ทรงแสดงอนัตตลักขณสูตร

{๑๐} ปณฺฑิโตติ ปณฺฑิจฺเจน สมนฺนาคโต ฯ พฺยตฺโตติ เวยฺยตฺติเยน สมนฺนาคโต ฯ เมธาวีติ ฐานุปฺปตฺติยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต ฯ อปฺปรชกฺขชาติโกติ สมาปตฺติยา วิกฺขมฺภิตตฺตา นิกฺกิเลสชาติโก วิสุทฺธสตฺโต ฯ อาชานิสฺสตีติ สลฺลกฺเขสฺสติ ปฏิวิชฺฌิสฺสติ ฯ ภควโตปิ โข ญาณํ อุทปาทีติ สพฺพญฺญุตญาณํ อุปฺปชฺชิ อิโต สตฺต- ทิวสมตฺถเก กาลํ กตฺวา โส อากิญฺจญฺญายตเน นิพฺพตฺโตติ ฯ มหาชานิโยติ สตฺตทิวสพฺภนฺตเร ปตฺตพฺพมคฺคผลโต ปริหีนตฺตา มหาชานิ อสฺสาติ มหาชานิโย ฯ อกฺขเณ นิพฺพตฺตตฺตา จ ฯ อภิโทสกาลกโตติ หีโย กาลกโต ฯ โสปิ เนวสญฺญานาสญฺญายตเน นิพฺพตฺโตติ อทฺทส ฯ พหูปการาติ พหุอุปการา ฯ ปธานปหิตตฺตนฺติ ปธานตฺถาย เปสิตตฺตภาวํ ฯ อุปฏฺฐหึสูติ มุโขทกทานาทินา อุปฏฺฐหึสุ ฯ

{๑๑} อนฺตรา จ โพธึ อนฺตรา จ คยนฺติ อุปโก โพธิมณฺฑสฺส จ คยาย จ อนฺตเร ภควนฺตํ อทฺทส ฯ อทฺธานมคฺคปฏิปนฺนนฺติ อทฺธานมคฺคํ ปฏิปนฺนํ ฯ สพฺพาภิภูติ สพฺพํ เตภูมิกธมฺมํ อภิภวิตฺวา ฐิโต ฯ สพฺพวิทูติ สพฺพํ จตุภูมิกธมฺมํ อเวทึ อญฺญาสึ ฯ สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อนูปลิตฺโตติ สพฺเพสุ เตภูมิกธมฺเมสุ กิเลสเลปเนน อลิตฺโต ฯ สพฺพญฺชโหติ สพฺพํ เตภูมิกธมฺมํ อุปจฺฉินฺทิตฺวา ฐิโต ฯ ตณฺหกฺขเย วิมุตฺโตติ ตณฺหกฺขเย นิพฺพาเน อารมฺมณกรณวเสน วิมุตฺโต ฯ สยํ อภิญฺญายาติ สพฺพํ จตุภูมิกธมฺมํ อตฺตนาว ชานิตฺวา ฯ กมุทฺทิเสยฺยนฺติ กํ อญฺญํ อยํ เม อาจริโยติ อุทฺทิเสยฺยํ ฯ

น เม อาจริโย อตฺถีติ โลกุตฺตรธมฺเม มยฺหํ อาจริโย นาม นตฺถิ ฯ นตฺถิ เม ปฏิปุคฺคโลติ มยฺหํ ปฏิภาคปุคฺคโล นาม นตฺถิ ฯ สีติภูโตติ สพฺพกิเลสคฺคินิพฺพาปเนน สีติภูโต ฯ นิพฺพุโตติ กิเลสานํเยว นิพฺพุตตฺตา นิพฺพุโต ฯ กาสีนํ ปุรนฺติ กาสิกรฏฺเฐ นครํ ฯ อหญฺญึ อมตทุนฺทุภินฺติ ธมฺมจกฺขุปฏิลาภาย อมตเภรึ ปหริสฺสามีติ คจฺฉามิ ฯ อรหสิ อนนฺตชิโนติ อนนฺตชิโน ภวิตุํ ยุตฺโตสิ ฯ หุเวยฺยาวุโสติ อาวุโส เอวมฺปิ นาม ภเวยฺย ฯ สีสํ โอกมฺเปตฺวาติ สีสํ จาเลตฺวา ฯ {๑๒} สณฺฐเปสุนฺติ กติกํ อกํสุ ฯ พาหุลฺลิโกติ จีวรพาหุลฺลาทีนํ อตฺถาย ปฏิปนฺโน ฯ ปธานวิพฺภนฺโตติ ปธานโต วิพฺภนฺโต ภฏฺโฐ ปริหีโน ฯ อาวตฺโต พาหุลฺลายาติ จีวราทิพาหุลฺล- ภาวตฺถาย อาวตฺโต ฯ โอทหถ ภิกฺขเว โสตนฺติ อุปเนถ ภิกฺขเว โสตํ โสตินฺทฺริยํ ธมฺมสฺสวนตฺถํ อภิมุขํ กโรถาติ อตฺโถ ฯ อมตมธิคตนฺติ อมตํ นิพฺพานํ มยา อธิคตนฺติ ทสฺเสติ ฯ จริยายาติ ทุกฺกรจริยาย ฯ ปฏิปทายาติ ทุกฺกรปฏิปทาย ฯ อภิชานาถ เม โนติ อภิชานาถ สมนุปสฺสถ นุ เม ฯ เอวรูปํ ภาสิตเมตนฺติ เอวรูปํ วากฺยเภทนฺติ อตฺโถ ฯ อสกฺขิ โข ภควา ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู สญฺญาเปตุนฺติ อหํ พุทฺโธติ ชานาเปตุํ อสกฺขิ ฯ {๑๓} จกฺขุกรณีติ ปญฺญาจกฺขุํ สนฺธายาห ฯ อิโต ปรํ สพฺพํ ปทตฺถโต อุตฺตานเมว อธิปฺปายานุสนฺธิโยชนาทิเภทโต ปปญฺจสูทนิยา มชฺฌิมฏฺฐกถายํ วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ ฯ อิโต ปฏฺฐาย หิ อติวิตฺถารภีรุกสฺส มหาชนสฺส จิตฺตํ อนุรกฺขนฺตา สุตฺตนฺตกถํ อวณฺณยิตฺวา วินยกถํเยว วณฺณยิสฺสาม ฯ {๑๘} สา ว ตสฺส อายสฺมโต อุปสมฺปทา อโหสีติ อาสาฬฺหปุณฺณมายํ อฏฺฐารสหิ เทวตาโกฏีหิ สทฺธึ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐิตสฺส เอหิ ภิกฺขูติ ภควโต วจเนน อภินิปฺผนฺนา สา ว ตสฺส อายสฺมโต เอหิภิกฺขุอุปสมฺปทา อโหสิ ฯ {๑๙} อถโข อายสฺมโต จ วปฺปสฺสาติอาทิมฺหิ วปฺปตฺเถรสฺส ปาฏิปททิวเส ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ ภทฺทิยตฺเถรสฺส ทุติยทิวเส มหานามตฺเถรสฺส ตติยทิวเส อสฺสชิตฺเถรสฺส จตุตฺถิยนฺติ ฯ อิเมสญฺจ ปน ภิกฺขูนํ กมฺมฏฺฐาเนสุ อุปฺปนฺนมลวิโสธนตฺถํ ภควา อนฺโตวิหาเรเยว อโหสิ ฯ อุปฺปนฺเน อุปฺปนฺเน กมฺมฏฺฐานมเล อากาเสนาคนฺตฺวา มลํ วิโนเทสิ ฯ ปกฺขสฺส ปน ปญฺจมิยํ สพฺเพ ว เต เอกโต สนฺนิปาเตตฺวา อนตฺตสุตฺเตน โอวทิ ฯ เตน วุตฺตํ อถโข ภควา ปญฺจวคฺคิเยติ อาทิ ฯ {๒๔} เตน โข ปน สมเยน ฉ โลเก อรหนฺโต โหตฺตีติ ปญฺจมิยา ปกฺขสฺส โลกสฺมึ ฉ มนุสฺสา อรหนฺโต โหนฺตีติ อตฺโถ ฯ