ปฏิจจสมุปปาทกถา

๒. ปฏิจฺจสมุปฺปาทกถาวณฺณนา

อิทานิ ปฏิจฺจสมุปฺปาทกถา นาม โหติ. ตตฺถ เยสํ นิทานวคฺเค "อุปฺปาทา วา ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา"ติ วจนโต ๒- "ปฏิจฺจสมุปฺปาโท อสงฺขโต"ติ ลทฺธิ เสยฺยถาปิ ปุพฺพเสลิยานญฺจ มหิสาสกานญฺจ, เต สนฺธาย ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ปฏิญฺญา อิตรสฺส.

อวิชฺชา อสงฺขตาติอาทโย ปญฺหา อวิชฺชาทีนํเยว ปฏิจฺจสมุปฺปาท- ภาวทสฺสนตฺถํ วุตฺตา. เยน ปนตฺเถน ตตฺถ เอเกกํ องฺคํ "ปฏิจฺจสมุปฺปาโท"ติ วุจฺจติ, โส ปฏิจฺจสมุปฺปาทวิภงฺเค วุตฺโตเยว.

อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขาราติ ยา ตตฺถ ธมฺมฏฺฐิตตาติอาทิ เยน สุตฺเตน ลทฺธิ ปติฏฺฐาปิตา, ตสฺเสว อตฺถทสฺสเนน ลทฺธิภินฺทนตฺถํ วุตฺตํ. อยเญฺหตฺถ อตฺโถ:- ยา อยํ เหฏฺฐา "ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา"ติ

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ปฏิกฺขิปตีติ ๒ ฉ.ม......อาทิวจนโต, สํ.นิ. ๑๖/๒๐/๒๕ วุตฺตา, น สา อญฺญตฺร อวิชฺชาทีหิ วิสุํ เอกา อตฺถิ, อวิชฺชาทีนมฺปน ปจฺจยานํเยเวตํ นามํ. อุปฺปนฺเนปิ หิ ตถาคเต อนุปฺปนฺเนปิ อวิชฺชาโต สงฺขารา สมฺภวนฺติ, สงฺขาราทีหิ จ วิญฺญาณาทีนิ, ตสฺมา "อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา"ติ ยา เอตสฺมึ ปเท สงฺขารธมฺมานํ การณฏฺเฐน ฐิตตาติ ธมฺมฏฺฐิตตา, เตสํเยว จ ธมฺมานํ การณฏฺเฐเนว นิยามตาติ ธมฺมนิยามตาติ อวิชฺชา วุจฺจติ, สา จ อสงฺขตา, นิพฺพานญฺจ อสงฺขตนฺติ ปุจฺฉติ. ปรวาที ลทฺธิวเสน ปฏิชานิตฺวา ปุน เทฺว อสงฺขตานีติ ปุฏฺโฐ สุตฺตาภาเวน ปฏิกฺขิปิตฺวา ลทฺธิวเสน ๑- ปฏิชานาติ. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. เหฏฺฐา วุตฺตสทิสํ ปเนตฺถ วุตฺตนเยน ๒- เวทิตพฺพนฺติ.

ปฏิจฺจสมุปฺปาทกถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.