[๔๘๔] กุศลธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรม โดยเหตุปัจจัย เป็นต้น

Etesu pana chasu vāresu atthi koci paccayo ekantaṃ anulomato na tiṭṭhati, paccanīkatova tiṭṭhati, atthi ekantaṃ paccanīkato na tiṭṭhati, anulomatova tiṭṭhati, atthi anekantaṃ anulomato ceva tiṭṭhati, paccanīkato cāti idaṃ pakiṇṇakaṃ veditabbaṃ. Tattha paṭhamo pañho pacchājātassa, dutiyo pañho mahācatukkassa, tatiyo yujjamānakānaṃ sesānaṃ vasena veditabbo. 7-

@Footnote: 1 khu.jā. 28/420/160 (syā) 2 saṃ.Ma. 19/832/245

@3 Sī.,Ma. ayaṃ sampayuttaṭṭho nāma asaṃsaṭṭhaṃ 4 cha.Ma. ayaṃ pāṭho na dissati

@5 cha.Ma. ekuppādalakkhaṇassa 6 cha.Ma. veditabbātīti pāṭho na dissati

@7 cha.Ma. veditabboti

7. Pañhāvāravibhaṅgavaṇṇanā

[401-403] Pañhāvāre "siyā kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo"tiādīnaṃ 1- kusalattike uddharitabbapucchānaṃ labbhamānavasena vissajjanaṃ dassetuṃ kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayotiādi vuttaṃ. Kusalo ca nāmesa sayaṃ uppajjanto ṭhapetvā pacchājātañca vipākañca sesehi bāvīsatiyā paccayehi uppajjati, kusalassa paccayo honto ṭhapetvā purejātapacchājātavipākavippayutte sesehi vīsatiyā paccayehi paccayo hoti. Tasmā yehi paccayehi kusalo kusalassa paccayo hoti, te paccaye paṭipāṭiyā dassetuṃ hetupaccayenātiādi āraddhaṃ.

Tattha yā esā paccayavibhaṅgavāre viya "hetusampayuttakānaṃ dhammānan"ti akatvā "hetū sampayuttakānaṃ khandhānan"ti desanā katā, tassā evaṃ karaṇe idaṃ payojanaṃ:- tattha hi suññaṭṭhaṃ dīpetuṃ dhammānanti vuttaṃ, idha paccayato uppajjamānā dhammā rāsito uppajjanti, na ekekatoti rāsaṭṭhaṃ dīpetuṃ khandhānanti vuttaṃ. Paṭiccavārādīsu vā khandhavasena paccayuppannadesanā āruḷhāti tenevānukkamena idhāpi āruḷhā. 2- Kasmā panetesu evamāruḷhāti? asaṅkarato vibhāgadassanatthaṃ. "ekaṃ dhammaṃ paṭicca sesā dhammā"ti hi ādinā nayena vuccamāne asukadhammaṃ nāma nissāya asukadhammāti na sakkā asaṅkarato paccaye ca paccayuppanne ca jānituṃ, evaṃ sante uddesaniddesā nibbisesā siyuṃ. Tasmā asaṅkarato vibhāgadassanatthaṃ evaṃ āruḷhāti veditabbā. Cittasamuṭṭhānānanti idaṃ yassa abyākatassa kusalo hetupaccayena paccayo hoti, tameva dassetuṃ vuttaṃ. Paccayavibhaṅge pana kusalādivasena vibhāgaṃ akatvā sāmaññato sabbesaṃ hetūnaṃ vasena uppannarūpadassanatthaṃ cittasamuṭṭhānānanti avatvā taṃsamuṭṭhānānanti

@Footnote: 1 cha.Ma....ādinā 2 cha.Ma. āruḷhāti Vuttaṃ. Tasmā tattha abyākatahetusamuṭṭhānarūpaṃ, okkantikkhaṇe kaṭattārūpampi saṅgahitaṃ. 1- Iminā upāyena sesesupi evarūpesu vissajjanesu attho veditabbo.