นิคหะ ที่ ๒

2. Paccanīkānulomavaṇṇanā

Idāni yathā paravādino pubbapakkhe sati sakavādino dhammeneva tatheva bhūtena jayo 3- hoti, tathā vāduppattiṃ dassetuṃ puggalo nupalabbhatīti paccanīkānulomapañcakaṃ āraddhaṃ. Tattha paccanīke pucchā paravādissa, rūpādibhedaṃ sacchikaṭṭhaparamatthaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa. Suddhasammatisaccaṃ vā paramatthamissakaṃ vā sammatisaccaṃ sandhāya yo sacchikaṭṭhoti puna anuyogo paravādissa, sammativasena nupalabbhatīti navattabbattā missakavasena vā anuyogassa saṅkiṇṇattā na hevanti paṭikkhepo sakavādissa. Paṭiññātaṃ paṭikkhipatīti vacanasāmaññamattena ājānāhi niggahantiādivacanaṃ paravādissa. Evamayaṃ puggalo nupalabbhatīti dutiyavādaṃ nissāya dutiyo niggaho hotīti veditabbo. Evaṃ tena chalena niggaho āropito.

@Footnote: 1 ka. niggahacatukkaṃ, Sī. nigamanacatukkaṃ, cha.Ma. niggamanacatukkaṃ 2 cha.Ma. sukatā

@3 cha.Ma. dhammeneva tathena sujayo

[7-10] Idāni tasseva paṭiññāya 1- dhammena samena attano vāde jayaṃ dassetuṃ anulomanaye pucchā sakavādissa, attano laddhiṃ nissāya paṭiññā paravādissa. Laddhiyā okāsaṃ adatvā paramatthavasena puna anuyogo sakavādissa, paramatthavasena puggalassa abhāvato paṭikkhepo paravādissa. Tato paraṃ dhammena samena attano jayadassanatthaṃ ājānāhi paṭikammantiādi sabbaṃ sakavādīvacanameva hoti. Tattha sabbesaṃ paṭikammaniggahopanayananiggamacatukkānaṃ heṭṭhā vuttanayeneva attho veditabbo. Evamidaṃ puggalo nupalabbhatītiādikassa paccanīkapañcakassa upalabbhatīti- ādīnaṃ paṭikammaniggahopanayananiggamacatukkānañca vasena paccanīkānulomapañcakaṃ nāma niddiṭṭhaṃ hoti. Evametāni paṭhamasacchikaṭṭhe dve pañcakāni niddiṭṭhāni. Tattha purimapañcake paravādissa sakavādinā kato niggaho suniggaho, sakavādissa pana paravādinā chalavādaṃ nissāya paṭikammaṃ katvā attanā sādhito jayo dujjayo. Dutiyapañcake sakavādissa paravādinā kato niggaho dunniggaho, paravādissa pana sakavādinā dhammavādaṃ nissāya paṭikammaṃ tatthetaṃ vuccati:-

"niggaho paravādissa suddho paṭhamapañcake

asuddho pana tasseva paṭikammajayo tahiṃ.

Niggaho sakavādissa asuddho dutiyapañcake

visuddho pana tasseva paṭikammajayo tahiṃ.

Tasmā dvīsupi ṭhānesu jayova sakavādino

dhammena hi jayo nāma adhammena kuto jayo.

Sacchikaṭṭhe yathā cettha pañcakadvayamaṇḍite

dhammādhammavaseneva vutto jayaparājayo.

Ito paresu sabbesu sacchikaṭṭhesu paṇḍito

evameva vibhāveyya ubho jayaparājaye"ti.

@Footnote: 1 cha.Ma. "tasseva paṭiññāyā"ti pāṭho na dissati