นิคหะ ที่ ๒

๒. ปจฺจนีกานุโลมวณฺณนา

อิทานิ ยถา ปรวาทิโน ปุพฺพปกฺเข สติ สกวาทิโน ธมฺเมเนว ตเถว ภูเตน ชโย ๓- โหติ, ตถา วาทุปฺปตฺตึ ทสฺเสตุํ ปุคฺคโล นุปลพฺภตีติ ปจฺจนีกานุโลมปญฺจกํ อารทฺธํ. ตตฺถ ปจฺจนีเก ปุจฺฉา ปรวาทิสฺส, รูปาทิเภทํ สจฺฉิกฏฺฐปรมตฺถํ สนฺธาย ปฏิญฺญา สกวาทิสฺส. สุทฺธสมฺมติสจฺจํ วา ปรมตฺถมิสฺสกํ วา สมฺมติสจฺจํ สนฺธาย โย สจฺฉิกฏฺโฐติ ปุน อนุโยโค ปรวาทิสฺส, สมฺมติวเสน นุปลพฺภตีติ นวตฺตพฺพตฺตา มิสฺสกวเสน วา อนุโยคสฺส สงฺกิณฺณตฺตา น เหวนฺติ ปฏิกฺเขโป สกวาทิสฺส. ปฏิญฺญาตํ ปฏิกฺขิปตีติ วจนสามญฺญมตฺเตน อาชานาหิ นิคฺคหนฺติอาทิวจนํ ปรวาทิสฺส. เอวมยํ ปุคฺคโล นุปลพฺภตีติ ทุติยวาทํ นิสฺสาย ทุติโย นิคฺคโห โหตีติ เวทิตพฺโพ. เอวํ เตน ฉเลน นิคฺคโห อาโรปิโต.

@เชิงอรรถ: ๑ ก. นิคฺคหจตุกฺกํ, สี. นิคมนจตุกฺกํ, ฉ.ม. นิคฺคมนจตุกฺกํ ๒ ฉ.ม. สุกตา

@๓ ฉ.ม. ธมฺเมเนว ตเถน สุชโย

[๗-๑๐] อิทานิ ตสฺเสว ปฏิญฺญาย ๑- ธมฺเมน สเมน อตฺตโน วาเท ชยํ ทสฺเสตุํ อนุโลมนเย ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, อตฺตโน ลทฺธึ นิสฺสาย ปฏิญฺญา ปรวาทิสฺส. ลทฺธิยา โอกาสํ อทตฺวา ปรมตฺถวเสน ปุน อนุโยโค สกวาทิสฺส, ปรมตฺถวเสน ปุคฺคลสฺส อภาวโต ปฏิกฺเขโป ปรวาทิสฺส. ตโต ปรํ ธมฺเมน สเมน อตฺตโน ชยทสฺสนตฺถํ อาชานาหิ ปฏิกมฺมนฺติอาทิ สพฺพํ สกวาทีวจนเมว โหติ. ตตฺถ สพฺเพสํ ปฏิกมฺมนิคฺคโหปนยนนิคฺคมจตุกฺกานํ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ. เอวมิทํ ปุคฺคโล นุปลพฺภตีติอาทิกสฺส ปจฺจนีกปญฺจกสฺส อุปลพฺภตีติ- อาทีนํ ปฏิกมฺมนิคฺคโหปนยนนิคฺคมจตุกฺกานญฺจ วเสน ปจฺจนีกานุโลมปญฺจกํ นาม นิทฺทิฏฺฐํ โหติ. เอวเมตานิ ปฐมสจฺฉิกฏฺเฐ เทฺว ปญฺจกานิ นิทฺทิฏฺฐานิ. ตตฺถ ปุริมปญฺจเก ปรวาทิสฺส สกวาทินา กโต นิคฺคโห สุนิคฺคโห, สกวาทิสฺส ปน ปรวาทินา ฉลวาทํ นิสฺสาย ปฏิกมฺมํ กตฺวา อตฺตนา สาธิโต ชโย ทุชฺชโย. ทุติยปญฺจเก สกวาทิสฺส ปรวาทินา กโต นิคฺคโห ทุนฺนิคฺคโห, ปรวาทิสฺส ปน สกวาทินา ธมฺมวาทํ นิสฺสาย ปฏิกมฺมํ ตตฺเถตํ วุจฺจติ:-

"นิคฺคโห ปรวาทิสฺส สุทฺโธ ปฐมปญฺจเก

อสุทฺโธ ปน ตสฺเสว ปฏิกมฺมชโย ตหึ.

นิคฺคโห สกวาทิสฺส อสุทฺโธ ทุติยปญฺจเก

วิสุทฺโธ ปน ตสฺเสว ปฏิกมฺมชโย ตหึ.

ตสฺมา ทฺวีสุปิ ฐาเนสุ ชโยว สกวาทิโน

ธมฺเมน หิ ชโย นาม อธมฺเมน กุโต ชโย.

สจฺฉิกฏฺเฐ ยถา เจตฺถ ปญฺจกทฺวยมณฺฑิเต

ธมฺมาธมฺมวเสเนว วุตฺโต ชยปราชโย.

อิโต ปเรสุ สพฺเพสุ สจฺฉิกฏฺเฐสุ ปณฺฑิโต

เอวเมว วิภาเวยฺย อุโภ ชยปราชเย"ติ.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. "ตสฺเสว ปฏิญฺญายา"ติ ปาโฐ น ทิสฺสติ