อัจจันตนิยามกถา

๗. อจฺจนฺตนิยามกถาวณฺณนา

อิทานิ อจฺจนฺตนิยามกถา นาม โหติ. ตตฺถ เยสํ "สกึ นิมุคฺโค นิมุคฺโคว โหตี"ติ ๒- สุตฺตํ นิสฺสาย "อตฺถิ ปุถุชฺชนสฺส อจฺจนฺตนิยามตา"ติ ลทฺธิ เสยฺยถาปิ เอกจฺจานํ อุตฺตราปถกานํ, เต สนฺธาย ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ปฏิญฺญา อิตรสฺส. มาตุฆาตโกติอาทิ "นิยตมิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส จ มาตุฆาตกาทีนญฺจ สมาเน มิจฺฉตฺตนิยาเม มาตุฆาตกาทีหิปิ เต อจฺจนฺตนิยเตหิ ภวิตพฺพนฺ"ติ โจทนตฺถํ วุตฺตํ. อิตโร "นิยตมิจฺฉาทิฏฺฐิโก สํสารขาณุโก ภวนฺตเรปิ นิยโตว, อิเม ปน เอกสฺมิญฺเญว อตฺตภาเว"ติ ลทฺธิยา น เหวนฺติ ปฏิกฺขิปติ.

วิจิกิจฺฉา อุปฺปชฺเชยฺยาติ "อยํ นิยโต วา โน วา"ติ เอวํ อุปฺปชฺเชยฺยาติ วุจฺจติ. ๓- อิตโร อนุปฺปตฺติการณํ อปสฺสนฺโต ปฏิชานาติ. นุปฺปชฺเชยฺยาติ ปุฏฺโฐ ปน ยํ ทิฏฺฐึ อาเสวนฺโต นิยามํ โอกฺกนฺโต, ตตฺถ

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. อิฏฺฐปากมฺปิ ๒ องฺ.สตฺตก. ๒๓/๑๕/๑๐ (สฺยา) ๓ ฉ.ม. ปุจฺฉติ อนุปฺปตฺตึ สนฺธาย ปฏิชานาติ. ตโต ปหีนาติ ปุฏฺโฐ มคฺเคน อปฺปหีนตฺตา ปฏิกฺขิปติ, ตํ ทิฏฺฐึ อารพฺภ อสมุทาจารโต ปฏิชานาติ. อถ นํ ยสฺมา ปหานํ นาม วินา อริยมคฺเคน นตฺถิ, ตสฺมา ตสฺส วเสน โจเทตุํ โสตาปตฺติมคฺเคนาติอาทิมาห. โส เอกมคฺเคนาปิ อปฺปหีนตฺตา ปฏิกฺขิปติ. ปุน กตเมนาติ ปุฏฺโฐ มิจฺฉามคฺคํ สนฺธาย อกุสเลนาติอาทิมาห.

อุจฺเฉททิฏฺฐิ อุปฺปชฺเชยฺยาติ ทุติยนิยามุปฺปตฺตึ ปุจฺฉติ. อิตโร ยสฺมา "เยปิ เต อุกฺกณฺณวสฺส อญฺญา ๑- นตฺถิกวาทา อกิริยวาทา อเหตุกวาทา"ติ ๒- วจนโต ติสฺโสปิ นิยตมิจฺฉาทิฏฺฐิโย เอกสฺส อุปฺปชฺชนฺติ, ตสฺมา ปฏิชานาติ.

อถ นํ "น จ นาม โส อจฺจนฺตนิยาโม"ติ โจทนตฺถํ หญฺจีติอาทิมาห. อจฺจนฺตนิยตสฺส หิ ทุติยนิยาโม นิรตฺถโก. นุปฺปชฺเชยฺยาติ ปเญฺห ยํ สสฺสตทิฏฺฐิยา สสฺสตนฺติ คหิตํ, ตเทว อุจฺฉิชฺชตีติ ๓- คเหตฺวา อนุปฺปตฺตึ สนฺธาย ปฏิชานาติ. ปหีนาติ ปุฏฺโฐ มคฺเคน อปฺปหีนตฺตา ปฏิกฺขิปติ, วุตฺตนเยน อนุปฺปชฺชนโต ปฏิชานาติ. สสฺสตทิฏฺฐิ อุปฺปชฺเชยฺยาติอาทีสุปิ เอเสว นโย. เสสํ วิจิกิจฺฉาวาเร วุตฺตนยเมว.

[๘๕๑-๘๕๒] น วตฺตพฺพนฺติ ปุจฺฉา ปรวาทิสฺส, ตสฺส ๔- สุตฺตสฺส อตฺถิตาย ปฏิญฺญา สกวาทิสฺส. น ปน โส ภวนฺตเรปิ นิมุคฺโคว. อิมสฺมึเยว หิ ภเว อภพฺโพ โส ตํ ทิฏฺฐึ ปชหิตุนฺติ อยเมตฺถ อธิปฺปาโย, ตสฺมา อสาธกเมตนฺติ. สพฺพกาลํ อุมฺมุชฺชิตฺวา นิมุชฺชตีติอาทิ วจนมตฺเต อภินิเวสํ อกตฺวา อตฺโถ ปน ๕- ปริเยสิตพฺโพติ ทสฺสนตฺถํ วุตฺตนฺติ.

อจฺจนฺตนิยามกถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ. โอกฺกลา วยภิญฺญา, ปาลิ. อุกฺกลา วสฺสภญฺญา ๒ ม.อุ. ๑๔/๑๔๓/๑๒๗

@๓ ฉ.ม. อุจฺฉิชฺชิสฺสตีติ ๔ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ

@๕ ฉ.ม. อยํ สทฺโท น ทิสฺสติ