๔. คันโธทกิยเถราปทาน (๑๒๔)

๑๒๔. อรรถกถาคันโธทกิยเถราปทาน

อปทานของท่านพระคันโธทกิยเถระมีคำเริ่มต้นว่า นิสชฺช ปาสาทวเร ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพาน.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าวิปัสสี ท่านได้เกิดในตระกูลเศรษฐี บรรลุนิติภาวะแล้ว มีทรัพย์มากมาย มีโภคสมบัติมากมาย เสวยความสุขในโลกมนุษย์ คล้ายกับเสวยความสุขอันเป็นทิพย์ฉะนั้น

วันหนึ่งนั่งอยู่ในปราสาทอันประเสริฐ.

ในกาลนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จดำเนินไปตามถนน คล้ายกับเสด็จดำเนินไปบนภูเขาทองลูกใหญ่ฉะนั้น. เขาได้พบพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เสด็จดำเนินไปนั้นแล้วมีใจเลื่อมใส เข้าไปถวายบังคมแล้ว ประคองน้ำหอมอย่างดีประพรมบูชาพระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยบุญนั้น เขาได้ท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุษยโลก.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้เกิดในเรือนอันมีสกุลแห่งหนึ่ง บรรลุนิติภาวะแล้ว ไม่ติดใจในทางฆราวาส ได้บวชในสำนักของพระศาสดา เรียนกัมมัฏฐาน เจริญวิปัสสนาไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์.

ในกาลต่อมา ท่านระลึกถึงกุศลกรรมในครั้งก่อนของตนได้ เกิดความโสมนัส เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า นิสชฺช ปาสาทวเร ดังนี้.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ปาสาโท มีวิเคราะห์ว่า ชื่อว่าปราสาท เพราะให้ความเลื่อมใส คือความดีใจเกิดขึ้น คืออุบัติขึ้น.

อธิบายว่า ทำความเลื่อมใสให้บังเกิดขึ้นแก่มวลชน ผู้เข้าไปเห็นความวิจิตรต่างๆ เช่นมาลากรรม จิตรกรรมและสุวรรณกรรมเป็นต้น ในปราสาทนั้น. ปราสาทด้วย ความประเสริฐ เพราะอรรถว่าอันบุคคลพึงปรารถนานั้นด้วย รวมเรียกว่าปาสาทวระ.

เชื่อมความว่า เรานั่งอยู่ในปราสาทอันประเสริฐนั้น ได้เห็นพระชินวรพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี.

คำที่เหลือในที่ทุกแห่งมีเนื้อความง่ายทั้งนั้น. จบอรรถกถาคันโธทกิยเถราปทาน