๑๔. วิปปยุตเตนสังคหิตาสังคหิตปทนิทเทส

๑๔. จุทฺทสมนย วิปฺปยุตฺเตนสงฺคหิตาสงฺคหิตปทวณฺณนา

อิทานิ วิปฺปยุตฺเตนสงฺคหิตาสงฺคหิตปทํ ภาเชตุํ รูปกฺขนฺเธนาติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ เยสํ ปทานํ วิปฺปโยโค น รูหติ, ตานิ อิมสฺมึ วาเร น คหิตานิ. กานิ ปน ตานีติ? ๑- ธมฺมายตนาทีนิ. ธมฺมายตนสฺส หิ ขนฺธาทีสุ เอเกนาปิ วิปฺปโยโค น รูหติ. ธมฺมธาตุอาทีสุปิ เอเสว นโย. เตสํ อิทมุทฺทานํ:-

"ธมฺมายตนํ ธมฺมธาตุ ชีวิตินฺทฺริยเมว จ

นามรูปปทญฺเจว สฬายตนเมว จ.

ชาติอาทิตฺตยํ เอกํ ปทํ วีสติเม ติเก

ติกาวสานิกํ เอกํ สตฺต จูฬนฺตเร ปทา.

ทเสว โคจฺฉเก โหนฺติ มหนฺตรมฺหิ จุทฺทส

ฉ ปทานิ ตโต อุทฺธํ สพฺพานิปิ สมาสโต

ปทานิ จ น ลพฺภนฺติ จตฺตาฬีสญฺจ สตฺต จา"ติ.

ปริโยสาเน จ "ธมฺมายตนํ ธมฺมธาตู"ติ คาถาปิ อิมเมวตฺถํ ทีเปตุํ วุตฺตา. อิมานิ ปน ฐเปตฺวา เสสานิ สพฺพานิปิ ลพฺภนฺติ, เตสุ ขนฺธาทิวิภาโค วุตฺตนยานุสาเรเนว เวทิตพฺโพติ.

วิปฺปยุตฺเตนสงฺคหิตาสงฺคหิตปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

@เชิงอรรถ: ๑ สี.,ม. ตานิ ปน กานีติ

นิคมนกถา

เอตฺตาวตา จ:-

- ธาตุปฺปเภทกุสโล ยํ ธาตุกถํ ตถาคโต อาห

ตสฺสา นยมุขเภทปฺ- ปกาสนํ นิฏฺฐิตํ โหติ.

อิมินา นยมุขเภทปฺ- ปกาสเนน หิ วิภาวินา สกฺกา

ญาตุํ สพฺเพปิ นยา สงฺเขปกถาว อิติ วุตฺตา.

เอเกกสฺส ปน สเจ ปทสฺส วิตฺถารเมว ภาเสยฺยํ

วจนญฺจ อติวิย พหุํ ภเวยฺย อตฺโถ จ อวิเสโส.

อิติ อูนภาณวาร- ทฺวยาย ยํ ตนฺติยา มยา เอตํ

กุรุตา ๑- ปตฺตํ ปุญฺญํ สุขาย ตํ โหตุ โลกสฺสาติ.

ธาตุกถาปกรณฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา.

@เชิงอรรถ: * อริยาสามญฺญํ นาม คาถาติ โยชนา ๑ ฉ.ม. กุรุนา