๗. สัมปยุตเตนวิปปยุตตปทนิทเทส

๗. สตฺตมนย สมฺปยุตฺเตนวิปฺปยุตฺตปทวณฺณนา

อิทานิ สมฺปยุตฺเตนวิปฺปยุตฺตปทํ ภาเชตุํ เวทนากฺขนฺเธนาติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺริทํ ลกฺขณํ:- อิมสฺมิญฺหิ วาเร ปุจฺฉาย อุทฺธฏปเทน เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา, เตหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา, เตสํ ขนฺธาทีหิ วิปฺปโยคํ ปุจฺฉิตฺวา วิสฺสชฺชนํ กตํ. ตมฺปน รูปกฺขนฺธาทีสุ น ยุชฺชติ. รูปกฺขนฺเธน หิ สมฺปยุตฺตา นาม นตฺถิ, ตสฺมา ตญฺจ อญฺญานิ จ เอวรูปานิ ปทานิ อิมสฺมึ วาเร น คหิตานิ. ยานิ ปน ปทานิ ธมฺมธาตุยา สมฺปยุตฺเต ธมฺเม วิญฺญาณญฺจ อญฺเญน อสมฺมิสฺสํ ทีเปนฺติ, ตานิ อิธ คหิตานิ. เตสํ อิทมุทฺทานํ:-

"จตฺตาโร ขนฺธายตนญฺจ เอกํ

เทฺว อินฺทฺริยา ธาตุปทานิ สตฺต

ตโย ปฏิจฺจา อถ ผสฺสสตฺตกํ

ติเก ตโย สตฺต มหนฺตเร จ

เอกํ สวิตกฺกํ สวิจารเมกํ

ยุตฺตํ อุเปกฺขาย จ เอกเมวา"ติ.

ปริโยสาเน "ขนฺธา จตุโร"ติอาทินาปิ อยเมวตฺโถ สงฺคหิโต. ตตฺถ ยานิ ปทานิ สทิสวิสฺสชฺชนานิ, ตานิ อุปฺปฏิปาฏิยาปิ สโมธาเนตฺวา ตตฺถ เวทนากฺขนฺธาทิกา ปญฺหา กตา. เตสุ เอวํ ขนฺธาทิวิภาโค เวทิตพฺโพ:- เวทนากฺขนฺธาทิปเญฺห ตาว เอเกนาติ มนายตเนน. สตฺตหีติ สตฺตหิ วิญฺญาณธาตูหิ. เกหิจีติ ธมฺมายตเน เวทนาทีหิ. วิญฺญาณธาตุปเญฺห เต ธมฺมา น เกหิจีติ เต ปุจฺฉาย อุทฺธฏปทํ วิญฺญาณธาตุํ ฐเปตฺวา เสสา ฉ วิญฺญาณธาตุธมฺมา รูปํ นิพฺพานญฺจ. เตหิ สพฺเพสํ ขนฺธายตนานํ สงฺคหิตตฺตา น เกหิจิ ขนฺเธหิ อายตเนหิ วา วิปฺปยุตฺตา. เอกาย ธาตุยาติ ยา ยา ปุจฺฉาย อุทฺธฏา โหติ, ตาย ตาย.

อุเปกฺขินฺทฺริยปเญฺห ปญฺจหีติ อุเปกฺขาสมฺปยุตฺตาหิ จกฺขุวิญฺญาณ- ธาตุอาทีหิ. อิมินา นเยน สพฺพตฺถ ปุจฺฉาย อุทฺธฏปเทเนว สทฺธึ วิปฺปยุตฺตานํ วเสน อตฺโถ เวทิตพฺโพติ.

สมฺปยุตฺเตนวิปฺปยุตฺตปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.