๓. ปัลลังกวิมาน

๓๑. ๓. ปลฺลงฺกวิมานวณฺณนา

ปลฺลงฺกเสฏฺเฐ มณิโสวณฺณจิตฺเตติ ปลฺลงฺกวิมานํ. ตสฺส กา อุปฺปตฺติ? ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ๑- เตน จ สมเยน สาวตฺถิยํ อญฺญตรสฺส อุปาสกสฺส ธีตา กุลปเทสาทินา สทิสสฺส ตตฺเถว อญฺญตรสฺส กุลปุตฺตสฺส ทินฺนา. สา จ โหติ อกฺโกธนา สีลาจารสมฺปนฺนา ปติเทวตา สมาทินฺนปญฺจสีลา, อุโปสเถ สกฺกจฺจํ อุโปสถสีลานิ จ รกฺขติ. สา อปรภาเค กาลํ กตฺวา ตาวตึเสสุ อุปฺปชฺชิ. ตํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลานตฺเถโร เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว คนฺตฺวา:-

"ปลฺลงฺกเสฏฺเฐ มณิโสณฺณจิตฺเต

ปุปฺผาภิกิณฺเณ สยเน อุฬาเร

ตตฺถจฺฉสิ เทวิ มหานุภาเว

อุจฺจาวจา อิทฺธิ วิกุพฺพมานา.

อิมา จ เต อจฺฉราโย สมนฺตโต

นจฺจนฺติ คายนฺติ ปโมทยนฺติ

เทวิทฺธิปตฺตาสิ มหานุภาเว

มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ

เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาวา

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี"ติ คาถาหิ ปุจฺฉิ. ๒-

สาปิสฺส อิมาหิ คาถาหิ พฺยากาสิ:-

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเมติ ปาฐา น ทิสฺสนฺติ. เอวมุปริปิ ๒ สี. ปฏิปุจฺฉิ

"อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูตา

อฑฺเฒ กุเล สุณิสา อโหสึ

อกฺโกธนา ภตฺตุ วสานุวตฺตินี

อุโปสเถ อปฺปมตฺตา อโหสึ.

มนุสฺสภูตา ทหรา อปาปิกา ๑-

ปสนฺนจิตฺตา ปติมาภิราธยึ

ทิวา จ รตฺโต จ มนาปจารินี

อหํ ปุเร สีลวตี อโหสึ.

ปาณาติปาตา วิรตา อโจริกา

สํสุทฺธกายา สุจิพฺรหฺมจารินี

อมชฺชปา โน จ มุสา อภาณึ

สิกฺขาปเทสุ ปริปูรการินี.

จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ ปสนฺนมานสา อหํ.

อฏฺฐงฺคุเปตํ อนุธมฺมจารินี

อุโปสถํ ปีติมนา อุปาวสึ

อิมญฺจ อริยํ อฏฺฐงฺควเรหุเปตํ

สมาทิยิตฺวา กุสลํ สุขุทฺรยํ.

ปติมฺหิ กลฺยาณี วสานุวตฺตินี ๒-

อโหสึ ปุพฺเพ สุคตสฺส สาวิกา.

@เชิงอรรถ: ๑ สี. ทหราสปาปิกา ๒ ก. กลฺยาณวสานุวตฺตินี

เอตาทิสํ กุสลํ ชีวโลเก

กมฺมํ กริตฺวาน วิเสสภาคินี

กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ

เทวิทฺธิปตฺตา สุคติมฺหิ อาคตา.

วิมานปาสาทวเร มโนรเม

ปริวาริตา อจฺฉราสงฺคเณน

สยํปภา เทวคณา รเมนฺติ มํ ๑-

ทีฆายุกึ เทววิมานมาคตนฺ"ติ.

#[๓๐๗] ตตฺถ ปลฺลงฺกเสฏฺเฐติ ปลฺลงฺกวเร อุตฺตมปลฺลงฺเก. ตํเยวสฺส เสฏฺฐตํ ทสฺเสตุํ "มณิโสณฺณจิตฺเต"ติ วุตฺตํ, วิวิธรตนรํสิชาลสมุชฺชเลหิ มณีหิ เจว สุวณฺเณน จ วิจิตฺเต "ตตฺถา"ติ "สยเน"ติ จ วุตฺเต สยิตพฺพฏฺฐานภูเต ปลฺลงฺกเสฏฺเฐ.

#[๓๐๘] เตติ ตุยฺหํ สมนฺตโต. "ปโมทยนฺตี"ติ ปทํ ปน ๒- อเปกฺขิตฺวา "ตนฺ"ติ วิภตฺติ วิปริณาเมตพฺพา. ปโมทยนฺตีติ วา ปโมทนํ กโรนฺติ, ปโมทนํ ตุยฺหํ อุปฺปาเทนฺตีติ อตฺโถ.

#[๓๑๐] ทหรา อปาปิกาติ ทหราปิ ๓- อปาปิกา. "ทหราสุ ปาปิกา"ติ วา ปาโฐ, โสเยวตฺโถ. "ทหรสฺสาปาปิกา"ติปิ ปฐนฺติ, ทหรสฺส สามิกสฺส อปาปิกา, สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐาเนน อนติจริยาย จ ภทฺทิกาติ อตฺโถ. เตน วุตฺตํ "ปสนฺนจิตฺตา"ติอาทิ. อภิราธยินฺติ อาราเธสึ. รตฺโตติ รตฺติยํ.

@เชิงอรรถ: ๑ ก. รมนฺติ มํ ๒ ม. ปรปทํ

@๓ สี. ทหราสปาปิกาติ ทหรา อาสึ

#[๓๑๑] อโจริกาติ โจริยรหิตา, อทินฺนาทานา ปฏิวิรตาติ อตฺโถ. "วิรตา จ โจริยา"ติปิ ปาโฐ, เถยฺยโต จ วิรตาติ อตฺโถ. สํสุทฺธกายาติ ปริสุทฺธกายกมฺมนฺตตาย สมฺมเทว สุทฺธกายา, ตโต เอว สุจิพฺรหฺมจารินี สามิกโต อญฺญตฺถ อพฺรหฺมจริยาสมฺภวโต. ตถา หิ วุตฺตํ:-

"มยญฺจ ภริยา นาติกฺกมาม

อเมฺหปิ ภริยา นาติกฺกมนฺติ

อญฺญตฺร ตาหิ พฺรหฺมจริยํ จราม

ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร"ติ. ๑-

อถ วา สุจิพฺรหฺมจารินีติ สุจิโน สุทฺธสฺส พฺรหฺมสฺส เสฏฺฐสฺส อุโปสถสีลสฺส, มคฺคพฺรหฺมจริยสฺส วา อนุรูปสฺส ปุพฺพภาคพฺรหฺมจริยสฺส วเสน สุจิพฺรหฺมจารินี.

#[๓๑๓] อนุธมฺมจารินีติ อริยานํ ธมฺมสฺส อนุธมฺมํ จรณสีลา. อิมญฺจ อนนฺตรํ วุตฺตํ นิทฺโทสตาย อริยํ, อฏฺฐงฺควเรหิ ๒- อฏฺฐหิ อุตฺตมงฺเคหิ อริยตฺตา เอว วา อริยฏฺฐงฺควเรหิ อุเปตํ อาโรคฺยฏฺเฐน อนวชฺชฏฺเฐน จ กุสลํ สุขวิปากตาย สุขานิสํสตาย จ สุขุทฺรยํ อุปาวสินฺติ โยชนา.

#[๓๑๔] วิเสสภาคินีติ วิเสสสฺส ทิพฺพสฺส สมฺปตฺติภวสฺส ภาคินี. สุคติมฺหิ อาคตาติ สุคตึ อาคตา อุปคตา, สุคติมฺหิ วา สุคติยํ ทิพฺพสมฺปตฺติยํ อาคตา. "สุคตึ หิ อาคตา"ติปิ ปาโฐ ตตฺถ หีติ นิปาตมตฺตํ, เหตุอตฺโถ วา, ยสฺมา สุคตึ อาคตา, ตสฺมา วิเสสภาคินีติ โยชนา.

@เชิงอรรถ: ๑ ขุ.ชา.ทสก. ๒๗/๑๔๑๕/๒๘๙ (สฺยา) ๒ สี.,อิ. อฏฺฐงฺควเรหีติ

#[๓๑๕] วิมานปาสาทวเรติ วิมาเนสุ อุตฺตมปาสาเท, วิมานสงฺขาเต วา อคฺคปาสาเท, วิมาเน วา วิคตมาเน อปฺปมาเณ มหนฺเต วรปาสาเท ปริวาริตา อจฺฉราสงฺคเณน สยํปภา ปโมทามิ, "อมฺหี"ติ วา ปทํ อาเนตฺวา โยเชตพฺพํ. ทีฆายุกินฺติ เหฏฺฐิเมหิ เทเวหิ ทีฆตรายุกตาย ตตฺรูปปนฺเนหิ อนปฺปายุกตาย จ ทีฆายุกึ มํ ยถาวุตฺตํ เทววิมานมาคตํ อุปคตํ เทวคณา รเมนฺตีติ ๑- โยชนา. เสสํ วุตฺตนยเมว.

ปลฺลงฺกวิมานวณฺณนา นิฏฺฐิตา.