๗. ราชปุตตเปตวัตถุ
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๑๒๗ · บรรทัด ๔๗๕๙
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
127. 7. Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā
pubbe katānaṃ kammānanti idaṃ satthā jetavane viharanto rājaputtapetaṃ ārabbha kathesi.
Tattha yo so atīte kitavassa nāma rañño putto atīte paccekabuddhe aparajjhitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena petesu uppanno, so idha "rājaputtapeto"ti adhippeto. Tassa vatthu heṭṭhā sāṇavāsipetavatthumhi vitthārato āgatameva, tasmā tattha vuttanayeneva gahetabbaṃ. Satthā hi tadā therena attano ñātipetānaṃ pavattiyā kathitāya "na kevalaṃ tava ñātakāyeva, atha kho tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī"ti vatvā tena yācito:-
"pubbe katānaṃ kammānaṃ vipāko mathaye manaṃ
rūpe sadde rase gandhe phoṭṭhabbe ca manorame.
Naccaṃ gītaṃ ratiṃ khiḍḍaṃ anubhutvā anappakaṃ
uyyāne paricaritvā 1- pavisanto giribbajaṃ
Isiṃ sunettamaddakkhi 2- attadantaṃ samāhitaṃ
appicchaṃ hirisampannaṃ uñche pattagate rataṃ.
Hatthikkhandhato oruyha laddhā bhanteti cābravi
tassa pattaṃ gahetvāna uccaṃ paggayha khattiyo.
Thaṇḍile pattaṃ bhinditvā hasamāno apakkami
rañño kitavassāhaṃ putto kiṃ maṃ bhikkhu karissasi.
@Footnote: 1 Sī. paricaritvāna, ka. paricāritvā 2 Ma. sunita...
Tassa kammassa pharusassa vipāko kaṭuko ahu
yaṃ rājaputto vedesi nirayamhi samappito.
Chaḷeva caturāsīti vassāni nahutāni ca
bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho niraye katakibbiso.
Uttānopi ca paccittha nikujjo vāmadakkhiṇo
uddhaṃpādo ṭhito ceva ciraṃ bālo apaccatha.
Bahūni vassasahassāni pūgāni nahutāni ca
bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho niraye katakibbiso.
Etādisaṃ kho kaṭukaṃ appaduṭṭhappadosinaṃ
paccanti pāpakammantā isimāsajja subbataṃ.
So tattha bahuvassāni vedayitvā bahuṃ dukhaṃ
khuppipāsahato nāma peto āsi tato cuto.
Etamādīnavaṃ 1- ñatvā 2- issaramadasambhavaṃ
pahāya issaramadaṃ nivātamanuvattaye.
Diṭṭheva dhamme pāsaṃso yo buddhesu sagāravo
kāyassa bhedā sappañño saggaṃ so upapajjatī"ti idaṃ petavatthuṃ kathesi.
#[753] Tattha pubbe katānaṃ kammānaṃ, vipāko mathaye mananti purimāsu jātīsu katānaṃ akusalakammānaṃ phalaṃ uḷāraṃ hutvā uppajjamānaṃ 3- andhabālānaṃ cittaṃ
@Footnote: 1 ka. evamādīnavaṃ 2 Sī. disvā 3 Ma. upapajjantānaṃ Mathayeyya abhibhaveyya, paresaṃ anatthakaraṇamukhena attano atthaṃ 1- uppādeyyāti adhippāyo.
Idāni taṃ cittamathanaṃ visayena saddhiṃ dassetuṃ "rūpe sadde"tiādi vuttaṃ. Tattha rūpeti rūpahetu, yathicchitassa 2- manāpiyassa rūpārammaṇassa paṭilābhanimittanti attho. Saddetiādīsupi eseva nayo.
#[754] Evaṃ sādhāraṇato vuttamatthaṃ asādhāraṇato niyametvā dassento "naccaṃ gītan"tiādimāha. Tattha ratinti kāmaratiṃ. Khiḍḍanti sahāyakādīhi keḷiṃ. Giribbajanti rājagahaṃ.
#[755] Isinti asekkhānaṃ 3- sīlakkhandhādīnaṃ esanaṭṭhena isiṃ. Sunettanti evaṃnāmakaṃ paccekabuddhaṃ. Attadantanti uttamena damathena damitacittaṃ. Samāhitanti arahattaphalasamādhinā samāhitaṃ. Uñche pattagate ratanti uñchena bhikkhācārena laddhe 4- pattagate pattapariyāpanne āhāre rataṃ santuṭṭhaṃ.
#[756] Laddhā bhanteti cābravīti "api bhante bhikkhā laddhā"ti vissāsajananatthaṃ kathesi. Uccaṃ paggayhāti uccataraṃ katvā pattaṃ ukkhipitvā.
#[757] Thaṇḍile pattaṃ bhinditvāti kharakaṭhine bhūmippadese khipanto pattaṃ bhinditvā. Apakkamīti thokaṃ apasakki. Apasakkanto ca "akāraṇeneva andhabālo mahantaṃ anatthaṃ attano akāsī"ti karuṇāyanavasena olokentaṃ paccekabuddhaṃ rājaputto āha "rañño kitavassāhaṃ putto, kiṃ maṃ bhikkhu karissasī"ti.
#[758] Pharusassāti dāruṇassa. Kaṭukoti aniṭṭho. Yanti yaṃ vipākaṃ. Samappitoti allīno.
@Footnote: 1 Ma. anatthaṃ 2 Ma. yaṃkiñci tassa 3 Ma. seṭṭhānaṃ 4 Sī. laddhe uñche
#[759] Chaḷeva caturāsīti, vassāni nahutāni cāti uttāno nipanno caturāsītivassasahassāni, nikujjo, vāmapassena, dakkhiṇapassena, uddhaṃpādo, olambiko, yathāṭhito cāti evaṃ cha 1- caturāsītisahassāni vassāni honti. Tenāha:-
#[760] "uttānopi ca paccittha nikujjo vāmadakkhiṇo
uddhaṃpādo ṭhito ceva ciraṃ bālo apaccathā"ti.
Tāni pana vassāni yasmā anekāni nahutāni honti, tasmā vuttaṃ "nahutānī"ti. Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchitthoti ativiya dukkhaṃ pāpuṇi.
#[761] Pūgānīti vassasamūhe, idha purimagāthāya ca accantasaṃyoge upayogavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.
#[762] Etādisanti evarūpaṃ. Kaṭukanti atidukkhaṃ, bhāvanapuṃsakaniddesoyaṃ "ekamantaṃ nisīdī"tiādīsu viya. Appaduṭṭhappadosinaṃ isiṃ subbataṃ āsajja āsādetvā pāpakammantā puggalā evarūpaṃ kaṭukaṃ ativiya dukkhaṃ paccantīti yojanā.
#[763] Soti so rājaputtapeto. Tatthāti niraye. Vedayitvāti anubhavitvā. Nāmāti byattapākaṭabhāvena. Tato cutoti nirayato cuto. Sesaṃ vuttanayameva.
Evaṃ bhagavā rājaputtapetakathāya tattha sannipatitaṃ mahājanaṃ saṃvejetvā upari saccāni pakāsesi, saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīni sampāpuṇiṃsūti.
Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 Sī. evaṃ ca
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๑ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด