ราชายตนกถา

{๖} มุจลินฺทมูลาติ มหาโพธิโต ปาจีนโกเณ ฐิตา มุจลินฺท- รุกฺขมูลา ฯ ราชายตนนฺติ ทกฺขิณทิสาภาเค ฐิตํ ราชายตนรุกฺขํ อุปสงฺกมิ ฯ เตน โข ปน สมเยนาติ กตเรน สมเยน ภควโต กิร ราชายตนมูเล สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเกน นิสินฺนสฺส สมาธิโต วุฏฺฐานทิวเส อรุณุคฺคมนเวลายเมว โภชนกิจฺเจน ภวิตพฺพนฺติ ญตฺวา สกฺโก เทวราชา โอสถหรีตกํ อุปเนสิ ภควา ตํ ปริภุญฺชิ ปริภุตฺต- มตฺตสฺเสว สรีรกิจฺจํ อโหสิ สกฺโก มุโขทกํ อทาสิ ภควา มุขํ โธวิตฺวา ตสฺมึเยว รุกฺขมูเล นิสีทิ เอวํ อุคฺคเต อรุณมฺหิ นิสินฺเน ภควติ เตน โข ปน สมเยน ฯ ตปุสฺสภลฺลิกา วาณิชาติ ตปุสฺโส จ ภลฺลิโก จาติ เทฺว ภาตโร วาณิชา ฯ อุกฺกลาติ อุกฺกลชนปทโต ฯ ตํ เทสนฺติ ยสฺมึ เทเส ภควา วิหรติ ฯ กตรสฺมิญฺจ เทเส ภควาติ ฯ มชฺฌิมเทเส ฯ ตสฺมา มชฺฌิมเทสํ คนฺตุํ อทฺธานมคฺคํ ปฏิปนฺนา โหนฺตีติ อยเมตฺถ อตฺโถ ฯ ญาติสาโลหิตา เทวตาติ เตสํ ญาติภูตปุพฺพา เทวตา ฯ เอตทโวจาติ สา กิร เนสํ สพฺพสกฏานิ อปฺปวตฺตานิ อกาสิ ฯ ตโต เต กึ อิทนฺติ มคฺคเทวตานํ พลิกมฺมํ อกํสุ ฯ เตสํ พลิกมฺมกาเล สา เทวตา ทิสฺสมาเนเนว กาเยน เอตทโวจ ฯ มนฺเถน จ มธุปิณฺฑิกาย จาติ อพทฺธสตฺตุนา จ สปฺปิมธุผาณิตาทีหิ โยเชตฺวา พทฺธสตฺตุนา จ ฯ ปฏิมาเนถาติ อุปฏฺฐหถ ฯ ตํ โวติ ตมฺปฏิมานนํ ตุมฺหากํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย ฯ ยํ อมฺหากนฺติ ยมฺปฏิคฺคหณํ อมฺหากํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย ฯ ภควโต เอตทโหสีติ โย กิรสฺส ปธานานุโยคกาเล ปตฺโต อโหสิ โส สุชาตาย ปายาสํ ทาตุํ อาคจฺฉนฺติยา เอว อนฺตรธายิ เตนสฺส เอตทโหสิ ปตฺโต เม นตฺถิ ปุริมกาปิจ นโข ตถาคตา หตฺเถสุ ปฏิคฺคณฺหนฺติ กิมฺหิ นุโข อหํ ปฏิคฺคณฺเหยฺยํ มนฺถญฺจ มธุปิณฺฑิกญฺจาติ ฯ

ปริวิตกฺกมญฺญายาติ อิโต ปุพฺเพว ภควโต สุชาตาย ทินฺนํ โภชนํเยว โอชานุปฺปพนฺธนวเสน อฏฺฐาสิ เอตฺตกํ กาลํ เนว ชิฆจฺฉา น ปิปาสา น กายทุพฺพลฺยํ อโหสิ อิทานิ ปนสฺส อาหารํ ปฏิคฺคเหตุกามตาย นโข ตถาคตาติอาทินา นเยน ปริวิตกฺโก อุทปาทิ ฯ ตํ เอวํ อุปฺปนฺนํ อตฺตโน เจตสา ภควโต เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย ฯ จตุทฺทิสาติ จตูหิ ทิสาหิ ฯ เสลมเย ปตฺเตติ มุคฺควณฺณสิลามเย ปตฺเต ฯ อิทํเยว ภควา ปฏิคฺคเหสิ เตเยว สนฺธาย วุตฺตํ ฯ จตฺตาโร ปน มหาราชาโน ปฐมํ อินฺทนีลมณิมเย ปตฺเต อุปนาเมสุํ ฯ น เต ภควา อคฺคเหสิ ฯ ตโต อิเม จตฺตาโรปิ มุคฺควณฺณสิลามเย ปตฺเต อุปนาเมสุํ ฯ ภควา จตฺตาโรปิ ปตฺเต อคฺคเหสิ เตสํ ปสาทานุรกฺขนตฺถาย โน มหิจฺฉตาย ฯ คเหตฺวา จ ปน จตฺตาโรปิ ยถา เอโกว ปตฺโต โหติ ตถา อธิฏฺฐหิ ฯ จตุนฺนํปิ เอกสทิโส ปุญฺญวิปาโก อโหสิ ฯ เอวํ เอกํ กตฺวา อธิฏฺฐิเต ปฏิคฺคเหสิ ภควา ปจฺจคฺเฆ เสลมเย ปตฺเต มนฺถญฺจ มธุปิณฺฑิกญฺจ ฯ ปจฺจคฺเฆติ ปจฺจคฺฆสฺมึ ปาเฏกฺกํ มหคฺฆสฺมินฺติ อตฺโถ ฯ อถวา ปจฺจคฺเฆติ อภินเว อพฺภุณฺเห ตํขเณ นิพฺพตฺตสฺมินฺติ อตฺโถ ฯ เทฺว วาจา เอเตสํ อเหสุนฺติ เทฺววาจิกา ฯ อถวา ทฺวีหิ วาจาหิ อุปาสกภาวํ ปตฺตาติ อตฺโถ ฯ เต เอวํ อุปาสกภาวํ ปฏิเวเทตฺวา ภควนฺตํ อาหํสุ กสฺสิทานิ ภนฺเต อมฺเหหิ อชฺชโต ปฏฺฐาย อภิวาทนปจฺจุฏฺฐานํ กาตพฺพนฺติ ฯ ภควา สีสํ ปรามสิ ฯ เกสา หตฺเถ ลคฺคึสุ ฯ เต เตสํ อทาสิ อิเม ตุมฺเห ปริหรถาติ ฯ เต เกสธาตุโย ลภิตฺวา อมเตเนวาภิสิตฺตา หฏฺฐตุฏฺฐา ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา ปกฺกมึสุ ฯ