อกุศลมูลกวิบากนิเทส

กุสลมูลกวิปากนิทฺเทสวณฺณนา

อิทานิ อพฺยากเตสุปิ อปเรเนว นเยน ปจฺจยาการํ ทสฺเสตุํ กตเม ธมฺมา อพฺยากตาติอาทิมารทฺธํ. ตตฺถ กุสลมูลปจฺจยาติ อิทมฺปิ อุปนิสฺสย- ปจฺจยตํ สนฺธาย วุตฺตํ. กุสลวิปากสฺส หิ กุสลมูลํ อกุสลวิปากสฺส จ อกุสลมูลํ อุปนิสฺสยปจฺจโย โหติ, นานากฺขณิกกมฺมปจฺจเย ปน วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. ตสฺมา เอส อุปนิสฺสยปจฺจเยน เจว นานากฺขณิกกมฺมปจฺจเยน จ ปจฺจโย โหติ. เตเนว นิทฺเทสวาเร "ตตฺถ กตมํ กุสลมูลนฺ"ติ อวิภชิตฺวา "ตตฺถ กตโม กุสลมูลปจฺจยา สงฺขาโร"ติ วิภตฺตํ. อกุสลวิปาเกปิ เอเสว นโย.

อวิชฺชามูลกกุสลนิทฺเทเส วิย จ อิมสฺมิมฺปิ วิปากนิทฺเทเส ปฐมํ ปจฺจยจตุกฺกเมว ลพฺภติ, ตมฺปิ ปฐมวารํ ทสฺเสตฺวา สงฺขิตฺตํ. ตสฺมา เอเกกสฺมึ วิปากจิตฺเต เอกเมกสฺเสว จตุกฺกสฺส วเสน กุสลมูลเก อกุสลมูลเก ๓- จ นเย วารปฺปเภโท เวทิตพฺโพ. กิริยาธมฺมานํ ปน ยสฺมา เนว อวิชฺชา น

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ปน ๒ ฉ.ม. อุปนิสฺสยวเสน ๓ ฉ.ม. กุสลมูลมูลเก อกุสลมูลมูลเก กุสลากุสลมูลานิ อุปนิสฺสยปจฺจยตํ ลภนฺติ, ตสฺมา กิริยาวเสน ปจฺจยากาโร น วุตฺโตติ.

เอวเมส:-

อกุสลกุสลาพฺยากต- ธมฺเมสุ อเนกเภทโต วตฺวา

กุสลากุสลานํ ปน วิปาเก จ อุปนิสฺสยวเสน.

ปุน เอกธาว วุตฺโต วาทิปฺปวเรน ปจฺจยากาโร

ธมฺมปฺปจฺจยเภเท ญาณสฺส ปเภทชนนตฺถํ.

ปริยตฺติสวนจินฺตน- ปฏิปตฺติกฺกมวิวชฺชิตานญฺจ

ยสฺมา ญาณปเภโท น กทาจิปิ โหติ เอตสฺมึ.

ปริยตฺติสวนจินฺตน- ปฏิปตฺติกฺกมโต สทา ธีโร

ตตฺถ กยิรา น หญฺญํ กรณียตรํ ตโต อตฺถีติ.

อยํ ปน ปจฺจยากาโร สุตฺตนฺตอภิธมฺมภาชนียวเสน เทฺวปริวฏฺฏเมว นีหริตฺวา ภาเชตฺวา ทสฺสิโต โหติ.

อภิธมฺมภาชนียวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

สมฺโมหวิโนทนิยา วิภงฺคฏฺฐกถาย

ปฏิจฺจสมุปฺปาทวิภงฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.