อาบัติเป็นต้น

กติปุจฺฉาวารวณฺณนา

{๒๗๑} อิทานิ อาปตฺติอาทิโกฏฺฐาเสสุ โกสลฺลชนนตฺถํ กติ อาปตฺติโยติ- อาทินา นเยน มาติกํ ฐเปตฺวา นิทฺเทสปฏินิทฺเทสวเสน วิภงฺโค วุตฺโต ฯ ตตฺถ กติ อาปตฺติโยติ มาติกาย จ วิภงฺเค จ อาคตาปตฺติ- ปุจฺฉา ฯ เอส นโย ทุติยปเทปิ ฯ เกวลญฺเหตฺถ อาปตฺติโย เอว ราสิวเสน ขนฺธาติ วุตฺตา ฯ วินีตวตฺถูนีติ ตาสํ อาปตฺตีนํ วินยปุจฺฉา ฯ วินีตํ วินโย วูปสโมติ อิทญฺหิ อตฺถโต เอกํ ฯ วินีตานิเยว วินีตวตฺถูนีติ อยเมตฺถ ปทตฺโถ ฯ อิทานิ เยสุ สติ อาปตฺติโย โหนฺติ อสติ น โหนฺติ เต ทสฺเสตุํ กติ อคารวาติ ปุจฺฉาทฺวยํ ฯ วินีตวตฺถูนีติ อยํ ปน เตสํ อคารวานํ วินยปุจฺฉา ฯ ยสฺมา ปน ตา อาปตฺติโย วิปตฺติอปฺปตฺตา นาม นตฺถิ ตสฺมา กติ วิปตฺติโยติ อยํ อาปตฺตีนํ วิปตฺติภาวปุจฺฉา ฯ กติ อาปตฺติ- สมุฏฺฐานาติ ตาสํเยว อาปตฺตีนํ สมุฏฺฐานปุจฺฉา ฯ วิวาทมูลานิ อนุวาทมูลานีติ อิมา วิวาทาธิกรณํ อนุวาทาธิกรณนฺติ อาคตานํ วิวาทานุวาทานํ มูลปุจฺฉา ฯ สาราณียา ธมฺมาติ วิวาทานุวาทมูลานํ อภาวกรณธมฺมปุจฺฉา ฯ เภทกรวตฺถูนีติ อยํ เภทสํวตฺตนิกํ วา อธิกรณนฺติอาทีสุ วุตฺตเภทกรณปุจฺฉา ฯ อธิกรณานีติ เภทกรวตฺถูสุ สติ อุปฺปชฺชนกธมฺมปุจฺฉา ฯ สมถาติ เตสํเยว วูปสมนธมฺมปุจฺฉา ฯ

ปญฺจ อาปตฺติโยติ มาติกาย อาคตวเสน วุตฺตา ฯ สตฺตาติ วิภงฺเค อาคตวเสน ฯ

อารกา เอเตหิ รมตีติ อารติ ฯ ภุสา วา รติ อารติ ฯ วินา เอเตหิ รมตีติ วิรติ ฯ ปจฺเจกํ ปจฺเจกํ วิรตีติ ปฏิวิรติ ฯ เวรํ มณติ วินาเสตีติ เวรมณี ฯ น เอตาย เอเต อาปตฺติกฺขนฺธา กริยนฺตีติ อกิริยา ฯ ยํ เอตาย อสติ อาปตฺติกฺขนฺธกรณํ อุปฺปชฺเชยฺย ตสฺส ปฏิปกฺขโต อกรณํ ฯ อาปตฺติกฺขนฺธอชฺฌาปตฺติยา ปฏิปกฺขโต อนชฺฌาปตฺติ ฯ เวลนโต เวลา จลนโต วินาสนโตติ อตฺโถ ฯ นิยฺยานํ สิโนติ พนฺธติ นิวาเรตีติ เสตุ ฯ อาปตฺติกฺ- ขนฺธานเมตํ อธิวจนํ ฯ โส เสตุ เอตาย หญฺญตีติ เสตุฆาโต ฯ เสสวินีตวตฺถุนิทฺเทเสสุปิ เอเสว นโย ฯ

พุทฺเธ อคารโวติอาทิสุ โย พุทฺเธ ธรมาเน อุปฏฺฐานํ น คจฺฉติ ปรินิพฺพุเต เจติยฏฺฐานํ โพธิฏฺฐานํ น คจฺฉติ เจติยํ วา โพธึ วา น วนฺทติ เจติยงฺคเณ สฉตฺโต สอุปาหโน จ จรติ นตฺเถตสฺส พุทฺเธ คารโวติ เวทิตพฺโพ ฯ โย ปน สกฺโกนฺโตเยว ธมฺมสฺสวนํ น คจฺฉติ สรภญฺญํ น ภณติ ธมฺมกถํ น กเถติ ธมฺมสฺสวนคฺคํ ภินฺทิตฺวา คจฺฉติ วิกฺขิตฺโต วา อนาทโร วา นิสีทติ นตฺเถตสฺส ธมฺเม คารโว ฯ โย เถรนวมชฺฌิเมสุ จิตฺติการํ น ปจฺจุปฏฺฐเปติ อุโปสถาคารวิตกฺกมาฬกาทีสุ กายปาคพฺภิยํ ทสฺเสติ ยถาวุฑฺฒํ น วนฺทติ นตฺเถตสฺส สงฺเฆ คารโว ฯ ติสฺโส สิกฺขา สมาทาย อสิกฺขมาโนเยว ปน สิกฺขาย อคารโวติ เวทิตพฺโพ ฯ ปมาเท จ สติวิปฺปวาเส ติฏฺฐมาโนเยว อปฺปมาทลกฺขณํ อพฺรูหยมาโน อปฺปมาเท อคารโวติ เวทิตพฺโพ ฯ ตถา อามิสปฏิสนฺถารํ ธมฺมปฏิสนฺถารนฺติ อิมํ ทุวิธํ ปฏิสนฺถารํ อกโรนฺโตเยว ปฏิสนฺถาเร อคารโวติ เวทิตพฺโพ ฯ คารวนิทฺเทเส วุตฺตวิปริยาเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ ฯ

{๒๗๒} วิวาทมูลนิทฺเทเส ฯ สตฺถริปิ อคารโวติอาทีนํ พุทฺเธ อคารวาทีสุ วุตฺตนเยเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ ฯ อปฺปฏิสฺโสติ อนีจวุตฺติ น สตฺถารํ เชฏฺฐกํ กตฺวา วิหรติ ฯ อชฺฌตฺตํ วาติ อตฺตโน สนฺตาเน วา อตฺตโน ปกฺเข วา สกาย ปริสายาติ อตฺโถ ฯ พหิทฺธา วาติ ปรสนฺตาเน วา ปรปกฺเข วา ฯ ตตฺถ ตุมฺเหติ ตสฺมึ อชฺฌตฺตพหิทฺธาเภเท สปรสนฺตาเน วา สปรปริสาย วา ฯ ปหานาย วายเมยฺยาถาติ เมตฺตาภาวนาทีหิ นเยหิ ปหานตฺถํ วายเมยฺยาถ ฯ เมตฺตาภาวนาทินเยน หิ ตํ อชฺฌตฺตํปิ พหิทฺธาปิ ปหิยฺยติ ฯ อนวสฺสวายาติ อปฺปวตฺติภาวาย ฯ สนฺทิฏฺฐิปรามาสีติ สกเมว ทิฏฺฐึ ปรามสติ ยํ อตฺตนา ทิฏฺฐํ ตํ อิทเมว สจฺจนฺติ คณฺหาติ ฯ อาธานคาหีติ ทฬฺหคาหี ฯ

{๒๗๓} อนุวาทมูลนิทฺเทโส กิญฺจาปิ วิวาทมูลนิทฺเทเสเนว สมาโน ฯ อถโข อฏฺฐารส เภทกรวตฺถูนิ นิสฺสาย วิวทนฺตานํ โกธูปนาหาทโย วิวาทมูลานิ ฯ ตถา วิวทนฺตา ปน สีลวิปตฺติอาทีสุ อญฺญตรํ วิปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา อสุโก นาม ภิกฺขุ อสุกํ นาม วิปตฺตึ อาปนฺโนติ วา ปาราชิกํ อาปนฺโนสิ สงฺฆาทิเสสํ อาปนฺโนสีติ วา อนุวทนฺติ ฯ เอวํ อนุวทนฺตานํ โกธูปนาหาทโย อนุวาทมูลานีติ อยเมตฺถ วิเสโส ฯ

{๒๗๔} สาราณียธมฺมนิทฺเทเส ฯ เมตฺตจิตฺเตน กตํ กายกมฺมํ เมตฺตํ กายกมฺมํ นาม ฯ อาวิ เจว รโห จาติ สมฺมุขา จ ปรมฺมุขา จ ฯ ตตฺถ นวกานํ จีวรกมฺมาทีสุ สหายภาวคมนํ สมฺมุขา เมตฺตํ กายกมฺมํ นาม ฯ เถรานํ ปน ปาทโธวนวีชนวาตทานาทิเภทํปิ สพฺพํ สามีจิกมฺมํ สมฺมุขา เมตฺตํ กายกมฺมํ นาม ฯ อุภเยหิปิ ทุนฺนิกฺขิตฺตานํ ทารุภณฺฑาทีนํ เตสุ อวญฺญํ อกตฺวา อตฺตนา ทุนฺนิกฺขิตฺตานํ วิย ปฏิสามนํ ปรมฺมุขา เมตฺตํ กายกมฺมํ นาม ฯ อยํปิ ธมฺโม สาราณีโยติ อยํ เมตฺตากายกมฺมสงฺขาโต ธมฺโม สริตพฺโพ ฯ สติขนโก โย นํ กโรติ ตํ ปุคฺคลํ เยสํ กโต โหติ เต ปสนฺนจิตฺตา อโห สปฺปุริโสติ อนุสฺสรนฺตีติ อธิปฺปาโย ฯ ปิยกรโณติ ตํ ปุคฺคลํ สพฺรหฺมจารีนํ ปิยํ กโรติ ฯ ครุกรโณติ ตํ ปุคฺคลํ สพฺรหฺมจารีนํ ครุํ กโรติ ฯ สงฺคหายาติอาทีสุ สพฺรหฺมจารีหิ สงฺคเหตพฺพภาวาย เตหิ สทฺธึ อวิวาทนาย สมคฺคภาวาย เอกีภาวาย สํวตฺตติ ฯ เมตฺตํ วจีกมฺมนฺติอาทีสุ เทวตฺเถโร ติสฺสตฺเถโรติ เอวํ ปคฺคยฺห วจนํ สมฺมุขา เมตฺตํ วจีกมฺมํ นาม ฯ วิหาเร อสนฺเต ปน ตํ ปฏิปุจฺฉนฺตสฺส กุหึ อมฺหากํ เทวตฺเถโร กุหึ อมฺหากํ ติสฺสตฺเถโร กทา นุ โข อาคมิสฺสตีติ เอวํ มมายนวจนํ ปรมฺมุขา เมตฺตํ วจีกมฺมํ นาม ฯ เมตฺตาสิเนหสินิทฺธานิ ปน นยนานิ อุมฺมิเลตฺวา ปสนฺเนน มุเขน โอโลกนํ สมฺมุขา เมตฺตํ มโนกมฺมํ นาม ฯ เทวตฺเถโร ติสฺสตฺเถโร อโรโค โหตุ อปฺปาพาโธติ สมนฺนาหรณํ ปรมฺมุขา เมตฺตํ มโนกมฺมํ นาม ฯ

อปฺปฏิวิภตฺตโภคีติ เนว อามิสํ ปฏิวิภชิตฺวา ภุญฺชติ น ปุคฺคลํ ฯ โย หิ เอตฺตกํ ปเรสํ ทสฺสามิ เอตฺตกํ อตฺตนา ภุญฺชิสฺสามิ เอตฺตกํ วา อสุกสฺส จ อสุกสฺส จ ทสฺสามิ เอตฺตกํ อตฺตนา ภุญฺชิสฺสามีติ วิภชิตฺวา ภุญฺชติ อยํ ปฏิวิภตฺตโภคี นาม ฯ อยํ ปน เอวํ อกตฺวา อาภตํ ปิณฺฑปาตํ เถราสนโต ปฏฺฐาย ทตฺวา คหิตาวเสสํ ภุญฺชติ ฯ สีลวนฺเตหีติ วจนโต ทุสฺสีลสฺส อทาตุํปิ วฏฺฏติ ฯ สาราณียธมฺมปูรเกน ปน สพฺเพสํ ทาตพฺพเมวาติ วุตฺตํ ฯ คิลานคิลานุปฏฺฐากอาคนฺตุกคมิกจีวรกมฺมาทิปสุตานํ วิเจยฺยทานํปิ วฏฺฏติ ฯ น หิ เอเต วิจินิตฺวา เทนฺเตน ปุคฺคลวิภาโค กโต โหติ ฯ อีทิสานํ หิ กิจฺฉลาภตฺตา วิเสโส กาตพฺโพเยวาติ อยํ กโรติ ฯ อขณฺฑานีติอาทีสุ ยสฺส สตฺตสุ อาปตฺติกฺขนฺเธสุ อาทิมฺหิ วา อนฺเต วา สิกฺขาปทํ ภินนํ โหติ ตสฺส สีลํ ปริยนฺเต ฉินฺนสาฏโก วิย ขณฺฑํ นาม ฯ ยสฺส ปน เวมชฺเฌ ภินฺนํ ตสฺส มชฺเฌ ฉิทฺทสาฏโก วิย ฉิทฺทํ นาม โหติ ฯ ยสฺส ปฏิปาฏิยา เทฺว ตีณิ ภินฺนานิ ตสฺส ปิฏฺฐิยํ วา กุจฺฉิยํ วา อุฏฺฐิเตน วิสภาควณฺเณน กาฬรตฺตาทีนํ อญฺญตรสรีรวณฺณา คาวี วิย สพลํ นาม โหติ ฯ ยสฺส อนฺตรนฺตรา ภินฺนานิ ตสฺส อนฺตรนฺตรา วิสภาควณฺณพินฺทุวิจิตฺรา คาวี วิย กมฺมาสนฺนาม โหติ ฯ ยสฺส ปน สพฺเพน สพฺพํ อภินฺนานิ สีลานิ ตสฺส ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ นาม โหนฺติ ฯ ตานิ ปเนตานิ ภุชิสฺสภาวกรณโต ภุชิสฺสานิ วิญฺญูหิ ปสตฺถตฺตา วิญฺญูปสตฺถานิ ตณฺหาทิฏฺฐีหิ อปรามฏฺฐตฺตา อปรามฏฺฐานิ อุปจารสมาธึ วา อปฺปนาสมาธึ วา สํวตฺตยนฺตีติ สมาธิสํวตฺตนิกานีติ วุจฺจนฺติ ฯ สีลสามญฺญคโต วิหรตีติ เตสุ เตสุ ทิสาภาเคสุ วิหรนฺเตหิ กลฺยาณสีเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สมานภาวูปคตสีโล วิหรติ ฯ ยายํ ทิฏฺฐีติ มคฺคสมฺปยุตฺตา สมฺมาทิฏฺฐิ ฯ อริยาติ นิทฺโทสา ฯ นิยฺยาตีติ นิยฺยานิกา ฯ ตกฺกรสฺสาติ โย ตถาการี โหติ ฯ ทุกฺขกฺขยายาติ สพฺพทุกฺขสฺส ขยตฺถํ ฯ เสสํ ยาว สมถเภทปริโยสานา อุตฺตานตฺถเมว ฯ

กติปุจฺฉาวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ