๘. สหัสสวรรค

๘. สหัสสวรรค

หมวดว่าด้วยหนึ่งในร้อยในพัน

๑. ตัมพทาฐิกโจรฆาตกวัตถุ

เรื่องเพชฌฆาตโจรเคราแดง

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลาย ดังนี้)

คำพูดที่มีประโยชน์คำเดียว ๑-

ที่คนฟังแล้วสงบระงับได้ ๒-

ย่อมดีกว่าคำพูดที่ไร้ประโยชน์ตั้ง ๑,๐๐๐ คำ

๒. พาหิยทารุจีริยเถรวัตถุ

เรื่องพระพาหิยทารุจีริยเถระ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลาย ดังนี้)

คาถาที่มีประโยชน์คาถาเดียว

ที่คนฟังแล้วสงบระงับได้

ย่อมดีกว่าคาถาที่ไร้ประโยชน์ตั้ง ๑,๐๐๐ คาถา

@เชิงอรรถ :

@๑ มีประโยชน์ ในที่นี้หมายถึงเป็นคำที่แสดงเรื่องนิพพาน หรือเรื่องขันธ์ ธาตุ อายตนะ อินทรีย์ พละ

@โพชฌงค์ และสติปัฏฐาน (ขุ.ธ.อ. ๔/๙๒)

@๒ สงบระงับ หมายถึงสงบระงับกิเลสมีราคะเป็นต้นได้ (ขุ.ธ.อ. ๔/๙๒)

๓. กุณฑลเกสีเถรีวัตถุ

เรื่องพระกุณฑลเกสีเถรี

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลาย ดังนี้)

ธรรมะบทหนึ่ง ๑- ที่คนฟังแล้วสงบระงับได้

ย่อมดีกว่าคาถาที่ไร้ประโยชน์ตั้ง ๑๐๐ คาถา

ผู้ชนะข้าศึกจำนวนพันคูณด้วยพันในสงคราม

หาชื่อว่าผู้ชนะที่ยอดเยี่ยมไม่

แต่ผู้ชนะตน ๒- ได้ จึงชื่อว่า ผู้ชนะที่ยอดเยี่ยม

๔. อนัตถปุจฉกพราหมณวัตถุ

เรื่องอนัตถปุจฉกพราหมณ์

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่พราหมณ์ ดังนี้)

การชนะตนของบุคคลผู้ฝึกตนดีแล้ว ๓-

ประพฤติสำรวมเป็นนิตย์นั่นแล

ประเสริฐกว่าการชนะผู้อื่น

เทวดา คนธรรพ์ มาร หรือพรหม

ไม่อาจทำชัยชนะของบุคคลเช่นนั้นให้กลับแพ้ได้เลย

@เชิงอรรถ :

@๑ ธรรมะบทหนึ่ง หมายถึงข้อธรรมหนึ่งในหมวดธรรมที่มีหลายข้อ เช่น หมวดธรรม ๔ คือ (๑) อนภิชฌา

@(๒) อพยาบาท (๓) สัมมาสติ (๔) สัมมาสมาธิ แต่ละข้อเป็นธรรมะบทหนึ่ง (ขุ.ธ.อ. ๔/๑๐๖)

@๒ ชนะตน หมายถึงชนะกิเลสมีโลภะ เป็นต้น (ขุ.ธ.อ. ๔/๑๐๖)

@๓ ผู้ฝึกตนดี ในที่นี้หมายถึงผู้ไม่มีกิเลส (ขุ.ธ.อ. ๔/๑๐๘)

๕. สารีปุตตเถรมาตุลพราหมณวัตถุ

เรื่องพราหมณ์ผู้เป็นลุงของพระสารีบุตรเถระ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่พราหมณ์ผู้เป็นลุงของพระสารีบุตรเถระ ดังนี้)

การบูชาของบุคคลผู้บูชาท่านที่อบรมตนดี ๑- แล้ว

คนเดียว แม้เพียงครู่เดียว

ประเสริฐกว่าการบูชาของบุคคลผู้บูชายัญ ๒-

ด้วยทรัพย์จำนวน ๑,๐๐๐ กหาปณะทุกๆ เดือน ตลอด ๑๐๐ ปี

๖. สารีปุตตเถรภาคิเนยยวัตถุ

เรื่องพราหมณ์ผู้เป็นหลานของพระสารีบุตรเถระ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่พราหมณ์ผู้เป็นหลานของพระสารีบุตรเถระ ดังนี้)

การบูชาของบุคคลผู้บูชาท่านที่อบรมตนดีแล้ว

คนเดียว แม้เพียงครู่เดียว

ประเสริฐกว่าการบูชาของบุคคลผู้บูชาไฟในป่าเป็นเวลา ๑๐๐ ปี

@เชิงอรรถ :

@๑ ท่านที่อบรมตนดี ในที่นี้หมายถึงพระอริยบุคคลตั้งแต่พระโสดาบันจนถึงพระอรหันตขีณาสพ (ขุ.ธ.อ. ๔/๑๑๐)

@๒ บูชายัญ หมายถึงให้ทานแก่มหาชน (ขุ.ธ.อ. ๔/๑๑๐)

๗. สารีปุตตเถรสหายกพราหมณวัตถุ

เรื่องพราหมณ์ผู้เป็นเพื่อนของพระสารีบุตรเถระ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่พราหมณ์ผู้เป็นเพื่อนของพระสารีบุตรเถระ ดังนี้)

การไหว้ท่านผู้ปฏิบัติตรง

ประเสริฐกว่าการบูชายัญและการบวงสรวงใดๆ ในโลก

ที่ผู้หวังบุญทำอยู่ตลอดปี

เพราะการบูชายัญและการบวงสรวงทั้งหมดนั้น

มีค่าไม่ถึงหนึ่งในสี่ ๑-

๘. อายุวัฑฒนกุมารวัตถุ

เรื่องอายุวัฒนกุมาร

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่อายุวัฒนกุมารและอุบาสก ๕๐๐ คน ดังนี้)

ธรรม ๔ ประการ คือ อายุ วรรณะ สุขะ พละ

ย่อมเจริญแก่ผู้กราบไหว้ ผู้อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ เป็นนิตย์

๙. สังกิจจสามเณรวัตถุ

เรื่องสังกิจจสามเณร

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุ ๕๐๐ รูป ดังนี้)

ผู้มีศีล เพ่งพินิจ แม้มีชีวิตอยู่เพียงวันเดียว

ประเสริฐกว่าคนทุศีล ไม่มีจิตตั้งมั่น

ที่มีชีวิตอยู่ตั้ง ๑๐๐ ปี

@เชิงอรรถ :

@๑ มีค่าไม่ถึงหนึ่งในสี่ หมายถึงอานิสงส์ไม่ถึง ๑ ส่วนใน ๔ ส่วนแห่งผลที่เกิดจากการมีกุศลเจตนาคือจิต

@เลื่อมใสแล้วน้อมกายไหว้พระอริยบุคคลผู้ปฏิบัติตรง (ขุ.ธ.อ. ๔/๑๑๒-๑๑๓)

๑๐. ขาณุโกณฑัญญเถรวัตถุ

เรื่องพระขาณุโกณฑัญญเถระ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุ ๕๐๐ รูป ผู้เป็นศิษย์พระขาณุโกณฑัญญเถระ ดังนี้)

ผู้มีปัญญา เพ่งพินิจ แม้มีชีวิตอยู่เพียงวันเดียว

ประเสริฐกว่าผู้มีปัญญาทราม ไม่มีจิตตั้งมั่น

ที่มีชีวิตอยู่ตั้ง ๑๐๐ ปี ๑-

๑๑. สัปปทาสเถรวัตถุ

เรื่องพระสัปปทาสเถระ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลาย ดังนี้)

ผู้มีความเพียรมั่นคง ๒- แม้มีชีวิตอยู่เพียงวันเดียว

ประเสริฐกว่าผู้เกียจคร้าน ไม่มีความเพียร

ที่มีชีวิตอยู่ตั้ง ๑๐๐ ปี

๑๒. ปฏาจาราเถรีวัตถุ

เรื่องพระปฏาจาราเถรี

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่พระปฏาจาราเถรี ดังนี้)

ผู้เห็นความเกิดและความดับ ๓- แม้มีชีวิตอยู่เพียงวันเดียว

ประเสริฐกว่าผู้ไม่เห็นความเกิดและความดับ

ที่มีชีวิตอยู่ตั้ง ๑๐๐ ปี ๔-

@เชิงอรรถ :

@๑ ขุ.อป. (แปล) ๓๓/๒๓๙/๔๘๖

@๒ มีความเพียรมั่นคง หมายถึงบำเพ็ญเพียรอย่างหนักแน่น สามารถจะให้เกิดฌาน ๒ ประการ คือ

@(๑) อารัมมณูปนิชฌาน(การเพ่งอารมณ์ ได้แก่ สมาบัติ คือ รูปฌาน ๔ อรูปฌาน ๔) (๒) ลักขณูปนิชฌาน

@(การเพ่งลักษณะ ได้แก่ วิปัสสนา มรรค และผล)

@๓ เห็นความเกิดและความดับ หมายถึงเห็นความเกิดและความดับของขันธ์ ๕ (ขุ.ธ.อ. ๔/๑๔๒)

@๔ ขุ.อป. (แปล) ๓๓/๘๑/๔๖๖

๑๓. กิสาโคตมีวัตถุ

เรื่องนางกิสาโคตมี

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่นางกิสาโคตมี ดังนี้)

ผู้เห็นทางอมตะ ๑- แม้มีชีวิตอยู่เพียงวันเดียว

ประเสริฐกว่าผู้ไม่เห็นทางอมตะ

ที่มีชีวิตอยู่ตั้ง ๑๐๐ ปี

๑๔. พหุปุตติกาเถรีวัตถุ

เรื่องพระพหุปุตติกาเถรี

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่พระพหุปุตติกาเถรี ดังนี้)

ผู้เห็นธรรมอันสูงสุด ๒- แม้มีชีวิตอยู่เพียงวันเดียว

ประเสริฐกว่าผู้ไม่เห็นธรรมอันสูงสุด

ที่มีชีวิตอยู่ตั้ง ๑๐๐ ปี

สหัสสวรรคที่ ๘ จบ

@เชิงอรรถ :

@๑ ทางอมตะ หมายถึงนิพพาน (ขุ.ธ.อ. ๔/๑๔๗)

@๒ ธรรมอันสูงสุด ในที่นี้หมายถึงโลกุตตรธรรม ๙ ประการ คือ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ (ขุ.ธ.อ. ๔/๑๔๙)