๑๐. ตีณิปทุมิยเถราปทาน (๘๐)

๘๐. อรรถกถาติปทุมิยเถราปทาน ____________________________ ๑- บาลีว่า ตีณิปทุมิยเถระ.

อปทานของท่านพระติปทุมิยเถระมีคำเริ่มต้นว่า ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน ดังนี้.

พระเถระแม้นี้ได้บำเพ็ญกุศลสมภารไว้ในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ สั่งสมบุญทั้งหลายอันเป็นอุปนิสัยแห่พระนิพพานในภพนั้นๆ ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ บังเกิดในเรือนมีตระกูลของนายมาลาการ ในหังสวดีนคร เจริญวัยแล้ว กระทำกรรมแห่งนายมาลาการอยู่.

วันหนึ่ง ถือเอาดอกไม้ที่เกิดในน้ำและเกิดบนบกมากมาย ประสงค์จะเฝ้าพระราชา คิดอย่างนี้ว่า พระราชาเห็นดอกไม้นี้ก่อนแล้วเลื่อมใส พึงประทานทรัพย์พันหนึ่งหรือบ้านเป็นต้น ส่วนเราเห็นพระโลกนาถย่อมได้ทรัพย์คืออมตนิพพาน อะไรจะเป็นความดีในทรัพย์เหล่านี้ของเรา เพราะเหตุนั้นจึงคิดว่า การที่เราบูชาพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ยังสวรรค์สมบัติและนิพพานสมบัติให้สำเร็จ ย่อมควรดังนี้แล้ว จึงถือเอาดอกไม้แดง ๓ ดอกอันมีสีดียิ่งบูชาแล้ว.

ดอกไม้เหล่านั้นลอยไป กั้นลาดบนอากาศได้ตั้งอยู่แล้ว.

ชาวพระนครเกิดอัศจรรย์จิตซึ่งไม่เคยมี ซักแผ่นผ้า ๑,๐๐๐ ผืนให้เป็นไป.

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเห็นดังนั้นจึงได้ทรงกระทำอนุโมทนา.

ด้วยบุญกรรมนั้น ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตนแล้ว เกิดโสมนัส เมื่อจะประกาศปุพพจริตาปทาน จึงกล่าวคำมีอาทิว่า ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน ดังนี้.

ความแห่งคำนั้น ท่านได้กล่าวไว้แล้วในหนหลังแล.

บทว่า สพฺพธมฺมาน ปารคู ความว่า ท่านถึงฝั่งแห่งโลกุตรธรรม ๙ ทั้งหมด คือพระนิพพาน ได้แก่กระทำให้ประจักษ์แล้ว.

บทว่า ทนฺตปริวุโต ความว่า ฝึกกายและวาจาเป็นต้นด้วยตนเอง แวดล้อมไปด้วยสาวกทั้งหลายผู้ที่พระศาสดาทรงตั้งไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ.

คำที่เหลือด้วยอำนาจสัมพันธ์ในบททั้งปวงมีอรรถง่ายทั้งนั้นแล. จบอรรถกถาติปทุมิยเถราปทาน

จบอรรถกถานาคสมาลวรรคที่ ๘

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. นาคสมาลเถราปทาน

๒. ปทสัญญกเถราปทาน

๓. สุสัญญกเถราปทาน

๔. ภิสาลุวทายกเถราปทาน

๕. เอกสัญญกเถราปทาน

๖. ติณสันถารทายกเถราปทาน

๗. สูจิทายกเถราปทาน

๘. ปาฏลิปุปผิยเถราปทาน

๙. ฐิตัญชลิยเถราปทาน

๑๐. ตีณิปทุมิยเถราปทาน

มีคาถา ๗๕ คาถา จบนาคสมาลวรรคที่ ๘