๕. มลิตวัมภเถรคาถา

๒๔๒. ๕. มลิตวมฺภตฺเถรคาถาวณฺณนา

อุกฺกณฺฐิโตติ อายสฺมโต มลิตวมฺภตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

อยํ กิร ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต กาเล หิมวนฺตโต อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ ชาตสฺสเร สกุโณ หุตฺวา นิพฺพตฺติ, ปทุมุตฺตโร ภควา ตํ อนุคฺคณฺหนฺโต ตตฺถ คนฺตฺวา ชาตสฺสรตีเร จงฺกมติ. สกุโณ ภควนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส สเร กุมุทานิ คเหตฺวา ภควนฺตํ ปูเชสิ. โส เตน ปุญฺญกมฺเมน เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท กุรุกจฺฉนคเร ๑- อญฺญตรสฺส พฺราหฺมณสฺส ปุตฺโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ, มลิตวมฺโภติสฺส นามํ อโหสิ. โส วิญฺญุตํ ปตฺโต ปจฺฉาภูมหาเถรํ อุปสงฺกมิตฺวา ตสฺส สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา ปฏิลทฺธสทฺโธ ปพฺพชิตฺวา วิปสฺสนาย กมฺมํ กโรนฺโต วิหรติ. ตสฺส จ อยํ สภาโว, ยตฺถ โภชนสปฺปาโย ทุลฺลโภ, อิตเร สุลภา, ตโต น ปกฺกมติ. ยตฺถ ปน โภชนสปฺปาโย สุลโภ, อิตเร ทุลฺลภา, ตตฺถ น วสติ ปกฺกมเตว. เอวํ วิหรนฺโต จ เหตุสมฺปนฺนตาย มหาปุริสชาติกตาย จ น จิรสฺเสว วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๒- :-

"หิมวนฺตสฺสาวิทูเร มหาชาตสฺสโร อหุ

ปทุมุปฺปลสญฺฉนฺโน ปุณฺฑรีกสโมหิโต. ๓-

กุกฺกุโฏ ๔- นาม นาเมน ตตฺถาสึ สกุโณ ตทา

สีลวา วตฺตสมฺปนฺโน ๕- ปุญฺญาปุญฺเญสุ โกวิโท.

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

ชาตสฺสรสฺสาวิทูเร สญฺจริตฺถ มหามุนิ.

ชลชํ กุมุทํ เฉตฺวา อุปเนสึ มเหสิโน

@เชิงอรรถ: ๑ สี. ภารุกจฺฉนคเร ๒ ขุ.อป. ๓๒/๕๑/๒๔๖ กุมุททายกตฺเถราปทาน

@๓ ฉ.ม. ปุณฺฑรีกสโมตฺถโฏ ๔ สี. กกุโธ, ฉ.ม. กุกุตฺโถ ๕ ฉ.ม. พุทฺธิสมฺปนฺโน

มม สงฺกปฺปมญฺญาย ปฏิคฺคหิ มหามุนิ.

ตญฺจ ทานํ ททิตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต

กปฺปานํ สตสหสฺสํ ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.

โสฬเสโต กปฺปสเต อาสุํ วรุณนามกา

อถ เต ชนา ตตฺถ ๑- จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

อรหตฺตํ ปน ปตฺวา อตฺตโน ปฏิปตฺตึ ปจฺจเวกฺขิตฺวา อุทาเนนฺโต ๒- :-

"อุกฺกณฺฐิโตปิ น วเส รมมาโนปิ ปกฺกเม

น เตฺววานตฺถสํหิตํ วเส วาสํ วิจกฺขโณ"ติ คาถํ อภาสิ.

ตตฺถ อุกฺกณฺฐิโตปิ น วเสติ ยสฺมึ อาวาเส วสนฺตสฺส เม โภชน- สปฺปายาลาเภน อธิกุสเลสุ ธมฺเมสุ อุกฺกณฺฐา ๓- อนภิรติ อุปฺปชฺชติ, ตตฺถ อุกฺกณฺฐิโตปิ วสามิเยว ๔- อิตรสปฺปายลาเภน น ปกฺกเม น ปกฺกมามิ. น วเสติ เอตฺถ นกาเรนปิ ปกฺกเมติ ปทํ สมฺพนฺธิตพฺพํ. รมมาโนปิ ปกฺกเมติ ยสฺมึ ปน อาวาเส วสนฺตสฺส เม ปจฺจยเวกลฺลาภาเวน นตฺถิ อุกฺกณฺฐา, อญฺญทตฺถุ อภิรมามิ, เอวํ อภิรมมาโนปิ เสสสปฺปายาลาเภน ตโต ปกฺกเม, น วเสยฺยํ. เอวํ ปฏิ- ปชฺชนฺโตวาหํ น จิรสฺเสว สกตฺถํ ปจฺจุปาทินฺติ. อยญฺเจตฺถ อตฺตปฏิปตฺติ- ปจฺจเวกฺขณายํ โยชนา. ปรสฺส โอวาททาเน ปน วเสยฺย น ปกฺกเมยฺยาติ ๕- วิธาน- วเสน โยเชตพฺพํ. น เตฺววานตฺถสํหิตํ, วเส วาสํ วิจกฺขโณติ ยสฺมึ อาวาเส ปจฺจยา สุลภา, สมณธมฺโม น ปาริปูรึ คจฺฉติ, ยสฺมึ จ อาวาเส ปจฺจยา ทุลฺลภา, สมณธมฺโมปิ ปาริปูรึ น คจฺฉติ, เอวรูโป อาวาโส อิธ อนตฺถสํหิโต

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. อฏฺฐ เอเต ชนาธิปา ๒ สี. อุทานํ อุทาเนนฺโต ๓ ม. อุกฺกณฺฑิ

@๔ สี. วเส วสามิเยว ๕ สี. โอวาททาเน จ น วเสยฺย ปกฺกเมยฺยาติ นาม อวฑฺฒิสหิโตติ กตฺวา. อิธ อนตฺถสํหิตํ วาสํ ๑- วิจกฺขโณ วิญฺญุชาติโก สกตฺถํ ปริปูเรตุกาโม นเตฺวว วเสยฺย. ยตฺถ ปน ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต อาวาโส ลพฺภติ, สตฺตปิ สปฺปายา ลพฺภนฺติ, ตตฺเถว วเสยฺยาติ อตฺโถ.

มลิตวมฺภตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.