เรื่องลงทัณฑกรรมแก่สามเณร

ยาวตเก วา ปน อุสฺสหตีติ ยตฺตเก สกฺโกติ ฯ {๑๐๖} ทสสุ สิกฺขาปเทสุ ปุริมานํ ปญฺจนฺนํ อติกฺกโม นาสนาวตฺถุ ปจฺฉิมานํ อติกฺกโม ทณฺฑกมฺมวตฺถุ ฯ {๑๐๗} อปฺปติสฺสาติ ภิกฺขุํ เชฏฺฐกฏฺฐาเน อิสฺสริยฏฺฐาเน น ฐเปนฺติ ฯ อสภาควุตฺติกาติ สมานชีวิกา น ภวนฺติ วิสภาคชีวิกาติ อตฺโถ ฯ อลาภาย ปริสกฺกตีติ ยถา ลาภํ น ลภนฺติ เอวํ ปรกฺกมติ ฯ อนตฺถายาติ อุปทฺทวาย ฯ อนาวาสายาติ กินฺติ อิมสฺมึ อาวาเส น วเสยฺยุนฺติ ปรกฺกมติ ฯ อกฺโกสติ ปริภาสตีติ อกฺโกสติ เจว ภยทสฺสเนน จ ตชฺเชติ ฯ เภเทตีติ เปสุญฺญํ อุปสํหริตฺวา เภเทติ ฯ อาวรณํ กาตุนฺติ มา ยิธ ปวิสาติ นีวารณํ กาตุํ ฯ ยตฺถ วา วสติ ยตฺถ วา ปฏิกฺกมตีติ ยตฺถ วสติ วา ปวิสติ วา ฯ อุภเยนาปิ อตฺตโน ปริเวณญฺจ วสฺสคฺเคน ปตฺตเสนาสนญฺจ วุตฺตํ ฯ มุขทฺวาริกํ อาหารํ อาวรณํ กโรนฺตีติ อชฺช มา ขาทถ มา ภุญฺชถาติ เอวํ นีวาเรนฺติ ฯ น ภิกฺขเว มุขทฺวาริโก อาหาโร อาวรณํ กาตพฺโพติ เอตฺถ มา ขาท มา ภุญฺชาติ วทโตปิ อาหารํ นีวาเรสฺสามีติ ปตฺตจีวรํ อนฺโต นิกฺขิปโตปิ สพฺพปโยเคสุ ทุกฺกฏํ ฯ อนาจารสฺส ปน ทุพฺพจสามเณรสฺส ทณฺฑกมฺมํ กตฺวา ยาคุํ วา ภตฺตํ วา ปตฺตจีวรํ วา ทสฺเสตฺวา เอตฺตเก นาม ทณฺฑกมฺเม อาหเฏ อิทํ ลจฺฉสีติ วตฺตุํ วฏฺฏติ ฯ ภควตา หิ อาวรณเมว ทณฺฑกมฺมํ วุตฺตํ ฯ ธมฺมสงฺคาหกตฺเถเรหิ ปน อปราธานุรูปํ อุทกทารุวาลิกาทีนํ อาหราปนมฺปิ กาตพฺพนฺติ วุตฺตํ ฯ ตสฺมา ตมฺปิ กาตพฺพํ ฯ ตญฺจ โข โอรมิสฺสติ วิรมิสฺสตีติ อนุกมฺปาย น นสฺสิสฺสติ วิพฺภมิสฺสตีติอาทินยปฺปวตฺเตน ปาปชฺฌาสเยน ทณฺฑกมฺมํ กโรมีติ อุณฺหปาสาเณ วา นิปชฺชาเปตุํ ปาสาณิฏฺฐกาทีนิ วา สีเส นิกฺขิปาเปตุํ อุทกํ วา ปเวเสตุํ น วฏฺฏติ ฯ {๑๐๘} น ภิกฺขเว อุปชฺฌายํ อนาปุจฺฉาติ เอตฺถ ตุมฺหากํ สามเณรสฺส อยํ นาม อปราโธ ทณฺฑกมฺมมสฺส กโรถาติ ติกฺขตฺตุํ วุตฺเต สเจ อุปชฺฌาโย ทณฺฑกมฺมํ น กโรติ สยํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ สเจปิ อาทิโตว อุปชฺฌาโย วทติ มยฺหํ สามเณรานํ โทเส สติ ตุมฺเหว ทณฺฑกมฺมํ กโรถาติ กาตุํ วฏฺฏติเยว ฯ ยถา จ สามเณรานํ เอวํ สทฺธิวิหาริกนฺเตวาสิกานมฺปิ ทณฺฑกมฺมํ กาตุํ วฏฺฏติ ฯ อปลาเฬนฺตีติ ตุมฺหากํ ปตฺตํ ทสฺสาม จีวรํ ทสฺสามาติ อตฺตโน อุปฏฺฐานกรณตฺถํ สงฺคณฺหนฺติ ฯ น ภิกฺขเว อญฺญสฺส ปริสา อปลาเฬตพฺพาติ เอตฺถ สามเณรา วา โหนฺตุ อุปสมฺปนฺนา วา อนฺตมโส ทุสฺสีลภิกฺขุสฺสาปิ ปรสฺส ปริสภูเต ภินฺทิตฺวา คณฺหิตุํ น วฏฺฏติ ฯ อาทีนวมฺปน วตฺตุํ วฏฺฏติ ตยา นหายิตุํ อาคเตน คูถมกฺขนํ วิย กตํ ทุสฺสีลํ นิสฺสาย วิหรนฺเตนาติ ฯ สเจ โส สยเมว ชานิตฺวา อุปชฺฌํ วา นิสฺสยํ วา ยาจติ ทาตุํ วฏฺฏติ ฯ อนุชานามิ ภิกฺขเว อิเมหิ ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ สามเณรํ นาเสตุนฺติ เอตฺถ กณฺฏกสิกฺขาปท- วณฺณนายํ วุตฺตาสุ ตีสุ นาสนาสุ ลิงฺคนาสนาว อธิปฺเปตา ตสฺมา โย ปาณาติปาตาทีสุ เอกมฺปิ กมฺมํ กโรติ โส ลิงฺคนาสนาย นาเสตพฺโพ ฯ ยถา จ ภิกฺขูนํ ปาณาติปาตาทีสุ นานาอาปตฺติโย โหนฺติ น ตถา สามเณรานํ ฯ สามเณโร หิ กุนฺถกิปิลฺลิกมฺปิ มาเรตฺวา มงฺกุณณฺฑกมฺปิ ภินฺทิตฺวา นาเสตพฺพตํเยว ปาปุณาติ ฯ ตาวเทวสฺส สรณคมนานิ จ อุปชฺฌาคหณญฺจ เสนาสนคาโห จ ปฏิปฺปสฺสมฺภติ สงฺฆลาภํ น ลภติ ลิงฺคมตฺตเมว เอกํ อวสิฏฺฐํ โหติ ฯ โส เจ อากิณฺณโทโสว โหติ อายตึ สํวเร น ติฏฺฐติ นิกฺกฑฺฒิตพฺโพ ฯ อถ สหสา วิรชฺฌิตฺวา ทุฏฺฐํ มยา กตนฺติ ปุน สํวเร ฐาตุกาโม โหติ ลิงฺคนาสนกิจฺจํ นตฺถิ ฯ ยถานิวตฺถปารุตสฺเสว สรณานิ ทาตพฺพานิ อุปชฺฌา ทาตพฺพา ฯ สิกฺขาปทานิ ปน สรณคมเนเนว อิชฺฌนฺติ ฯ สามเณรานํ หิ สรณคมนํ ภิกฺขูนํ อุปสมฺปทกมฺมวาจาสทิสํ ตสฺมา ภิกฺขุนา วิย จตุปาริสุทฺธิสีลํ อิมินาปิ ทส สีลานิ สมาทินฺนาเนว โหนฺติ ฯ เอวํ สนฺเตปิ ทฬฺหีกรณตฺถํ อายตึ สํวเร ปติฏฺฐาปนตฺถํ ปุน ทาตพฺพานิ ฯ สเจ ปุริมิกาย ปุน สรณานิ คหิตานิ ปจฺฉิมิกาย วสฺสาวาสิกํ ลจฺฉติ ฯ สเจ ปจฺฉิมิกาย คหิตานิ สงฺเฆน อปโลเกตฺวา ลาโภ ทาตพฺโพ ฯ

อทินฺนาทาเน ติณสลากมตฺเตนาปิ วตฺถุนา อพฺรหฺมจริเย ตีสุ มคฺเคสุ ยตฺถ กตฺถจิ วิปฺปฏิปตฺติยา มุสาวาเท หสฺสาธิปฺปายตายปิ มุสาภณิเต อสฺสมโณ โหติ นาเสตพฺพตํ อาปชฺชติ ฯ มชฺชปาเน ปน ภิกฺขุโน อชานิตฺวาปิ พีชโต ปฏฺฐาย มชฺชํ ปิวนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ฯ สามเณโร ปน ชานิตฺวาว ปิวนฺโต สีลเภทํ อาปชฺชติ น อชานิตฺวา ฯ ยานิ ปนสฺส อิตรานิ ปญฺจ สิกฺขาปทานิ เตสุ ภินฺเนสุ น นาเสตพฺโพ ทณฺฑกมฺมํ กาตพฺพํ ฯ สิกฺขาปเท ปน ปุน ทินฺเนปิ อทินฺเนปิ วฏฺฏติ ฯ ทณฺฑกมฺเมน ปน ปีเฬตฺวา อายตึ สํวเร ฐปนตฺถาย ทาตพฺพเมว ฯ สามเณรานํ มชฺชปานํ สจิตฺตกํ ปาราชิกวตฺถุ ฯ อยํ วิเสโส ฯ อวณฺณภาสเน ปน อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธติอาทีนํ ปฏิปกฺขวเสน พุทฺธสฺส วา สฺวากฺขาโตติ- อาทีนํ ปฏิปกฺขวเสน ธมฺมสฺส วา สุปฏิปนฺโนติอาทีนํ ปฏิปกฺขวเสน สงฺฆสฺส วา อวณฺณํ ภาสนฺโต รตนตฺตยํ นินฺทนฺโต ครหนฺโต อาจริยุปชฺฌายาทีหิ มา เอวํ อวจาติ อวณฺณภาสเน อาทีนวํ ทสฺเสตฺวา นีวาเรตพฺโพ ฯ สเจ ยาวตติยํ วุจฺจมาโน น โอรมติ กณฺฏกนาสนาย นาเสตพฺโพติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ ฯ มหาอฏฺฐกถายํ ปน สเจ เอวํ วุจฺจมาโน ตํ ลทฺธึ นิสฺสชฺชติ ทณฺฑกมฺมํ กาเรตฺวา อจฺจยํ เทสาเปตพฺโพ ฯ สเจ น นิสฺสชฺชติ ตเถว อาทาย ปคฺคยฺห ติฏฺฐติ ลิงฺคนาสนาย นาเสตพฺโพติ วุตฺตํ ฯ ตํ ยุตฺตํ ฯ อยเมว หิ นาสนา อิธาธิปฺเปตาติ ฯ มิจฺฉาทิฏฺฐิเกปิ เอเสว นโย ฯ สสฺสตุจฺเฉทานญฺหิ อญฺญตรทิฏฺฐิโก สเจ อาจริยาทีหิ โอวทิยมาโน นิสฺสชฺชติ ทณฺฑกมฺมํ กาเรตฺวา อจฺจยํ เทสาเปตพฺโพ อปฺปฏินิสฺสชฺชนฺโตว นาเสตพฺโพติ ฯ ภิกฺขุนีทูสโก เจตฺถ กามํ อพฺรหฺมจาริคฺคหเณน คหิโตว ฯ อพฺรหฺมจารึ ปน อายตึ สํวเร ฐาตุกามํ สรณานิ ทตฺวา อุปสมฺปาเทตุํ วฏฺฏติ ฯ ภิกฺขุนีทูสโก อายตึ สํวเร ฐาตุกาโมปิ ปพฺพชฺชมฺปิ น ลภติ ปเคว อุปสมฺปทนฺติ เอตมตฺถํ ทสฺเสตุํ ภิกฺขุนีทูสโกติ อิมํ วิสุํ ทสมํ องฺคํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ