi.

Jūjakopi vanagumbagahanaṃ pavisitvā valliṃ dantehi chinditvā ādāya kumārassa dakkhiṇahatthaṃ kumārikāya vāmahatthena saddhiṃ ekato bandhitvā tameva vallīkoṭiṃ gahetvā pothayamāno gahetvā pāyāsi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tato so brāhmaṇo luddo lataṃ dandehi chindiya

latāya hatthe bandhitvā latāya anumajjatha

tato rajjumādāya daṇḍamādāya brāhmaṇo

ākoṭayanto te neti sivirājassa pekkhatoti.

Tattha tattha tesaṃ pahatapahataṭṭhāne chavi chijji. Lohitāni paggharanti. Paharaṇakāle aññamaññassa piṭṭhiṃ dadanti. Athekasmiṃ visamaṭṭhāne brāhmaṇo pakkhalitvā pati. Kumārānaṃ muduhatthehi thaddhavallī galitā. Te rodamānā palāyitvā mahāsattassa santikaṃ agamaṃsu.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tato kumārā pakkāmuṃ brāhmaṇassa pamuñciya

assupuṇṇehi nettehi pitaraṃ so udikkhasi

Vedhamassaṭṭhapattaṃva pitupādabhivandati

pitu pādāni vanditvā idaṃ vacanamabravi

ammā ca tāta nikkhantā tavañca no tāta dassasi

yāva ammaṃpi passemu atha no tāta dassasi

ammā ca tāta nikkhantā tvañca no tāta dassasi

mā no tvaṃ tāta adadā yāva ammāpi eti no

tadāyaṃ brāhmaṇo kāmaṃ vikkīṇātu hanātu vā

balaṅkapādo addhanakho atho obaddhapiṇḍiko

dīghottaroṭṭho capalo kaḷāro bhagganāsako

kumbhodaro bhaggapiṭṭhi atho visamacakkhuko

lohamassu haritakeso valīnaṃ tilakāhato

piṅgalo ca vinato ca vikaṭo ca brahā kharo

ajinānipi sannaddho amanusso bhayānako

manusso udāhu yakkho maṃsalohitabhojano

gāmā araññaṃ āgamma dhanaṃ taṃ tāta yācati

nīyamānā pisācena kinnu tāta udakkhasi

asmā nūna te hadayaṃ ayasā daḷhabandhanaṃ

yo no bandhe na jānāsi brāhmaṇena dhanesinā

accāyikena luddena yo no gāvova sumbhati

idheva acchataṃ kaṇhā na sā jānāti kismiñci

migīva khīrasamattā yūthā hīnāva kandatīti.

Tattha udakkhasīti mahāsattassa santikaṃ gantvā kampamāno olokesi. Vedhanti vedhamāno. Tvañca no tāta dassasīti tāta tavañca amhe tāya anāgatāya eva brāhmaṇassa adāsi. Evaṃ mā kari adhivāsehi tāva tāta yāva ammaṃpi passemu atha no tāta tāya diṭṭhakāle tvaṃpi dassasi. Vikkīṇātu hanātu vāti tāta ammāya āgatakāle esa amhe vikkīṇātu vā hanātu vā yaṃ vā icchiti taṃ karotu. Apica kho panesa kakkhalo pharuso aṭṭhārasahi purisadosehi samannāgatoti aṭṭhārasa purisadose kathesi. Tattha balaṅkapādoti patthaṭapādo. Addhanakhoti pūtinakho. Obaddhapiṇḍikotiheṭṭhā gaḷitapiṇḍikamaṃso. Dīghottaroṭṭhoti mukhaṃ pidahitvā ṭhitena dīghena uttaroṭṭhena samannāgato. Capaloti paggharitalālo. Kaḷāroti sūkaradāṭhāhi viya nikkhantadantehi samannāgato. Bhagganāsakoti bhaggāya visamāya nāsāya samannāgato. Lohamassūti tambalohavaṇṇamassu. Haritakesoti suvaṇṇavaṇṇaḷakeso viruḷhakeso. Valīnanti sarīracammassa valī na gahito. Tilakāhakoti kāḷatilakaparikiṇṇo. Piṅgaloti nibbiṭṭhapiṅgalo viḷārakkhisadisehi akkhīhi samannāgato. Vinatoti kaṭiyaṃ piṭṭhiyaṃ kaṇṭheti tīsu ṭhānesu vaṅko. Vikaṭoti vikaṭapādo ravaṭṭhisandhītipi vuttaṃ kaṭakaṭāti viravantehi aṭṭhisandhīhi samannāgato. Brahāti dīgho. Amanussoti na manusso manussavesena vane vicaranto yakkhopi kho tāta esa. Bhayānakoti ativiyā bhiṃsanako. Manusso udāhu yakkhoti tāta sace koci etaṃ brāhmaṇaṃ disvā puccheyya atha maṃsalohitabhojanoti Vattuṃ yuttaṃ. Dhanaṃ taṃ tāta yācatīti tāta esa amhākaṃ maṃsaṃ khāditukāmo tumhe puttadhanaṃ yācati. Udikkhasīti ajjhupekkhasi. Asmā nūna te hadayanti tāta mātāpitūnaṃ hadayaṃ nāma puttesu mudukaṃ hoti puttānaṃ dukkhaṃ na sahati tava pana pāsāṇova maññe hadayaṃ. Athavā. Ayasā daḷhabandhanaṃ tena amhākaṃ evarūpe dukkhe uppanne na rujati. Najānāsīti ajānanto viya acchasi. Accāyikena luddenāti ativiya luddena pamāṇātikkantena. Yo noti brāhmaṇena no amhe kaniṭṭhabhātike baddhe bandhite yo tvaṃ na jānāsi. Sumbhatīti potheti. Idheva acchatanti tāta ayaṃ kaṇhājinā na kiñci dukkhaṃ jānāti yathā nāma khīrasamattā migapotikā yūthā parihīnā mātaraṃ apassantī khīratthāya kandati evaṃ ammaṃ apassantī kanditvā sussitvā marissati. Tasmā maññeva brāhmaṇassa dehi ahaṃ gamissāmi ayaṃ kaṇhā idheva hotūti.

Evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci kathesi. Tato kumāro mātāpitaro ārabbha paridevanto āha

na me idaṃ tathā dukkhaṃ labbā hi pumunā idaṃ

yañca ammaṃ na passāmi taṃ me dukkhataraṃ ito

na me idaṃ tathā dukkhaṃ labbā hi pumunā idaṃ

yañca tātaṃ na passāmi taṃ me dukkhataraṃ ito

sā nūna kapaṇā ammā ciraṃ rattāya rucchiti

kaṇhājinaṃ apassantī kumāriṃ cārudassaniṃ

so nūna kapaṇo tāto ciraṃ rattāya rucchiti

Kaṇhājinaṃ apassanto kumāriṃ cārudasniṃ

sā nūna kapaṇā ammā ciraṃ rucchiti assame

kaṇhājinaṃ apassantī kumāriṃ cārudasniṃ

so nūna kapaṇo tāto ciraṃ rucchiti assame

kaṇhājinaṃ apassanto kumāriṃ cārudassaniṃ

sā nūna kapaṇā ammā ciraṃ rattāya rucchiti

aḍaḍhratteva ratte vā nadīva avasussati

so nūna kapaṇo tāto ciraṃ rattāya rucchiti

aḍḍharatteva ratte vā nadīva avasussati

ime te jambukā rukkhā vedisā sindhuvāritā

vividhāni rukkhajātāni tāni ajja jahāmhase

assatthā panasā ceme nigrodhā ca kapitthanā

vividhāni phalajātāni tāni ajja jahāmhase

ime tiṭṭhanti ārāmā ayaṃ sītūdakā nadī

yatthassu pubbe kīḷāma tāni ajja jahāmhase

vividhāni pupphajātāni asmiṃ upari pabbate

yānassu pubbe dhārema tāni ajja jahāmhase

vividhāni phalajātāni asmiṃ upari pabbate

yānassu pubbe bhuñjāma tāni ajja jahāmhase

ime no hatthikā assā balibaddā ca no ime

yehissu pubbe kīḷāma tāni ajja jahāmhaseti.

Tattha pumunāti idaṃ bhave vicarantena purisena labhitabbaṃ. Taṃ me dukkhataraṃ itoti taṃ me ammaṃ passituṃ alabhantassa dukkhaṃ ito pothanadukkhato sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena dukkhataraṃ. Ruccatīti rodissati. Aḍḍharatteva ratte vāti aḍḍharatte vā sakalaratte vā amhe saritvā ciraṃ rodissati. Avasussatīti appodakā kunnadī viya avasussati yathā sā khippameva avasussati evaṃ aruṇe gacchanteyeva sussitvā marissatīti adhippāyenevamāha. Vedisāti olambanasākhā. Tānīti yesaṃ no mūlapupphaphalāni gaṇhantehi ciraṃ kīḷitāni tāni ajja ubhopi mayaṃ jahāma. Hatthikāti tātena amhākaṃ kīḷanatthāya katahatthikā.

Tassa evaṃ paridevamānasseva saddhiṃ bhaganiyā jūjako āgantvā kumāre pothento gahetvā pakkāmi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

nīyamānā kumārā te pitaraṃ etamabravuṃ

ammaṃ ārogyaṃ vajjāsi tvañca tāta sukhī bhava

ime no hatthikā assā balibaddā ca no ime

tāni ammāya dajjāsi sokantehi vinessati

ime no hatthikā assā balibaddā ca no ime

tāni ammā udikkhantī sokaṃ paṭivinessatīti.

Tadā mahāsattassa putte ārabbha balavasoko uppajji. Hadayamaṃsaṃ uṇhaṃ ahosi. So sokena kesarasīhena Gahitamattavāravāraṇo viya rāhumukhe paviṭṭhacando viya ca kampamāno sakabhāvena sandhāretuṃ asakkonto assupuṇṇehi nettehi paṇṇasālaṃ pavisitvā kalūnaṃ paridevi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tato vessantaro rājā dānaṃ datvāna khattiyo

paṇṇasālaṃ pavisitvā kalūnaṃ paridevayīti.

Tato paraṃ mahāsattassa vilāpagāthā honti

kanvajjacchātā tasitā uparucchenti dārakā

sāyaṃ saṃvesanākāle ko ne dassati bhojanaṃ

kanvajjacchātā tasitā uparucchenti dārakā

sāyaṃ saṃvesanākāle ammacchātamhā detha no

kathannu pathaṃ gacchanti pattikā anupāhanā

santā suṇehi pādehi ko ne hatthe gahessati

kathannu so na lajjeyya sammukhā paharaṃ mama

adūsakānaṃ puttānaṃ alajjī vata brāhmaṇo

yopime dāsīdāsassa añño vā pana pesiyo

tassāpi suvihīnassa ko lajjī paharissati

vārijasseva me sato bandhassa kumino mukhe

akkosati paharati piye putte apassatoti.

Tattha kanvajjāti kaṃ nu ajja. Uparucchentīti saṭṭhīyojanamaggaṃ upagantvā rodissanti. Saṃvesanākāleti mahājanassa parivesanakāle. Ko ne dassatīti ko nesaṃ bhojanaṃ dassati. Kathannu pathaṃ gacchantīti kathaṃ nu saṭṭhīyojanamaggaṃ gamissanti. Pattikāti hatthiyānādīhi virahitā. Upāhanāti upāhanamattenāpi virahitā sukhumālapādā. Gahessatīti kilamathavinodanatthāya ko gaṇhissati. Dāsīdāsassāti dāsī dāso assa. Añño vā pana pesiyoti tassāpi dāso tassāpi dāsoti evaṃ dāsapatidāsaparamparāya yo mayhaṃ catuttho pesiyo pesanakārako assa. Tassa evaṃ suvihīnassāpi ayaṃ vessantarassa dāsapatidāsoti ñatvā. Ko lajjīti ko lajjāsampanno pahareyya na yuttaṃ nukho tassa nillajjassa mama putte paharitunti. Vārijassevāti kummino mukhe bandhassa macchasseva sato mama. Apassatoti akāro nipātamattaṃ. Passantasseva piye putte akkosati ceva paharati ca aho esa atidāruṇoti. Athassa kumāresu sinehena evaṃ parivitakko udapādi ayaṃ brāhmaṇo mama putte ativiya viheṭhetīti sokaṃ saṇṭhāretuṃ asakkonto brāhmaṇaṃ anubandhitvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā ānessāmi te kumāreti. Tato aṭṭhānametaṃ kumārānaṃ pīḷanaṃ me ativiya dukkhaṃ dānaṃ datvā pacchā anutappanaṃ nāma sataṃ dhammo na hotīti cintesi. Tadatthajotanā imā dve parivitakkagāthā nāma honti

ādū cāpaṃ gahetvāna khaggaṃ bandhitvā vāmato

āneyyāmi sake putte puttānaṃ hi vadho dukkho

aṭṭhānametaṃ dukkharūpaṃ yaṃ kumārā vihaññare

Satañca dhammamaññāya ko datvā anutappatīti.

Tattha satanti pubbe bodhisattānaṃ paveṇīdhammaṃ. So kira tasmiṃ khaṇe bodhisattānaṃ paveṇiṃ anussari. Tato sabbe bodhisattā dhanapariccāgaṃ aṅgapariccāgaṃ jīvitapariccāgaṃ puttapariccāgaṃ bhariyapariccāganti ime pañcamahāpariccāge apariccajitvā buddhabhūtapubbā nāma natthi ahaṃpi tesaṃ abbhantare anupaviṭṭho ahosiṃ. Mayāpi puttadhītaro adatvā na sakkā buddhena bhavitunti cintetvā kiṃ pana tvaṃ vessantara paresaṃ dāsatthāya dinnaputtānaṃ dukkhabhāvaṃ na jānāsi yena brāhmaṇaṃ anubandhitvā jīvitakkhayaṃ pāpessāmīti saññaṃ uppādesi. Dānaṃ datvā pacchānutāpo nāma tava nānurūpo hotīti evaṃ attānaṃ paribhāsitvā sacepi eso kumāre māressati dinnakālato paṭṭhāya mama kiñci na hotīti daḷhaṃ sīlasamādānaṃ adhiṭṭhāya paṇṇasālato nikkhamitvā paṇṇasāladvāre pāsāṇaphalake kāñcanapatimā viya nisīdi.

Jūjakopi bodhisattassa sammukhe kumāre pothetvā neti.

Tato kumāro vilapanto āha

saccaṃ kirevamāhaṃsu narā ekacciyā idha

yassa natthi sakā mātā yathā natthi tatheva so

ehi kaṇhe marissāma natthattho jīvitena no

dinnamhāpi janindena brāhmaṇassa dhanesino

accāyikassa luddassa yo no gāvova sumbhati

ime te jambukā rukkhā vedisā sindhuvāritā

Vividhāni rukkhajātāni tāni kaṇhe jahāmhase

assatthā panasā ce me nigrodhā ca kapitthanā

vividhāni phalajātāni tāni kaṇhe jahāmhase

ime tiṭṭhanti ārāmā ayaṃ sītūdakā nadī

yatthassu pubbe kīḷāma tāni kaṇhe jahāmhase

vividhāni pupphajātāni asmiṃ upari pabbate

yānassu pubbe dhārema tāni kaṇhe jahāmhase

vividhāni phalajātāni asmiṃ upari pabbate

yānassu pubbe bhuñjāma tāni kaṇhe jahāmhase

ime no hatthikā assā balibaddā ca no ime

yehissu pubbe kīḷāma tāni kaṇhe jahāmhaseti.

Tattha yassāti yassa santike sakā mātā natthi. Puna brāhmaṇo ekasmiṃ visamaṭṭhāne pakkhalitvā patati. Tesaṃ hatthato bandhanaṃ muñcitvā galitaṃ. Te pahatakukkuṭā viya kampamānā palāyitvā ekavegeneva pitu santikaṃ āgamiṃsu.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

nīyamānā kumārā te brāhmaṇassa pamuñciya

tena tena padhāviṃsu jālī kaṇhājinā cubhoti.

Tattha tena tenāti tena muttakkhaṇena yena tesaṃ pitā tena padhāviṃsu. Padhāvitvā pitu santikaṃyeva āgamiṃsūti attho.

Jūjakopi vegenuṭṭhāya vallīdaṇḍahattho kappuṭṭhānaggi viya Avattharanto āgantvā ativiya palāyituṃ chekā tumheti hatthe bandhitvā puna te neti.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tato so rajjumādāya daṇḍamādāya brāhmaṇo

ākoṭayanto te neti sivīrājassa pekkhatoti.

Evaṃ nīyamānesu kaṇhājinā nivattitvā olokentī pitarā saddhiṃ sallapi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

taṃ taṃ kaṇhājināvoca ayaṃ maṃ tāta brāhmaṇo

laṭṭhiyā paṭikoṭeti ghare jātaṃva dāsiyaṃ

na cāyaṃ brāhmaṇo tāta dhammikā honti brāhmaṇā

yakkho brāhmaṇavaṇṇena khādituṃ tāta neti no

nīyamānā pisācena kinnu tāta udikkhasīti.

Tattha tanti taṃ passamānaṃ nisinnaṃ pitaraṃ sivīrājaṃ. Dāsiyanti dāsikaṃ. Khāditunti khādanatthāya. Ayaṃ hi tāta no giridvāresu asampatteyeva ubhohi cakkhūhi rattalohitapaggharantehi khādituṃ neti sabbe khādissāmīti neti tvañca khādituṃ vā pacituṃ vā nīyamāne amhe udikkhasi sabbadā sukhito hohīti paridevi. Daharakumārikāya vilapantiyā kampamānāya gacchantiyā mahāsattassa balavasoko uppajji. Hadayavatthu uṇhaṃ ahosi. Nāsikāya appahontiyā mukhena uṇhe assāsapassāse visajjesi. Assūni lohitavindūni hutvānettehi Nikkhamiṃsu. So idaṃ evarūpaṃ dukkhaṃ sinehadosena jātaṃ na aññena kāra ṇena mayā tasmā sinehaṃ akatvā majjhatteneva bhavitabbanti tathārūpaṃ sokaṃ attano ñāṇabalena vinodetvā pakatinisinnākāreneva nisīdi.

Giridvāraṃ asampattā kumārikā vilapantī agamāsi.

Ime no pādukā dukkhā dīgho caddhā suduggamo

nīce volambake suriye brāhmaṇova tareti no

okandāmhase bhūtāni pabbatāni vanāni ca

sarassa sirasā vandāma supatitthe ca āpake

tiṇā latā ca osathyo pabbatāni vanāni ca

ammaṃ ārogyaṃ vajjātha ayaṃ no neti brāhmaṇo

vajjantu bhonto ammañca maddiṃ asmākamātaraṃ

sace anuppatitukāmā khippaṃ anuppateyya no

ayaṃ ekapadī eti ujuṃ gacchati assamaṃ

tameva anuppatteyyāsi api passesi no lahuṃ

aho vata re jaṭinī vanamūlaphalāhāriyā

suññaṃ disvāna assamaṃ tante dukkhaṃ bhavissati

ativelaṃ nūna ammāya uñchāladdhaṃ anappakaṃ

yā no bandhe na jānāti brāhmaṇena dhanesinā

accāyikena luddena yo no gāvova sumbhati

apajja ammaṃ passemu sāyaṃ uñchāto āgataṃ

dajjā ammā brāhmaṇassa phalaṃ khuddena missakaṃ

Tadāyaṃ āsito chāto na bāḷhaṃ tarayeyya no

suṇā ca vata no pādā bāḷhaṃ tarati brāhmaṇo

iti tattha vilapiṃsu kumārā mātugiddhinoti.

Tattha pādukāti khuddakapādā. Okandāmhaseti avakkandāma. Apacitiṃ nīcavuttiṃ dassentā jānāpema. Sarassāti imassa padumasarassa pariggahitā devatā nāgakulāni sirasā vandāma. Supatitthe ca āpaketi supatitthāya nadiyā adhivatthā devatāpi vandāma. Tiṇā latāti tiṇāni ca olambanalatāyo ca. Osathyoti osadhiyo. Sabbattha adhivatthā devatāyo sandhāya evamāha. Anupatitukāmāti sacepi sā amhākaṃ padānupadaṃ āgacchatukāmā ammā. Api passesi no lahunti api nāma etāya ekapadiyā anuppattamānā puttake tava lahuṃ passeyyāsīti evaṃ vadeyyātha. Jaṭinīti mātaraṃ parammukhālapanena ālapantī āha. Ativelanti pamāṇātikkantaṃ katvā. Uñchāti uñchācariyāya laddhaṃ vanamūlaphalaṃ. Khuddena missakanti khuddakamadhunā missakaṃ. Āsitoti āsitāsino paribhuttapphalo. Chātoti suhito. Na bāḷhaṃ tarayeyyāti na thaddhavegena nayeyya. Mātugiddhinoti mātari giddhena samannāgatā balavasinehā evaṃ vilapiṃsūti.

Kumārapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

Yaṃ pana raññā mahāpaṭhaviṃ unnādetvā brāhmaṇassa piyaputtesu dinnesu yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ jātaṃ tenāpi Bhijjitahadayā viya himavantavāsino devatāyo tesaṃ brāhmaṇena nīyamānānaṃ taṃ vilāpaṃ sutvā mantayiṃsu sace maddī sakālasseva assamaṃ āgamissati sā tattha putte adisvā vessantaraṃ pucchitvā brāhṇassa dinnabhāvaṃ sutvā balavasinehena padānupadaṃ dhāvitvā mahantaṃ dukkhaṃ anubhaveyyāti.

Atha te tayo devaputte tumhe sīhabayagghadīpivesena deviyā āgamanamaggaṃ rumhitvā tāya yāciyamānāpi yāva suriyatthaṅgamā maggaṃ adatvā yathā candālokena assamaṃ pavisati evamassāpi sīhādīhi aviheṭhanatthāya ārakkhaṃ susaṃvidahitaṃ kareyyāthāti āṇāpesuṃ.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tesaṃ lālapitaṃ sutvā tayo bāḷā vane migā

sīho bayaggho ca dīpī ca idaṃ vacanamabravuṃ

mā heva no rājaputtī sāyaṃ uñchāto āgatā

mā hevamhākaṃ nibbhoge heṭhayittha vane migā

sīho cenaṃ viheṭheyya bayaggho dīpī ca lakkhaṇaṃ

neva jālikumārassa kuto kaṇhājinā siyā

ubhayeneva jiyyetha patiputte ca lakkhaṇāti.

Tattha idaṃ vacanamabaravunti tumhe tayo janā sīho ca bayaggho ca dīpī cāti evaṃ tayo bāḷā vane migā hothāti idaṃ tā devatā tayo devaputte vacanaṃ abravuṃ. Mā heva noti maddī rājaputtī uñchāto sāyaṃ mā āgami candālokena sāyameva āgacchatūti Vadanti. Mā hevamhākaṃ nibbhogeti amhākaṃ nibbhoge vijite amhākaṃ vanaghaṭāya mā taṃ koci vane bāḷamigo viheṭhayittha. Yathā na viheṭhenti evamassāpi arakkhaṃ gaṇhathāti vadanti. Sīho ce nanti sace hi naṃ anārakkhaṃ sīhādīsu koci viheṭheyya athassā jīvitakkhayaṃ pattāya neva jālikumāro vassa kuto kaṇhājinā siyā evaṃ sā lakkhaṇasampannā ubhayeneva jiyyetha. Patiputte cāti davīhi koṭṭhāsehi jiyyetha tasmā susaṃvidahitaṃ ārakkhaṃ karothāti.

Atha te tayo devaputtā sādhūti tāsaṃ devatānaṃ vacanaṃ paṭisuṇitvā sīhabayagghadīpino hutvā āgantvā tassā āgamanamagge paṭipāṭiyā nipajjiṃsu.

Maddī pi kho ajja mayā dussunopi diṭṭho sakālasaseva vanamūlaphalāphalāni gahetvā assamapadaṃ gamissāmīti kampamānā mūlaphalāphalāni upadhāresi. Athassā hatthato khaṇittikaṃ patati. Tathā aṃsato pacchi patati. Dakkhiṇakkhi ca phandati phalino rukkhā aphalā viya aphalāva phalino viya khāyiṃsu. Sabbā disā na paññāyiṃsu. Sā kinnu kho idaṃ pubbe abbhūtapubbaṃ ajja me hoti kiṃ bhavissati mayhaṃ vā me puttānaṃ vā udāhu vessantarassa cāti cintetvā āha

khaṇittikaṃ me patitaṃ dakkhiṇakkhi ca phandati

aphalā phalino rukkhā sabbā muyhanti me disā

tassā sāyaṇhakālamhi assamāgamanaṃ pati

atthaṅgatamhi suriye bāḷā panthe upaṭṭhahuṃ

Nīce volambake suriye dūre ca vata assamo

yañca nesaṃ ito hāsaṃ tante bhuñjeyyuṃ bhojanaṃ

so nūna khattiyo eko paṇṇasālāya acchati

tosento dārake chāte mamaṃ disvā anāyatiṃ

te nūna puttakā mayhaṃ kapaṇāya varākiyā

sāyaṃ saṃvesanākāle khīraṃ pītāva acchare

te nūna puttakā mayhaṃ kapaṇāya varākiyā

sāyaṃ saṃvesanākāle vāriṃ pītāva acchare

te nūna puttakā mayhaṃ kapaṇāya varākiyā

paccuggatā maṃ tiṭṭhanti vacchā bālāva mātaraṃ

te nūna puttakā mayhaṃ kapaṇāya varākiyā

paccuggatā maṃ tiṭṭhanti haṃsāvūparipallale

te nūna puttakā mayhaṃ kapaṇāya varākiyā

paccuggatā maṃ tiṭṭhanti assamassāvidūrato

ekāyano ekapatho sarā sobbhā ca passato

aññaṃ maggaṃ na passāmi yena gaccheyya assamaṃ

migā namatthu rājāno kānanasmiṃ mahabbalā

dhammena bhātaro hotha maggaṃ me detha yācitā

avaruddhassāhaṃ bhariyā rājaputtassa sirīmato

tañcāhaṃ nātimaññāmi rāmaṃ sītāvanubbatā

tumhe ca putte passetha sāyaṃ saṃvesanaṃ patiṃ

Ahañca putte passeyyaṃ jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho

bahuñcidaṃ mūlaphalaṃ bhakkho cāyaṃ anappako

tato upaḍḍhaṃ dassāmi maggaṃ me detha yācitā

rājaputtī ca no mātā rājaputto ca no pitā

dhammena bhātaro hotha maggaṃ me detha yācitāti.

Tattha tassāti tassā mama. Assamāgamanaṃ patīti assamaṃ paṭicca sandhāya āgacchantiyā. Upaṭṭhahunti upaṭṭhāya ṭhitā. Te kira paṭhamaṃ paṭipāṭiyā nipajjitvā tāya āgamanakāle uṭṭhāya vijimhitvā maggaṃ rumbhantā paṭipāṭiyā tiriyaṃ aṭṭhaṃsu. Yañca nesanti ahañca yaṃ ito mūlaphalāphalaṃ tesaṃ harissaṃ taṃ vessantaro ca ubho puttakā passāti te tayopi janā bhuñjeyyuṃ aññaṃ nesaṃ bhojanaṃ natthi. Anāyatinti anāgacchantiṃ maṃ ñatvā ekakova nūna dārake tosento nisinno. Saṃvesanākāleti aññesu divasesu attano khādāpanapipāyanakāle. Khīraṃ pītāvāti yathā khīrapītā migapotakā khīrassatthāya kanditvā taṃ alabhitvā kandantāva niddaṃ okkamanti evaṃ te phalāphalatthāya kanditvā taṃ alabhitvā kandantāva niddaṃ upagatā bhavissantīti vadati. Vāriṃ pītāvāti assamapade yathā migapotakā pipāsikā pānīyatthāya kanditvā taṃ alabhitvā kandantāva niddaṃ okkamantīti iminā nayena attho daṭṭhabbo. Acchareti acchanti. Paccuggatā maṃ tiṭṭhantīti maṃ paccuggatā hutvā tiṭṭhanti. Paccuggatuntipi pāṭho. Paccuggantvāti attho. Ekāyanoti ekasseva āyano ekapadikamaggo. Ekapathoti so ca ekova dutiyo natthi okkamitvāpi gantuṃ na sakkā. Kasmā. Yasmā sarā sobbhā ca passato. Namatthūti sā aññaṃ maggaṃ adisvā ete yācitvā paṭikkamāpessāmīti phalapacchiṃ aṃsato otāretvā añjaliṃ paggayha namasmānā evamāha. Bhātaroti mayaṃ hi manussarājaputtā tumhepi migarājaputtā iti me dhammena bhātaro hotha. Avaruddhassāti raṭṭhato pabbājitassa. Rāmaṃ sītāvanubbatāti yathā dasarathamahārājaputtaṃ rāmaṃ tassa kaniṭṭhā sītā devī tasseva aggamahesī hutvā taṃ anubbatā patidevatā hutvā appamattā upaṭṭhāti tathā ahaṃpi vessantaraṃ appamattā upaṭṭhāsinti vadati. Tumhe cāti tumhe ca mayhaṃ maggaṃ datvā sāyaṃ gocaraggahaṇakāle putte passatha ahañca attano putte passeyyaṃ detha magganti yācati.

Atha te devaputtā velaṃ olokentā idāni tassā maggaṃ dātuṃ velāti ñatvā uṭṭhāya apagacchiṃsu.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tassā lālappamānāya bahukāruññasaññitaṃ

sutvā nelapatiṃ vācaṃ bāḷā panthā apakkamunti.

Tattha nelapatinti na elapatiṃ elapātarahitaṃ visadaṃ madhuravācaṃ.

Sā bāḷesu apagatesu assamaṃ agamāsi. Tadā ca puṇṇamīuposatho ahosi. Sā caṅkamanakoṭiṃ patvā yesu yesu ṭhānesu pubbe putte passati tesu tesu ṭhānesu apassantī āha

Imamhi naṃ padesamhi puttakā paṃsukuṇṭhitā

paccuggatā maṃ tiṭṭhanti vacchā bālāva mātaraṃ

imamhi naṃ padesamhi puttakā paṃsukuṇṭhitā

paccuggatā maṃ tiṭṭhanti haṃsāvūparipallale

imamhi naṃ padesamhi puttakā paṃsukuṇṭhitā

paccuggātā maṃ tiṭṭhanti assamassāvidūrato

te migā viya ukkaṇṇā samantāmabhidhāvino

ānandino pamuditā vattamānāva kampare

tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho

chagilīva migī chāpaṃ pakkhī puttāva pañjarā

ohāya putte nikkhamma sihīvāmisagiddhinī

tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho

idaṃ nesaṃ parakkantaṃ nāgānamiva pabbate

citakā parikiṇṇāyo assamassāvidūrato

tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho

vālukāyapi okiṇṇā puttakā paṃsukuṇṭhitā

samantāmabhidhāvanti te na passāmi dārake

ye maṃ pure paccudenti araññā dūramāyatiṃ

tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho

chagilīva migī chāpā paccugantvāna mātaraṃ

dūre maṃ paṭivilokenti te na passāmi dārake

Idañca nesaṃ kīḷanaṃ patitaṃ paṇḍuveluvaṃ

tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho

thanā ca mayhaṃ me pūrā uro ca sampadālibhi

tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho

uccaṅke me kovicinati thanā mekāva lambati

tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho

yassā sāyaṇhasamayaṃ puttakā paṃsukuṇṭhitā

uccaṅke me vivattanti te na passāmi dārakā

ayaṃ so assamo pubbe sammajjo paṭibhāti maṃ

tyajja putte na passantyā bhamate viya assamo

kimidaṃ appasaddova assamo paṭibhāti maṃ

kākolāpi na vassanti matā me nūna dārakā

kimidaṃ appasaddova assamo paṭibhāti maṃ

sakuṇāpi na vassanti matā me nūna dārakāti.

Tattha nanti nipātamattaṃ. Paṃsukuṇṭhitāti paṃsumakkhitā. Paccuggatā manti maṃ paccuggatā hutvā paccuggantuntipi pāṭho. Paccuggantvā icceva attho. Ukkaṇṇāti yathā migapotakā mātaraṃ disvā kaṇṇe ukkhipitvā gīvaṃ pasāretvā mātaraṃ upagantvā haṭṭhatuṭṭhā samantā abhidhāvino honti. Vattamānāva kampareti vattamānā mātu hadayamaṃsaṃ kampenti viya evaṃ pubbe mama puttā honti. Tyajjāti te ajja na passāmi. Chagilīva migī chāpanti Yathā chagilī ca migī ca pañjarasakhātā kulāvakā muttā pakkhī ca āmisagiddhinī sīhī ca attano chāpaṃ ohāya gocarāya pakkamanti tathāhaṃ ohāya putte nikkhamantīti vadati. Idaṃ nesaṃ parakkantanti vassāratte sānupabbate nāgānaṃ padavalañjaṃ viya idaṃ nesaṃ kīḷanaṭṭhāne ādhāvanaparidhāvanaparikkantaṃ paññāyati. Citakāti saññitanicitā vālukapuñjā. Parikiṇṇāyoti vippakiṇṇāyo. Samantāmabhidhāvantīti aññesu divasesu samantā abhidhāvanti. Paccudentīti puccuggacchanti. Dūramāyatinti dūrato āgacchantiṃ. Chagilīva migī chāpāti attano mātaraṃ disvā chagiliṃ viya migiṃ chāpāti. Idañca nesaṃ kīḷananti hatthīrūpakādīhi kīḷantānaṃ idañca nesaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ kīḷanaṃ veluvaṃ pariggalitvā patitaṃ. Mayhimeti mayhaṃ ime thanā ca khīrassa pūrā. Uro ca sampadālibhīti hadayañca phalati viya. Uccaṅke me vivattantīti mama uccaṅke āvaṭaṭnti parivattanti. Sammajjo paṭibhāti manti sammajjaṭṭhānaṃ viya mama upaṭṭhāsi. Tyajjāti te ajja. Apassantyāti apassantiyā mama. Bhamate viyāti kulālacakkaṃ viya bhamati. Kākolāti vanakākā. Matā nūnāti addhā matā kenaci nītā bhavissanti. Sakuṇāpīti avasesasakuṇā. Matā nūnāti addhā matā bhavissanti.

Iti sā vilapantī mahāsattassa santikaṃ gantvā phalapacchiṃ otāretvā mahāsattaṃ tuṇhimāsinaṃ disvā dārakepassa santike appassantī āha

Kimidaṃ tuṇhībhūtosi api ratteva me mano

kākolāpi na vassanti matā me nūna dārakā

kimidaṃ tuṇhībhūtosi api ratteva me mano

sakuṇāpi na vassanti matā me nūna dārakā

kacci nu me ayyaputta migā khādiṃsu dārake

araññe īrine vivane kena nītā me dārakā

ādū te pahitā dūtā ādū suttā piyaṃvadā

ādū bahino nikkhantā khiddāsu pasutā nute

nevāsaṃ kesā dissanti hatthapādā ca jālino

sakuṇānañca opāto kena nītā me dārakāti.

Tattha api ratteva me manoti apica balavapaccūse supinaṃ passantiyā viya me mano. Migāti sīhādayo bāḷamigā. Īrineti niroje. Vivaneti vivite. Ādū teti ādū jetuttaranagare sivirañño santikaṃ tayā dūtā katvā pesitā. Ādū suttāti anto paṇṇasālaṃ pavisitvā sayitā. Ādū bahi noti ādū no te dārakā khiddāpasutā hutvā bahi nikkhantāti pucchati. Nevāsaṃ kesā dissantīti sāmi vessantara neva tesaṃ kāḷañjanavaṇṇā kesā dissanti jālavicittā hatthapādā dissanti. Sakuṇānañca opātoti himavantappadese hatthiliṅgasakuṇā nāma atthi tepi upatitvā ādāya ākāseneva gacchanti tena taṃ pucchāmi kintehi sakuṇehi nītā ito aññesaṃpi kesañci tesaṃ sakuṇānaṃ viya opāto jāto Akkhāhi kena nītā me dārakāti.

Evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci kathesi. Atha naṃ sā deva kasmā mayā saddhiṃ na kathesi ko mama dosoti vatvā āha

idaṃ tato dukkhataraṃ sallaviddho yathā vaṇo

tyajja putte na passāmi jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho

idaṃpi dutiyaṃ sallaṃ kampeti hadayaṃ mama

yañca putte na passāmi tvañca maṃ nābhibhāsasi

ajja ce me imaṃ rattiṃ rājaputte na saṃsasi

maññe okkantasantamaṃ pāto dakkhasi no matanti.

Tattha idaṃ tato dukkhataranti sāmi vessantara yaṃ mama raṭṭhā pabbajitāya araññe vasantiyā putte ca apassantiyā dukkhaṃ idaṃ tava mayā saddhiṃ akathanaṃ mayhaṃ tato dukkhataraṃ tvaṃ hi maṃ aggidaḍḍhaṃ paṭidahanto viya tālā patitaṃ daṇḍena pothento viya sallena vaṇe paṭivijjhanto viya tuṇhībhāvena kilamesi. Idaṃ hi me hadayaṃ sallaviddho yathā vaṇo tatheva kampati ceva rujati ca. Saṃviddhotipi pāṭho. Sampaṭividdhoti attho. Okkantasantamanti apagatajīvitaṃ maṃ. Dakkhasi noti ettha nokāro nipātamatto. Kālasseva mataṃ maṃ passasīti attho.

Atha mahāsatto kakkhalakathāya naṃ puttasokaṃ jahāpessāmīti cintetvā imaṃ gāthamāha

nanu maddī varārohā rājaputtī yasassinī

Pāto gatāsi uñchāya kimidaṃ sāyamāgatāti.

Tattha kimidaṃ sāyamāgatāti maddi tvaṃ abhirūpā pāsādikā himavante ca nāma bahū vanacarakā tāpasavijjādharādayo ca vicaranti ko jānāti kiñci tayā kataṃ tvaṃ pātova gantvā kimidaṃ sāyamāgacchasi daharakumāre ohāya araññagatitthiyo nāma sassāmikitthiyo vā assāmikitthiyo evarūpā na honti kā nu kho me dārakānaṃ pavutti kiṃ vā me sāmiko cintessatīti ettakaṃpi te nāhosi tvaṃ pātova gantvā candālokena āgacchasi mama duggatabhāvassevesa dosoti tajjetvā nibbajetvā kathesi.

Sā tassa kathaṃ sutvā āha

nanu tvaṃ saddamassosi ye saraṃ pātumāgatā

sīhassa vinadantassa byagghassa ca nikūjitaṃ

ahu pubbanimittaṃ me vicarantyā brahāvane

khaṇitto me hatthā patito uggīvañcāpi aṃsato

tadāhaṃ byatthitā bhītā puthuṃ katvāna añjaliṃ

sabbā disā namassissaṃ api sotthi ito siyā

mā heva no rājaputto hato sīhena dīpinā

dārakā vā parāmaṭṭhā acchakokataracchibhi

sīho byaggho ca dīpī ca tayo bāḷā vane migā

te maṃ pariyāvaruṃ maggaṃ tena sāyamhi āgatāti.

Tattha ye saraṃ pātunti ye pānīyaṃ pātuṃ imaṃ saraṃ āgatā. Byagghassa cāti byagghassa ca aññesañca hatthiādīnaṃ catuppadānañceva sakuṇasaṃghassa ca nikūjitaṃ ekaninnādaṃ saddaṃ kiṃ tvaṃ vassosīti pucchati. So pana mahāsattena puttānaṃ dinnavelāya saddo ahosi. Ahu pubbanimittanti deva imassa me dukkhassa anubhavanatthāya pubbanimittaṃ ahosi. Uggīvanti aṃsakūṭe pacchilagganakaṃ. Puthunti visuṃ visuṃ sabbā dasadisā namassissaṃ. Mā heva noti amhākaṃ rājaputto sīhādīhi hato mā hotu dārakā acchādīhi parāmaṭṭhā mā hontūti patthayantī namassissaṃ. Te maṃ pariyāvaruṃ magganti sāmi ahaṃ imāni ca bhiṃsanakāni mahantāni dussupino ca me diṭṭho ajja sakālasseva āgamissāmīti phalitarukkhe aphale viya aphale ca phalite viya passāmi kicchena phalāphalāni gahetvā giridvāraṃ sampāpuṇituṃ asakkontī atha te sīhādayo maṃ disvā maggaṃ paṭipāṭiyāva rumhitvā aṭṭhaṃsu tena sāyaṃ āgatamhi khamāhi me sāmīti vadati.

Mahāsatto tāya saddhiṃ ettakameva kathaṃ vatvā yāva aruṇuggamanā na kiñci kathesi. Ito paṭṭhāya maddī nānappakāraṃ vilapantī āha

ahaṃ patiñca putte ca ācariyamiva māṇavo

anuṭṭhitā divārattiṃ jaṭinī brahmacārinī

ajināni paridahitvā vanamūlaphalahāriyā

vicarāmi divārattiṃ tumhaṃ kāmā hi puttakā

idaṃ suvaṇṇahāliddaṃ ābhataṃ paṇḍuveluvaṃ

Rukkhapakkāni cāhāsiṃ ime vo puttakīḷanā

idaṃ muḷālivattakaṃ sālukaṃ jiñjarodakaṃ

bhuñja khuddena saṃyuttaṃ saha puttehi khattiya

padumaṃ jālino dehi kumudaṃ pana kumāriyā

māline passa naccante siviputtāni avhaya

tato kaṇhājinā yāti nisāmehi rathesabha

mañjussarāya vagguyā assamaṃ upagacchantiyā

samānasukhadukkhamhā raṭṭhā pabbājitā ubho

api siviputte passesi jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho

samaṇe brāhmaṇe nūna brahmacariyaparāyane

ahaṃ loke abhisasiṃ sīlavante bahussute

tyajja putte na passāmi jāliṃ kaṇhājinaṃ cubhoti.

Tattha ācariyamiva māṇavoti vattasampanno antevāsiko ācariyaṃ viya paṭijaggati. Anuṭṭhitāti pāricariyāya uṭṭhānena anuṭṭhitā appamattā hutvā paṭijaggāmi. Tumhaṃ kāmāti tumhākaṃ kāmena tumhe patthayanti. Puttakāti kumāre ālapantī paridevati. Suvaṇṇahāliddanti puttakā ahaṃ tumhākaṃ nahāpanatthāya suvaṇṇavaṇṇaṃ hāliddaṃ nissadāyaṃ ghaṃsitvā ādāya āgatā. Paṇḍuveluvanti kīḷanatthāya ca vo idaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ veluvapakkaṃpaṃ mayā ābhataṃ. Rukkhapakkānīti tumhākaṃ kīḷanatthāya aññānipi manāpāni kukhaphalāni āhāsiṃ. Ime voti puttakā ime vo kīḷanāti Vadati. Mūḷālivattakanti mūḷālikaṇḍalikaṃ. Sālukanti idaṃ uppalādisālukampi me bahu ābhataṃ. Jiñjarodakanti siṃghāṭakaṃ. Bhuñjāti idaṃ sabbaṃ khuddakamadhunā saṃyuttaṃ puttehi saddhiṃ bhuñjāti paridevati. Siviputtāni avhayāti sāmi sivirāja paṇṇasālāya sayāpitaṭṭhānato siṃghaṃ putte pakkosi. Api siviputte pasaṃsesīti sāmi sivirāja api putte passasi sace passasi me dassehi mā maṃ ativiya kilamehi. Abhisasinti tumhākaṃ puttadhītaro mā passathāti evaṃ nūna akkosiṃ.

Evaṃ vilapamānāyapi tāya saddhiṃ mahāsatto na kiñci kathesi. Sā tasmiṃ akathente kampamānā candālokena attano putte vicinantī yesu yesu jambukā rukkhādīsu ṭhānesu te pubbe kīḷiṃsu tāni tāni sabbāni ṭhānāni patvā paridevantī āha

ime te jambukā rukkhā vedisā sindhuvāritā

vividhāni rukkhajātāni te kumārā na dissare

assatthā panasā ceme nigrodhā ca kapitthanā

vividhāni phalajātāni te kumārā na dissare

ime tiṭṭhanti ārāmā ayaṃ sītūdakā nadī

yatthassu pubbe kīḷiṃsu te kumārā na dissare

vividhāni pupphajātāni asmiṃ uparipabbate

yānassu pubbe dhāriṃsu te kumārā na dissare

vividhāni phalajātāni asmiṃ uparipabbate

Yānassu pubbe bhuñjiṃsu te kumārā na dissare

ime no hatthikā assā balibaddā ca no ime

yehissu pubbe kīḷiṃsu te kumārā na dissareti.

Tattha ime no hatthikā assāti sā pabbatupari dārake gavesantī adisvā paridevamānā tato oruyha puna assamapadaṃ āgantvā tattha te upadhārentī tesaṃ kīḷanabhaṇḍakāni disvā evamāha. Athassā paridevanasaddena ceva padasaddena ca migapakkhino caliṃsu.

Sā te disvā āha

ime sāmā sasolūkā bahukā kadalīmigā

yehissu pubbe kīḷiṃsu te kumārā na dissare

ime haṃsā ca koñcā ca mayūrā citrapekhunā

yehissu pubbe kīḷiṃsu te kumārā na dissareti.

Tattha sāmāti khuddakā sāmavaṇṇamigā. Sasolūkāti sasā ca vanaulūkā ca.

Sā assamapade piyaputte adisvā tato nikkhamitvā pupphavanaghaṭaṃ pavisitvā taṃ taṃ ṭhānaṃ oloketvā āha

imā tā vanagumbāyo pupphitā sabbakālikā

yatthassu pubbe kīḷiṃsu te kumārā na dissare

imā tā pokkharaṇī rammā cakkavākūpakūjitā

maṇḍālakehi sañsannā padumuppalakehi ca

yatthassu pubbe kīḷiṃsu te kumārā na dissareti.

Tattha vanagumbāyoti vanamālāgumbāva. Sā kacthaci putte adisvā puna mahāsattassa santikaṃ āgantvā taṃ dummukhaṃ nisinnaṃ disvā āha

na te kaṭṭhāni bhinnāni na te udakamābhataṃ

aggipi te na hāsito kinnu mandova jhāyasi

piyo piyena saṅgamma samohaṃ byapahaññati

tyajja putte na passāmi jāliṃ kaṇhājinaṃ cubhoti.

Tattha na hāsitoti na jalito. Idaṃ vuttaṃ hoti sāmi tvaṃ pubbe kaṭṭhāni bhindasi udakaṃ āharitvā ṭhapesi aṅgārakapalle aggiṃ karosi ajja etesu ekaṃpi akatvā kinnu mandova jhāyasi tava kiriyā mayhaṃ na ruccati. Piyo piyenāti vessantaro mayhaṃ piyo ito me piyataro natthi iminā me piyena saṅgamma sammāgantvā pubbe samohaṃ byapahaññati dukkhaṃ vigacchati ajja pana me imaṃ passantiyāpi soko na vigacchati kinnu kho kāraṇanti. Tyajjāti hotu diṭṭhaṃ me kāraṇaṃ te ajja putte na passāmi tena me imaṃ passantiyāpi soko na vigacchatīti.

Tāya evaṃ vuttepi mahāsatto tuṇhībhūtova nisīdi. Sā tasmiṃ akathente sokasallasamappitā pahatakukkuṭī viya kampamānā puna paṭhamaṃ vicaraṇaṭṭhānāni vicaritvā mahāsattassa santikaṃ paccāgantvā āha

na kho no deva passāmi yena te nīhaṭā matā

Kākolāpi na vassanti matā me nūna dārakā

na kho no deva passāmi yena te nīhaṭā matā

sakuṇāpi na vassanti matā me nūna dārakāti.

Tattha na kho noti deva na kho amhākaṃ putte passāmi. Yena te nīhaṭā matāti kenaci tesaṃ nīhaṭabhāvaṃpi na jānāmīti adhippāyeneva āha.

Tāya evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci kathesi. Sā puttasokena phuṭṭhā putte upadhārentī tatiyavāraṃ tāni tāni ṭhānāni vātavegena vicari. Tāya kira ekarattiṃ vicaritaṭṭhānaṃ uparigayhamānaṃ paṇṇarasayojanamaggaṃ ahosi. Atha ratti vibhāyi. Aruṇodayo jāto. Sā punāgantvā mahāsattassa santike ṭhitā paridevi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

sā tattha paridevitvā pabbatāni vanāni ca

punadevassamaṃ gantvā sāmikassanti rodati

na kho no deva passāmi yena te nīhaṭā matā

kākolāpi na vassanti matā me nūna dārakā

na kho no deva passāmi yena te nīhaṭā matā

sakuṇāpi na vassanti matā me nūna dārakā

na kho no deva passāmi yena te nīhaṭā matā

vicarantī rukkhamūlesu pabbatesu guhāsu ca

iti maddī varārohā rājaputtī yasassinī

Bāhā paggayha kanditvā tattheva patitā chamāti.

Tattha sāmikassanti rodatīti bhikkhave sā maddī tattha vaṅkatapabbatakucchiyaṃ sānupabbatāni ca vanagahanāni ca vicarantī paridevitvā punāgantvā sāmikaṃ nissāya tassa santike ṭhitā puttānaṃ atthāya rodanti na kho noti ādīni vadantī paridevatīti attho. Iti maddī varārohāti bhikkhave evaṃ sā uttanamarūpadharā varārohā maddī rukkhamūlādīsu vicarantī dārake adisvā nissaṃsayaṃ matā bhavissantīti bāhā paggayha kanditvā tattheva vessantarassa pādamūle chinnasuvaṇṇakadalī viya chamāyaṃ patati.

Atha mahāsatto matā maddīti saññāya kampamāno aṭṭhāne videse matā maddī sace hissā jetuttaranagare kālakiriyā bhavissati mahanto parihāro abhavissa dve raṭṭhāni caleyyuṃ. Ahaṃ pana araññe ekakova kinnukho karissāmīti uppannabalavasokopi satiṃ paccupaṭṭhapetvā jānissāmi tāvāti uṭṭhāya hadaye dakkhiṇahatthaṃ ṭhapetvā santāpapavuttiṃ ñatvā kamaṇḍalunā udakaṃ āharitvā sattamāse kāyasaṃsaggaṃ anāpannapubbopi balavasokena attano pabbajitabhāvaṃ sallakkhetuṃ asakkonto assupuṇṇehi nettehi tassā sīsaṃ ukkhipitvā ūrūsu ṭhapetvā udakena paripphositvā mukhañca hadayañca parimajjanto nisīdi. Maddīpi kho thokaṃ vītināmetvā satiṃ paṭilabhitvā hirottappaṃ paccupaṭṭhapetvā vuṭṭhāya mahāsattaṃ vanditvā sāmi vessantara dārakā te kuhiṃ gatāti pucchi. So āha devi Ekassa brāhmaṇassa dāsatthāya mayā dinnāti.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tmajja pattaṃ rājaputtiṃ udakenābhisiñcitha

assaṭṭhaṃ naṃ viditvāna atha naṃ etamabravīti.

Tattha tmajja pattanti attayo santikaṃ pattaṃ. Pādamūle patitvā visaññībhūtanti attho. Etamabravīti etaṃ ekassa me brāhmaṇassa dāsatthāya dinnāti vacanaṃ abravīti.

Tato tāya deva putte brāhmaṇassa datvā mama sabbarattiṃ paridevitvā vicarantiyā kinnācikkhasīti vutte mahāsatto āha

ādiyeneva te maddi dukkhaṃ nakkhātumicchissaṃ

daliddo yācako vuḍḍho brāhmaṇo gharamāgato

tassa dinnā mayā puttā maddi mā bhāyi assasa

maṃ passa maddi mā putte mā bāḷhaṃ paridevayi

lacchāma putte jīvantā arogā ca bhavāmhase

putte pasuñca dhaññañca yañca aññaghare dhanaṃ

dajjā sappuriso dānaṃ disvā yācakamāgate

anumodāhi me maddi puttake dānamuttamanti.

Tattha ādiyenevāti ādikena. Idaṃ vuttaṃ hoti sace te ahaṃ ādito paṭṭhāya etamatthaṃ ācikkhissaṃ. Taṃ sutvā tava sokaṃ saṇṭhāretuṃ asakkontiyā hadayaṃ phaleyya. Tasmā ādiyeneva te maddi dukkhaṃ na akkhātumicchissaṃ. Gharamāgatoti idaṃ amhākaṃ Vasanaṭṭhānaṃ āgato. Arogā ca bhavāmhaseti yathā tathā mayaṃ arogā homa jīvamānā avassaṃ putte brāhmaṇena nītepi passissāmāti vadati. Yañca aññaghare dhananti yaṃ aññaghare saviññāṇakāviññāṇakadhanaṃ. Dajjā sappuriso dānanti sappuriso uttamatthaṃ patthento uraṃ bhinditvā hadayamaṃsaṃpi gahetvā dānaṃ dadeyyāti.

Maddī āha

anumodāmi te deva puttake dānamuttamaṃ

datvā cittaṃ pasādehi bhiyyo dānaṃ dado bhava

yo tvaṃ maccherabhūtesu manussesu janādhipa

brāhmaṇassa adā dānaṃ sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanoti.

Tattha anumodāmi teti dasamāse kucchiyā dhāretvā vijāyitvā divasassa dvitikkhattuṃ nahāpetvā pāyetvā bhojetvā ure nipajjāpetvā paṭijaggi te puttakesu bodhisattena dinnesu sayaṃ pattiṃ anumodanti evamāha. Iminā kāraṇena jānitabbaṃ pitāva dārakānaṃ sāmikoti. Bhiyyo dānaṃ dado bhavāti mahārāja uttariṃpi punappunaṃ dānaṃ dāyakova hohīti sudinnante dānaṃ cittaṃ pasādehi yo tvaṃ maccherabhūtesu sattesu piyaputte adāsīti.

Evaṃ vuttepi mahāsatto maddi kinnāmetaṃ kathesi sace hi mayā putte datvā cittaṃ pasādetuṃ nābhavissa imāni me acchariyāni nappavatteyyunti sabbāni paṭhavininnāditādīni kathesi. Tato maddī tāneva acchariyāni pakittetvā dānaṃ anumodantī āha

Ninnāditā te paṭhavī saddo te tidivaṅgato

samantā vijjutā āgū girīnaṃva paṭissutāti.

Tattha vijjutā āgūti akālavijjulatā himavantappadese samantā nicchariṃsu. Girīnaṃva paṭissutāti girīnaṃ paṭissutasaddā viya viravā upaṭṭhahiṃsu

tassa te anumodanti ubho nāradapabbatā

indo ca brahmā ca pajāpati ca somo yamo vessavaṇṇo ca rājā

sabbe devā anumodandi tāvatiṃsā saindakā

iti maddī varārohā rājaputtī yasassinī

vessantarassa anumodi puttake dānamuttamanti.

Tattha nāradapabbatāti imepi te dve devanikāyā attano vimānadvāre ṭhitāva sudinnaṃ vata te dānanti anumodanti. Tāvatisā saindakāti indajeṭṭhakā tāvatiṃsāpi devā te dānaṃ anumodanti. Evaṃ mahāsattena attano dāne vaṇṇite tameva vatthaṃ parivattitvā mahārāja vessantara sudinnaṃ te dānanti. Maddīpi kho tatheva dānaṃ vaṇṇetvā anumodamānā nisīdi. Tena satthā iti maddī varārohāti gāthamāha

maddīpabbaṃ niṭṭhitaṃ.

Evantesu aññamaññaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathentesu sakko devarājā cintesi ayaṃ vessantaramahārājā hiyyo jūjakassa paṭhaviṃ unnādetvā dārake adāsi idāni naṃ koci hīnapuriso upasaṅkamitvā Sabbalakkhaṇasampannaṃ sīlavatiṃ maddiṃ yācitvā rājānaṃ ekakaṃ katvā maddiṃ gahetvā gaccheyya tato esa anātho nippaccayo bhaveyya yannūnāhaṃ brāhmaṇavaṇṇena naṃ upasaṅkamitvā maddiṃ yācitvā pāramikūṭaṃ gāhāpetvā kassaci avisajjanīyaṃ katvā puna taṃ tasseva datvā āgamissāmīti. So suriyuggamanavelāyaṃ tassa santikaṃ agamāsi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tato ratyā vivasane suriyassuggamanaṃ pati

sakko brāhmaṇavaṇṇena pāto nesaṃ adissathāti.

Tattha pāto nesaṃ adissathāti pātova nesaṃ dvinnaṃ janānaṃ paññāyamānarūpo purato aṭṭhāsi. Ṭhatvā ca pana paṭisanthāraṃ karonto āha

kacci nu bhoto kusalaṃ kacci bhoto anāmayaṃ

kacci uñchena yāpetha kacci mūlaphalā bahū

kacci ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā

vane bāḷamigākiṇṇe kacci hiṃsā na vijjatīti.

Evaṃ vuttepi mahāsatto tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto āha

kusalañceva no brahme atho brahme anāmayaṃ

atho uñchena yāpema atho mūlaphalā bahū

atho ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā

vane bāḷamigākiṇṇe hiṃsā mayhaṃ na vijjati

Satta no māse vasataṃ araññe jīvisokinaṃ

idaṃpi dutiyaṃ passāma brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ

ādāya veluvaṃ daṇḍaṃ dhārentaṃ ajinakkhipaṃ

svāgatante mahābrahme atho te adurāgataṃ

anto pavisa bhaddante pāde pakkhālayassu te

tiṇḍukāni piyālāni madhuke kāsamāriyo

phalāni khuddakappāni bhuñja brahme varaṃ varaṃ

idaṃpi pānīyaṃ sītaṃ ābhataṃ girigabbharā

tato piva mahābrahme sace tvaṃ abhikaṅkhasīti.

Evaṃ tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā mahāsatto āha

atha tvaṃ kena vaṇṇena kena vā pana hetunā

anuppattosi brahāraññaṃ taṃ me akkhāhi pucchitoti.

Iti so tassa āgamanakāraṇaṃ pucchi. Atha naṃ sakko mahārāja ahaṃ mahallako idhāgacchanto tava bhariyaṃ maddiṃ yācituṃ āgatomhi taṃ me dehīti vatvā gāthamāha

yathā vārīvaho pūro sabbakālaṃ na khīyati

evantaṃ yācitāgacchiṃ bhariyaṃ me dehi yācitoti.

Avaṃ vuttepi mahāsatto hiyyo me brahmaṇassa dārakā dinnā ahaṃ araññe ekakova hutvā kathante maddiṃ dassāmīti avatvā pasāritahatthe sahassatthavikaṃ ṭhapento viya asajjitvā avajjitvā anolīnamānaso hutvā giriṃ unnādento viya imaṃ gāthamāha

Dadāmi na vikampāmi yaṃ maṃ yācasi brāhmaṇa

santaṃ nappaṭiguyhāmi dāne me ramate manoti.

Tattha sanataṃ nappaṭiguyahāmīti saṃvijjamānaṃ na niguyhāmi.

Evañca pana vatvā mahāsatto sīghameva kamaṇḍalunā udakaṃ āharitvā udakaṃ brāhmaṇassa hatathe pātetvā piyabhariyaṃ brāhmaṇassa adāsi. Taṃkhaṇaññeva heṭṭhāvuttappakārāni sabbāni acchariyāni pāturahesuṃ.

Tamatthaṃ pakāsento satathā āha

maddiṃ hatthe gahetvāna udakassa kamaṇḍaluṃ

brāhmaṇassa adā dānaṃ sivīnaṃ vaṭṭhavaḍḍhano

tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ

maddiṃ pariccajantassa medanī samakampatha

nevassa maddī bhakuṭī na sandhīyati na rodati

pekkhatevassa tuṇhiyā esa jānāti yaṃ varanti.

Tattha vadā dānanti ambho brāhmaṇa madditopi me sataguṇena sahassahaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutañāṇameva piyataraṃ idaṃ me dānaṃ sabbaññutañāṇapaṭivedhassa paccayo hotūti vatvā dānaṃ adāsi.

Vuttampi cetaṃ

jāliṃ kaṇhājinaṃ dhītaṃ maddiṃ deviṃ patibbataṃ

cajjamāno na cintesiṃ bodhiyāyeva kāraṇā

Na me dessā ubho puttā maddī devī naappiyā

sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ tasmā piye adāsahanti.

Tattha samakampathāti paṭhavī udakapariyantaṃ katvā kampittha. Nevassa maddī bhakuṭīti bhikkhave tasmiṃ khaṇe maddiyā mahallakabrāhmaṇassa maṃ rājā detīti kodhavasena mukhe bhakuṭīpi nāhosi. Na sandhīyati na rodatīti sāmikimaṃ olokesīti neva maṅku ahosi na akkhīni pūretvā rodati. Atha jo tuṇhiyā hutvā mādisaṃ itthīratanaṃ dadamāno na nikkāraṇā dassati. Esova yaṃ varaṃ jānātīti phullapadumavaṇṇaṃ assa mukhaṃ pekkhateva olokiyamānā ṭhitāti attho.

Atha mahāsatto kīdisā maddīti tassā mukhaṃ olokesi. Sā kiṃ maṃ deva mukhaṃ olokesīti vatvā sīhanādaṃ nadantī imaṃ gāthamāha

komārī yassāhaṃ bhariyā sāmiko mama issaro

yassicche tassa maṃ dajjā vikkīṇeyya haneyya vāti.

Tattha yassāti yassa tavāhaṃ komāriyā bhariyā so tvañceva mama sāmiko issaro ca nāma āsi yassicchati tassa vā dadeyya dhanena vā atthe sati maṃ vikkīṇeyya maṃsena vā atthe sati haneyya tasmā yaṃ vo ruccati taṃ karotha nāhaṃ kujjhāmīti.

Atha sakko tesaṃ paṇītajjhāsayaṃ viditvā tassa thutiṃ akāsi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

Tesaṃ saṅkappamaññāya devindo etadabravi

sabbe jitā te paccuhā ye dibbā ye ca mānusā

ninnāditā te paṭhavī saddo te tidivaṅgato

samantā vijutā āgū girīnaṃ patissutā

tassa te anumodanti ubho nāradapabbatā

indo ca brahmā ca pajāpati ca

somo yamo vessavaṇṇo ca rājā

sabbe devā anumodanti dukkaraṃ hi karoti so

duddadaṃ dadamānānaṃ dukkaraṃ kammakubbataṃ

asanto nānukubbanti sataṃ dhammo duranvayo

tasmā satañcā satañca nānā hoti ito gati

asanto nirayaṃ yanti santo saggaparāyanā

yametaṃ kumāre adadā bhariyaṃ adadā vane vasaṃ

brahmayānamanokkamma sagge te taṃ vipaccatūti.

Tattha paccuhāti paccathikā. Dibbāti dibbasampattipaṭibāhakā. Mānusāti manussasampattipaṭibāhakā. Ke pana teti macchariyadhammā te sabbe puttadāraṃ dentena mahāsattena jitā. Tenāha sabbe jitā te paccuhāti. Dukkaraṃ hi karoti soti so vessantaro rājā ekakova araññe vasanto bhariyaṃ brāhmaṇassa dento dukkaraṃ karotīti evaṃ te sabbe devā anumodantīti vadati. Yametanti gāthaṃ anumodanaṃ karonto āha. Vane vasanti vane Vasanto. Brahmayānanti seṭṭhayānaṃ tividho hi sucaritadhammo evarūpo ca dānadhammo ariyamaggassa paccayo hotīti brahmayānanti vuccati. Tasmā yantaṃ idaṃ ajja dānaṃ dadato nipphannaṃ brāhmayānaṃ apāyabhūmiṃ anokkamitvā. Sagge te taṃ vipaccatūti vipākapariyosāneva sabbaññutañaṇassa dāyakaṃ hotūti.

Evamassa sakko anumodanaṃ katvā idāni mayā idheva papañcaṃ akatvā imaṃ imasseva datvā gantuṃ vaṭṭatīti cintetvā āha

dadāmi bhoto bhariyaṃ maddiṃ sabbaṅgasobhaṇaṃ

tavañceva maddiyā channo maddī ca patinā saha

yathā payo ca saṅkho ca ubho samānavaṇṇino

evaṃ tuvañca maddī ca samānamanacetasā

avaruddhettha araññasmiṃ ubho sammatha assame

khattiyā gottasampannā sujātā mātupetito

yathā puññāni kayirātha dadantā aparāparanti.

Tattha channoti anurūpo. Ubho samānavaṇṇinoti samānavaṇṇā ubhopi parisuddhāyeva. Samānamanacetasāti ācārādīhi samānena manasaṃkhātena cetasā samannāgatā. Avaruddhetthāti raṭṭhato pabbājitā hutvā ettha araññe vasatha. Yathā puññānīti yathā jetuttaranagare vo bahūni puññāni katāni hiyyo puttānaṃ ajja bhariyāya dānavasenapi katānīti ettakeneva paritosaṃ akatvā tato uttariṃpi aparāparaṃ dadantā yathānurūpāni puññāni kareyyātha yevāti.

Atha sakko mahāsattassa maddiṃ paṭicchādetvā varaṃ dātuṃ attānaṃ ācikkhanto āha

sakkohamassami devindo āgatosmi tavantike

varaṃ varassu rājisi vare aṭṭha dadāmi teti.

Kathento kathentoyeva dibbattabhāvena jalanto taruṇasuriyo viya ākāse aṭṭhāsi.

Tato bodhisatto varaṃ gaṇhanto āha

varañce me ado sakka sabbabhūtānamissara

pitā maṃ anumodeyya ito pattaṃ sakaṃ gharaṃ

āsanena nimanteyya paṭhametaṃ varaṃ vare

purisassa vadhaṃ na roceyyaṃ api kibbisakārakaṃ

vajjaṃ vadhamhā moceyyaṃ dutiyetaṃ varaṃ vare

ye vuḍḍhā ye ca daharā ye ca majjhimaporisā

mameva upajīveyyuṃ tatiyetaṃ varaṃ vare

paradāraṃ na gaccheyyaṃ sadārapasuto siyaṃ

thīnaṃ vasaṃ na gaccheyyaṃ catutthetaṃ varaṃ vare

putto me sakka jāyetha so ca dīghāyuko siyaṃ

dhammena jine paṭhaviṃ pañcametaṃ varaṃ vare

tato ratyā vivasane suriyassuggamanaṃ pati

dibyā bhakkhā pātubhaveyyuṃ chaṭṭhametaṃ varaṃ vare

dadato me na khīyetha datvā nānutappeyyahaṃ

Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ sattametaṃ varaṃ vare

ito vimuccamānāhaṃ saggagāmī visesagū

anibbattī tato assaṃ aṭṭhametaṃ varaṃ vareti.

Tattha anumodeyyāti sampaṭiccheyya na kujjheyya. Ito pattanti imamhā araññā sakaṃ gharaṃ anuppattaṃ. Āsanenāti rājāsanena rajjaṃ me detūti vadati. Api kibbisakārakanti rājā hutvā rājāparādhikaṃpi vajjhaṃ vadhamhā moceyyaṃ evarūpassapi me vadho nāma mā ruccatu. Mameva upajīveyyunti sabbe te mamaññeva upajīveyyuṃ. Dhammena jineti dhammena jinetu samena rajjaṃ kāretūti attho. Visesagūti visesagamano hutvā tusitapure nibbattī homīti vadati. Anibbattī tato assanti tato tusitabhavanato cavitvā manussattaṃ āgatova punabbhaveva anibbattī assaṃ sabbaññutaṃ pāpuṇeyyanti vadati.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tassa taṃ vacanaṃ sutvā devindo etadabravi

aciraṃ vata te tāto pitā taṃ daṭṭhumessatīti.

Tattha daṭṭhumessatīti mahārāja tava pītā acireneva taṃ passitukāmo hutvā idhāgamissati āgantvā ca pana te setacchattaṃ datvā jetuttaranagarameva nessati sabbe te manorathā matthakampāpunisasanti mā cintayi appamatto hohi mahārājāti.

Evaṃ mahāsattassa ovādaṃ datvā sakko sakaṭṭhānameva gato.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

idaṃ vatvāna maghavā devarājā sujampati

vessantare varaṃ datvā saggakāyaṃ apakkamīti.

Tattha vessantareti vessantarassa. Apakkamīti gato anuppattoyevāti.

Sakkapabbaṃ niṭṭhitaṃ.

Tadā bodhisatto ca maddī ca sammodamānā sakkadattiye assame vasiṃsu. Atha jūjakopi kumāre gahetvā saṭṭhīyojanamaggaṃ paṭipajji. Devatā kumārānaṃ ārakkhamakariṃsu. Jūjakopi suriye atthaṅgamite kumāre gacche bandhitvā bhūmiyaṃ nipajjāpetvā sayaṃpi caṇḍavāḷamigabhayena rukkhaṃ āruyha sākhāviṭapassabbhantare sayati.

Tasmiṃ khaṇe eko devaputto vessantaravaṇṇenāgantvā atha ekādevadhītā maddīvaṇṇenāgantvā dve kumāre mocetvā tesaṃ hatthapāde sambāhitvā nahātvā maṇḍetvā dibbabhojanaṃ bhuñjāpetvā sabbālaṅkārena alaṅkaritvā dibbasayane sayāpetvā yāva aruṇuggamanakāle puna bandhākāreneva nipajjāpetvā antaradhāyanti. Evaṃ te devatāsaṅgahena arogā hutvā gacchanti. Etāya rattiyā vibhātāya rukkhā oruyha mukhodakaṃ dantakaṭṭhaṃ khāditvā so phalāphalaṃ paribhuñjitvā tadā jūjako dve dārake gahetvā ekamaggaṃ gantvā kāliṅgaraṭṭhaṃ gacchāmīti cintetvā gantvā dve magge disvā ekaṃ maggaṃ kāliṅgaraṭṭhaṃ ekaṃ maggaṃ jetuttaranagaraṇcāti devatāvigahito hutvā Kāliṅgaraṭṭhamaggaṃ pahāya ekamaggaṃ jetuttaranagaraṃ disvā ayaṃ kāliṅgaraṭṭhaṃ gamanamaggoti saññāya dve dārake ānesi. Kāliṅgaraṭṭhaṃ gacchāmīti giriduggānaṃ pabbatapādaṃ atikkamma aḍḍhamāsena jetuttaranagaraṃ sampatto.

Taṃ divasaṃ paccūsakāle sañjayo sivimahārājā supinaṃ passi. Evarūpopi supino ahosi rañño mahāvinicchaye nisinnassa eko puriso kaṇho dve padumāni āharitvā rañño hatthe ṭhapesi. Rājā tāni gahetvā dvīsu kaṇṇesu pilandhati tesaṃ reṇū bhassitvā rañño ure patanti. So pabujjhitvā pātova supinapāṭhake brāhmaṇe pakkosāpetvā rājā pucchi. Te brāhmaṇā cirappavuṭṭhā te deva bandhavā āgamissantīti byākariṃsu taṃ sutvā rājā tuṭṭho te uyyojetvā pātova sīsaṃ nhātvā nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā sabbābharaṇālaṅkārehi attānaṃ aliṅkaritvā mahāvinicchaye nisīdi. Devatā brāhmaṇaṃ dvīhi kumārehi saddhiṃ ānetvā rājaṅgaṇe ṭhapayiṃsu. Tasmiṃ khaṇe rājā maggaṃ olokento dve kumāre disvā āha

kassetaṃ mukhamābhāti hemaṃvuttattamagginā

nikkhaṃva jātarūpassa ukkāmukhapahaṃsitaṃ

ubho sadisapaccaṅgā ubho sadisalakkhaṇā

jālissa sadiso eko ekā kaṇhājinā yatha

sīhā vilāva nikkhantā ubho sampattirūpakā

Jātarūpamayāyeva ime dissanti dārakāti.

Tattha vuttattamaggināti uttattaṃ agginā. Sīhā vilāva nikkhantāti suvaṇṇaguhātova nikkhantasīho viya.

Evaṃ rājā tīhi gāthāhi kumāre vaṇṇetvā ekaṃ amaccaṃ byattaṃ susikkhitaṃ āṇāpesi gaccha tvaṃ brāhmaṇaṃ dvīhi dārakehi saddhiṃ ānehīti. So taṃ sutvā uṭṭhāya vegena gantvā brāhmathaṃ davīhi dārakehi saddhiṃ ānetvā rañño dassesi. Atha rājā brāhmaṇaṃ pucchanto āha

kuto nu tvaṃ bhāradvāja ime ānesi dārake

ajja raṭṭhamanuppa kuto āgacchasi brāhmaṇāti.

Jūjako āha

mayhante dārakā deva dinnā cittena sañjaya

ajja paṇṇarasā rattī yato laddhā me dārakāti.

Taṃ sutvā rājā sañjayo āha

kena vācāya peyyena sammā ñāyena saddahe

ko te taṃ dānamadadā puttake dānamuttamanti.

Tattha dinnā cittenāti tuṭṭhena pasannena. Ajja paṇṇarasā rattīti mayā imesaṃ laddhadivasato paṭṭhāyayeva ajja paṇṇarasā rattīti vadati. Tattha kena vācāya peyyenāti brāhmaṇa kena piyavacanena te tayā laddhā. Sammā ñāyena saddaheti musāvādaṃ akatvā sammādeva ñāyena kāraṇena amhe saddahāpeyyāsi. Puttaketi Attano piyaputtake uttamaṃ dānaṃ katvā ko te etaṃ adadā.

Jūjako āha

yo yācataṃ patiṭṭhāsi bhūtānaṃ dharaṇīriva

so me vessantaro rājā puttedāsi vane vasaṃ

yo yācataṃ gati āsi savantīnaṃva sāgaro

so me vessantaro rājā puttedāsi vane vasanti.

Tattha patiṭṭhāsīti patiṭṭhā āsi

taṃ sutvā amaccā vessantaraṃ garahamānā āhaṃsu

dukkaṭaṃ vata bho raññā saddhena gharamesinā

kathaṃ nu puttake dajjā araññe avaruddhako

imaṃ bhonto nisāmetha yāvantettha samāgatā

kathaṃ vessantaro rājā puttedāsi vane vasaṃ

dāsaṃ dāsiñca so dajjā assaṃ vāssatarīrathaṃ

hatthiñca kuñjaraṃ dajjā kathaṃ nu puttake dajjā

suvaṇṇaṃ rajataṃ silaṃ muttā veḷuriyāmaṇi

pabāḷaratanaṃ dajjā kathaṃ so dajjā dāraketi.

Tattha saddhenāti bho saddhenāpi saddhāya sampannenapi satā. Gharamesināti gharāvāsaṃ vasantena raññā idaṃ dukkaṭaṃ vata ayuttaṃ vata kataṃ. Avaruddhakoti raṭṭhā pabbājito vessantaro araññe vasanto. Imaṃ kontoti bhonto nagaravāsino yāvanto ettha samāgatā sabbe imaṃ nisāmetha upadhāretha kathaṃ nāmeso attano puttake Dāse katvā ādāsi kena nāmena evarūpaṃ katapubbanti adhippāyenevamāhaṃsu. Dajjāti dāsādīsu yaṃkiñci dhanaṃ detu. Kathaṃ so dajjā dāraketi ime pana dārake kena kāraṇena adāsīti āhaṃsu.

Taṃ sutvā kumāro pitu garahaṃ asahanto vātābhihatassa sineruno attano bāhunā upatthambhento viya imaṃ gāthamāha

yassa nāssa ghare dāso asso vāssatarīratho

hatthī ca kuñjaro nāgo kiṃ so dajjā pitāmahā

yassa nāssassame silaṃ suvaṇṇarajataṃ maṇi

pabāḷaharatanaṃ ceva kiṃ so dajjā pitāmahāti.

Taṃ sutvā sañjayo āha

dānamassa pasaṃsāma nāvanindāma potaka

kathaṃ nu hadayaṃ āsi tumhe datvā vanibbaketi.

Tattha dānamassa pasaṃsāmāti potaka mayaṃ tava pituno dānaṃ pasaṃsāma na nindāmāti.

Taṃ sutvā kumāro āha

pitā mayhaṃ mahārāja amhe datvā vanibbake

sutvāna kalūnaṃ vācaṃ acchakaṇhāya bhāsitaṃ

dukkhassa hadayaṃ āsi atho uṇhaṃpi assasi

rohiṇīheva tāmbakkhī pitā assūni vattayīti.

Tattha dukkhassāti pitāmahā mama bhaginiyā kaṇhājināya vuttaṃ etaṃ vacanaṃ sutvā tassa hadayaṃ dukkhaṃ āsi. Rohiṇīheva tāmbakkhīti Tāmbavaṇṇā rohiṇī viya tāmbakkhīhi mama pitā tasmiṃ khaṇe lohitaassūni pavattayīti idāni taṃ kaṇhājināya vacanaṃ dassento āha

yantaṃ kaṇhājināvoca ayaṃ maṃ tāta brāhmaṇo

laṭṭhiyā paṭikoṭeti ghare jātaṃva dāsiyaṃ

na cāyaṃ brāhmaṇo tāta dhammikā honti brāhmaṇā

yakkho brāhmaṇavaṇṇena khādituṃ tāta neti no

nīyamānā pisācena kinnu tāta udikkhasīti.

Atha so te brāhmaṇassa hatthato amuñcanteyeva disvā rājā gāthamāha

rājaputtī ca vo mātā rājaputto ca vo pitā

pubbe me aṅkamāruyha kinnu tiṭṭhatha ārakāti.

Tattha pubbe meti tumhe ito pubbe maṃ disvā vegenāgantvā mama aṅkamāruyha idāni kinnu kho kāraṇaṃ ārakā tiṭṭhathāti.

Jālikumāro āha

rājaputtī ca no mātā rājaputto ca no pitā

dāsā mayaṃ brāhmaṇassa tasmā tiṭṭhāma ārakāti.

Tattha dāsā mayanti pubbe mayaṃ deva rājaputtāti jānāma idāni pana mayaṃ brāhmaṇassa dāsā na tumhākaṃ nattāroti.

Rājā sañjayo āha

mā sammevaṃ avacuttha dayhate hadayaṃ mama

Citakāyaṃva me kāyo āsane na sukhaṃ labhe

mā sammevaṃ avacuttha bhiyyo sokaṃ janetha maṃ

nikkīṇissāmi dabbena na vo dāsā bhavissatha

kimagghiyaṃ hi vo tāta brāhmaṇassa pitā adā

yathābhūtaṃ me akkhātha paṭipādentu brāhmaṇanti

tattha sammāti piyavacanaṃ. Citakāyaṃva me kāyoti idāni mama kāyo aṅgāracitakāyaṃ āropito viya. Janetha manti janetha me ayameva pāṭho. Nikkīṇissāmi dabbenāti dhanaṃ datvā mocessāmi. Kimagghiyanti kiṃ agghaṃ katvā. Paṭipādentūti dhanaṃ paṭicchādentu.

Taṃ sutvā kumāro āha

sahassagghaṃ hi maṃ tāta brāhmaṇassa pitā adā

acchaṃ kaṇhājinaṃ kaññaṃ hatthiādisatena vāti.

Tattha sahassagghamhi manti deva maṃ tāto nikkhasahassa agghāpetvā tassa adāsi. Acchanti kaniṭṭhaṃ pana me kaṇhājinaṃ kaññaṃ. Hatthiādisatenāti hatthinā assena ca rathena cāti sabbesaṃ etesaṃ satānaṃ satena antamasopi mañcapīṭhake upādāya sabbasatena agghāpesīti āha.

Taṃ sutvā rājā kumārānaṃ nikkayaṃ dāpento āha

uṭṭhehi katte taramāno brāhmaṇassa avākara

dāsīsataṃ dāsasataṃ gavaṃ hatthūsabhaṃ sataṃ

Jātarūpasahassañca potānaṃ dehi nikkayanti.

Tattha avākarāti dehi. Nikkayanti agghassa mūlaṃ dehi.

Taṃ sutvā kattā tathā katvā kumārānaṃ agghassa mūlaṃ brāhmaṇassa khippaṃ dāpesi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tato kattā taramāno brāhmaṇassa avākari

dāsīsataṃ dāsasataṃ gvaṃ hatthusabhaṃ sataṃ

jātarūpasahassañca potānaṃdāsi nikkayanti.

Tattha avākarīti adāsi. Nikkayanti agghassa mūlaṃ dehi.

Evaṃ brāhmaṇassa sabbasatañca nikkhasahassañca kumārānaṃ nikkayaṃ adāsi. Sattabhūmikañca pāsādaṃ tassa adāsi. Tato paṭṭhāya brāhmaṇassa mahāparivāro ahosi. So dhanaṃ paṭisāmetvā pāsādaṃ abhiruyha mahāpallaṅke nisīditvā sādhurasabhojanaṃ bhuñjitvā mahāsayane nipajji.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

dāsīsataṃ dāsasataṃ gvaṃ hatthusabhaṃ sataṃ

assatarīrathañceva sabbabhoge sataṃ sataṃ

jātarūpasahassañca brāhmaṇassa dhanesino

accāyikassa luddassa potānaṃdāsi nikkayanti.

Atha sañjayo mahārājā kumārepi sīsaṃ nahāpetvā bhojanaṃ bhuñjāpetvā dve kumāre alaṅkaritvā sīsaṃ cumbitvā ekaṃ Ayyako ekaṃ ayyikāti dve khattiyā uccaṅke upaveseyyuṃ.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

nikkīṇitvā nahāpetvāna bhojayitvāna dārake

samalaṅkaritvā bhaṇḍehi uccaṅke upavesayuṃ

sīsaṃ nahāte sucivatthe sabbābharaṇabhūsite

rājā aṅke karitvāna ayyako paripucchatha

kuṇḍale ghusite māle sabbālaṅkārabhūsite

rājā aṅke karitvāna idaṃ vacanamabravi

kacci ubho arogā te jāli mātāpitā tava

kacci uñchena yāpenti kacci mūlaphalā bahū

kacci ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā

vane bāḷamigākiṇṇe kacci hiṃsā na vijjatīti.

Tattha kuṇḍaleti kuṇḍalāni pilandhāpetvā. Ghusiteti ugghosite manorammaravaṃ ravante kuṇḍale. Māleti ubho tāni pupphāni pilandhāpetvā. Aṅke karitvānāti jālikumāraṃ aṅke nisīdāpetvā.

Taṃ sutvā jālikumāro āha

atho ubho arogā te deva mātāpitā mama

atho uñchena yāpenti atho mūlaphalā bahū

atho ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā

vane bāḷamigākiṇṇe hiṃsā nesaṃ na vijjati

khanantālukalambāni viḷānitakkalāni ca

Kolambalā takkaṃ veḷuṃ sā no āhacca posati

yañceva sā āharati vanamūlaphalahāriyā

taṃ no sabbe samāgantvā rattiṃ bhuñjāma no divā

ammā ca no kīsā paṇḍu āharantī dumapphalaṃ

vātātapena sukhumālī padumaṃ hatthagatamiva

ammāya patanūkesā vicarantyā brahāvane

vane bāḷamigākiṇṇe khaggadīpinisevite

kesesu jaṭaṃ bandhitvā kacche jallamadhārayi

dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ

cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassatīti.

Tattha khanantālukalambānīti ālūni ca kalambāni ca khananti iminā mātāpitūnaṃ kicchena jīvitaṃ vaṇṇeti. Tannoti ettha noti nipātamattaṃ. Padumaṃ hatthagatamivāti hatthena parimadditaṃ padumaṃ viya jātā. Patanūkesāti deva ammāya me brahāvane vicarantiyā te bhamarapattavaṇṇā kāḷakesā rukkhasākhādīhi viluttā patanūkesā jātā. Jallamadhārayīti ubhohi kacchehi jallikaṃ dhāreti kiliṭṭhavesena vicaratīti.

So evaṃ mātu dukkhitabhāvaṃ kathetvā puna ayyakaṃ codento imaṃ gāthamāha

puttā piyā manussānaṃ lokasmiṃ udapajjiṃsu

na hi nūnamhākaṃ ayyakassa putte sineho ajāyathāti.

Tattha udapajjiṃsūti uppajjanti.

Tato rājā attano dosaṃ āvikaronto āha

dukkaṭañca hi no pota bhūnahaccaṃ kataṃ mayā

yohaṃ sivīnaṃ vacanā pabbājesiṃ adūsakaṃ

yaṃ me kiñci idha atthi dhanadhaññañca vijjati

etu vessantaro rājā siviraṭṭhe pasāsatūti.

Tattha potāti pota jālikumāra etaṃ amhākaṃ dukkaṭaṃ. Bhūnahaccanti vuḍḍhighātakammaṃ. Yaṃ me kiñcīti yaṃ me kiñci idha atthi sabbametaṃ te pituno demi. Siviraṭṭhe pasāsatūti imasmiṃ nagare so rājā hutvā pasāsatu.

Jālikumāro āha

na deva mayhaṃ vacanā ehiti sivisuttamo

sayameva devo gantvāna siñca bhogehi atrajanti.

Tattha sivisuttamoti siviseṭṭho. Siñcāti mahāmegho viya vuṭṭhiyā bhogehi abhisiñca.

So tassa vacanaṃ sutvā senāguttaṃ pakkosāpetvā mahābheriñcārāpetvā āṇāpesi.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

tato senāpatiṃ rājā sañjayo ajjhabhāsatha

hatthi assā rathā patti senā sannāhayantu naṃ

negamā ca maṃ anventu brāhmaṇā ca purohitā

tato saṭṭhīsahassāni yodhino cārudassanā

Khippamāyantu sannaddhā nānāvatthehi alaṅkatā

nīlavatthādharāneke pītāneke nivāsitā

aññe lohitauṇhīsā suddhāneke nivāsitā

khippamāyantu sannaddhā nānāvatthehi alaṅkatā

himavā yathā gandharo pabbato gandhamādano

nānārukkhehi sañchanno mahābhūtagaṇālayo

osathehi ca dibbehi disā bhāti pavāti ca

khippamāyantu sannaddhā disā bhantu pavantu ca

tato nāgasahassāni yojayantu catuddasa

suvaṇṇakacche mātaṅge hemakappanivāsase

āruḷhe gāmaṇīyebhi tomaraṃ kusapāṇibhi

khippamāyantu sannaddhā hatthikhandhehi dassitā

tato assasahassāni yojayantu catuddasa

ājāniye ca jātiye sindhave sīghavāhane

ārūḷhe gāmaṇīyebhi illiyācāpadhāribhi

khippamāyantu sannaddhā assapiṭṭhe alaṅkatā

tato rathasahassāni yojayantu catuddasa

ayosukatanemiyo suvaṇṇacitrapokkhare

āropentu dhaje tattha cammāni kavacāni ca

vipphālentu ca cāpāni daḷhadhammā pahārino

khippamāyantu sannaddhā rathesu rathajīvinoti.

Tattha sannāhayantūti āvudhāni sannayhantu. Saṭṭhīsahassānīti mama puttena sahajātā saṭṭhīsahassā amaccā. Nīlavatthādharāneketi eke nīlavatthādharā nīlavatthāni nivāsitā hutvā āyantu. Mahābhūtagaṇālayoti yakkhagaṇānaṃ ālayo. Disā bhantu pavantu cāti vuttappakārā himavā viya ābharaṇavilepanādīhi obhāsayantu ceva pavāyantu ca. Hatthikkhandhehīti te hatthigāmino hatthikkhandhehi khippamāyantu. Dassitāti dassitavibhūsanā. Ayosukatanemiyoti ayena suṭṭhu parikkhitanemiyo. Suvaṇṇacitrapokkhareti suvaṇṇena khacitapokkhare evarūpe catuddasasahassarathe yojayantūti vadati. Vipphālentūti āropentu.

Evaṃ rājā senāṅgaṃ taṃ vicāretvā puttassa me jetuttaranagarato yāva vaṅkatapabbatā aṭṭhausabhavitthārato āgamanamaggaṃ samatalaṃ alaṅkaritvā maggālaṅkāratthāya idañcidañca karothāti āṇāpento āha

lājā olokiyā pupphā mālāgandhavilepanā

aggiyāni patiṭṭhantu yena maggena ehiti

gāme gāme sataṃ kumbhā merayassa surāya ca

maggamhi patitā ṭhantu yena maggena ehiti

maṃsā pūvā ca saṃkulyā kummāsā macchasaṃyutā

maggamhi patitā ṭhantu yena maggena ehiti

sappi telaṃ dadhi khīraṃ kaṅgupiṭṭhā bahū surā

Maggamhi patitā ṭhantu yena maggena ehiti

āḷārikā ca sūdā ca naṭṭanāṭakagāyikā

pāṇissarā kumbhathūniyo muddikā sokajjhāyikā

āhayantu sabbavīṇāyo bheriyo dindimāni ca

kharamukhāni dhamantu nadantu ekapokkharā

mudiṅgā paṇḍavā saṃkhā godhā parivadentikā

dindimāni ca haññantu kuṭumbā dindimāni cāti.

Tattha lājā olokiyā pupphāti lājehi saddhiṃ lājapañcamākāni pupphāni okīraṇapupphāni paṭiyādethāti āṇāpesi. Mālāgandhavilepanā maggamhi vitānesu olambakamālāni ceva gandhavilepanāni ca. Agghiyāni cāti pupphagghiyāni ca ratanagghiyāni ca yena maggena mama putto ehiti tattha magge tiṭṭhantu. Gāme gāmeti gāmadvāre gāmadvāre patiṭṭhite. Patitā ṭhantūti pipāsitānaṃ pivanatthāya patiyāditā hutvā surāmerayakumbhādīni tiṭṭhantu. Macchasaṃyutāti macchehi saṃyuttā. Kaṅgupiṭṭhāti kaṅgupiṭṭhamayā. Muddikāti maṇḍakagāyikā. Sokajjhāyikāti māyākārā aññepi vā yekeci upannasokaharaṇasamatthā sokajjhāyikāti vuccanti. Kharamukhānīti sāmuddikā mahāsaṃkhā dakkhiṇāvaṭṭā. Saṃkhāti muṭṭhisaṃkhā nāḷikasaṃkhāti dve saṃkhā. Godhā parivadentikā dindimāni kuṭumbāni cāti imāni cattāri turiyāneva.

Evaṃ rājā maggālaṅkāraṃ vicāresi. Tadā jūjakopi pamāṇātikkantaṃ Bhuñjitvā jirāpetuṃ asakkonto tattheva kālamakāsi. Atha rājā tassa sarīrakiccaṃ kārāpetvā nagare mahābheriñcārāpetvā yekeci tassa ñātakā imāni te gaṇhantūti kiñci tassa ñātakaṃ apassitvā sabbaṃ dhanaṃ puna attanoyeva koṭṭhāgāre saṃharāpesi. Atha rājā sattameva divase sabbā dvādasaakkhobhiṇī senāyo sannipatiṃsu. Rājā mahantena parivārena jālikumāraṃ magganāyakaṃ katvā senaṃ ādāya nagarā nikkhami.

Tamatthaṃ pakāsento satthā āha

sā senā mahatī āsi uyyuttā sivibāhiṇī

jālinā magganāyena vaṅkaṃ pāyāsi pabbataṃ

koñcaṃ nadati mātaṅgo kuñjaro saṭṭhihāyano