คิหิสส อรหาติกถา

อรรถกถาคิหิสส อรหาติกถา๑-

ว่าด้วยคฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องคฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้.

ในเรื่องนั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิด ดุจลัทธิของนิกายอุตตราปถกะทั้งหลายว่า คฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์ได้ เพราะเห็นความเกิดขึ้นแห่งพระอรหันต์ของชนทั้งหลายมีพระยสกุลบุตรเป็นต้น ผู้ดำรงอยู่ในเพศของคฤหัสถ์ ดังนี้

คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น.

บรรดาคำเหล่านั้นคำว่า คิหิสฺส อธิบายว่า ผู้ใดชื่อว่าคฤหัสถ์ เพราะประกอบพร้อมแล้วด้วยสัญโญชน์ของคฤหัสถ์ ผู้นั้นพึงเป็นพระอรหันต์ได้หรือ? ส่วนปรวาทีไม่รู้ความประสงค์ เมื่อเห็นอยู่ซึ่งสักว่าเพศคฤหัสถ์เท่านั้น จึงตอบรับรองว่า ใช่.

บัดนี้ สกวาทีจึงเริ่มคำว่า คิหิสัญโญชน์ของพระอรหันต์ยังมีอยู่หรือ เป็นต้น เพื่อแสดงนัยนี้ว่า ชื่อว่าพึงเป็นคฤหัสถ์ ย่อมเป็นด้วยสัญโญชน์ของคฤหัสถ์ มิใช่เป็นคฤหัสถ์ด้วยสักแต่เพศ เหมือนคนที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า :-

แม้หากว่า ผู้ใดมีธรรมอันประดับแล้ว สงบแล้ว

มีตนฝึกแล้ว เป็นผู้เที่ยง เป็นพรหมจารี ละอาชญาใน

สัตว์ทั้งปวงแล้ว พึงประพฤติธรรมเสมอ เรากล่าวว่า

ผู้นั้นเป็นพราหมณ์ เป็นสมณะ เป็นภิกษุ ดังนี้.

คำนั้นทั้งปวงมีเนื้อความง่ายทั้งนั้น แล. ____________________________ ๑- ข้อนี้แยกบทว่า คิหิ อสฺส อรหา แปลว่า คฤหัสถ์พึงเป็นพระอรหันต์.

อีกอย่างหนึ่ง แปลว่า พระอรหันต์พึงเป็นคฤหัสถ์ ดังนี้ก็ได้. อรรถกถาคิหิสส อรหาติกถา จบ.