๓. ปัลลังกวิมาน

31. 3. Pallaṅkavimānavaṇṇanā

pallaṅkaseṭṭhe maṇisovaṇṇacitteti pallaṅkavimānaṃ. Tassa kā uppatti? bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. 1- Tena ca samayena sāvatthiyaṃ aññatarassa upāsakassa dhītā kulapadesādinā sadisassa tattheva aññatarassa kulaputtassa dinnā. Sā ca hoti akkodhanā sīlācārasampannā patidevatā samādinnapañcasīlā, uposathe sakkaccaṃ uposathasīlāni ca rakkhati. Sā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero heṭṭhā vuttanayeneva gantvā:-

"pallaṅkaseṭṭhe maṇisoṇṇacitte

pupphābhikiṇṇe sayane uḷāre

tatthacchasi devi mahānubhāve

uccāvacā iddhi vikubbamānā.

Imā ca te accharāyo samantato

naccanti gāyanti pamodayanti

deviddhipattāsi mahānubhāve

manussabhūtā kimakāsi puññaṃ

kenāsi evañjalitānubhāvā

vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī"ti gāthāhi pucchi. 2-

Sāpissa imāhi gāthāhi byākāsi:-

@Footnote: 1 cha.Ma. anāthapiṇḍikassa ārāmeti pāṭhā na dissanti. evamuparipi 2 Sī. paṭipucchi

"ahaṃ manussesu manussabhūtā

aḍḍhe kule suṇisā ahosiṃ

akkodhanā bhattu vasānuvattinī

uposathe appamattā ahosiṃ.

Manussabhūtā daharā apāpikā 1-

pasannacittā patimābhirādhayiṃ

divā ca ratto ca manāpacārinī

ahaṃ pure sīlavatī ahosiṃ.

Pāṇātipātā viratā acorikā

saṃsuddhakāyā sucibrahmacārinī

amajjapā no ca musā abhāṇiṃ

sikkhāpadesu paripūrakārinī.

Cātuddasiṃ pañcadasiṃ yā ca pakkhassa aṭṭhamī

pāṭihāriyapakkhañca pasannamānasā ahaṃ.

Aṭṭhaṅgupetaṃ anudhammacārinī

uposathaṃ pītimanā upāvasiṃ

imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarehupetaṃ

samādiyitvā kusalaṃ sukhudrayaṃ.

Patimhi kalyāṇī vasānuvattinī 2-

ahosiṃ pubbe sugatassa sāvikā.

@Footnote: 1 Sī. daharāsapāpikā 2 ka. kalyāṇavasānuvattinī

Etādisaṃ kusalaṃ jīvaloke

kammaṃ karitvāna visesabhāginī

kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ

deviddhipattā sugatimhi āgatā.

Vimānapāsādavare manorame

parivāritā accharāsaṅgaṇena

sayaṃpabhā devagaṇā ramenti maṃ 1-

dīghāyukiṃ devavimānamāgatan"ti.

#[307] Tattha pallaṅkaseṭṭheti pallaṅkavare uttamapallaṅke. Taṃyevassa seṭṭhataṃ dassetuṃ "maṇisoṇṇacitte"ti vuttaṃ, vividharatanaraṃsijālasamujjalehi maṇīhi ceva suvaṇṇena ca vicitte "tatthā"ti "sayane"ti ca vutte sayitabbaṭṭhānabhūte pallaṅkaseṭṭhe.

#[308] Teti tuyhaṃ samantato. "pamodayantī"ti padaṃ pana 2- apekkhitvā "tan"ti vibhatti vipariṇāmetabbā. Pamodayantīti vā pamodanaṃ karonti, pamodanaṃ tuyhaṃ uppādentīti attho.

#[310] Daharā apāpikāti daharāpi 3- apāpikā. "daharāsu pāpikā"ti vā pāṭho, soyevattho. "daharassāpāpikā"tipi paṭhanti, daharassa sāmikassa apāpikā, sakkaccaṃ upaṭṭhānena anaticariyāya ca bhaddikāti attho. Tena vuttaṃ "pasannacittā"tiādi. Abhirādhayinti ārādhesiṃ. Rattoti rattiyaṃ.

@Footnote: 1 ka. ramanti maṃ 2 Ma. parapadaṃ

@3 Sī. daharāsapāpikāti daharā āsiṃ

#[311] Acorikāti coriyarahitā, adinnādānā paṭiviratāti attho. "viratā ca coriyā"tipi pāṭho, theyyato ca viratāti attho. Saṃsuddhakāyāti parisuddhakāyakammantatāya sammadeva suddhakāyā, tato eva sucibrahmacārinī sāmikato aññattha abrahmacariyāsambhavato. Tathā hi vuttaṃ:-

"mayañca bhariyā nātikkamāma

amhepi bhariyā nātikkamanti

aññatra tāhi brahmacariyaṃ carāma

tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare"ti. 1-

Atha vā sucibrahmacārinīti sucino suddhassa brahmassa seṭṭhassa uposathasīlassa, maggabrahmacariyassa vā anurūpassa pubbabhāgabrahmacariyassa vasena sucibrahmacārinī.

#[313] Anudhammacārinīti ariyānaṃ dhammassa anudhammaṃ caraṇasīlā. Imañca anantaraṃ vuttaṃ niddosatāya ariyaṃ, aṭṭhaṅgavarehi 2- aṭṭhahi uttamaṅgehi ariyattā eva vā ariyaṭṭhaṅgavarehi upetaṃ ārogyaṭṭhena anavajjaṭṭhena ca kusalaṃ sukhavipākatāya sukhānisaṃsatāya ca sukhudrayaṃ upāvasinti yojanā.

#[314] Visesabhāginīti visesassa dibbassa sampattibhavassa bhāginī. Sugatimhi āgatāti sugatiṃ āgatā upagatā, sugatimhi vā sugatiyaṃ dibbasampattiyaṃ āgatā. "sugatiṃ hi āgatā"tipi pāṭho tattha hīti nipātamattaṃ, hetuattho vā, yasmā sugatiṃ āgatā, tasmā visesabhāginīti yojanā.

@Footnote: 1 khu.jā.dasaka. 27/1415/289 (syā) 2 Sī.,i. aṭṭhaṅgavarehīti

#[315] Vimānapāsādavareti vimānesu uttamapāsāde, vimānasaṅkhāte vā aggapāsāde, vimāne vā vigatamāne appamāṇe mahante varapāsāde parivāritā accharāsaṅgaṇena sayaṃpabhā pamodāmi, "amhī"ti vā padaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Dīghāyukinti heṭṭhimehi devehi dīghatarāyukatāya tatrūpapannehi anappāyukatāya ca dīghāyukiṃ maṃ yathāvuttaṃ devavimānamāgataṃ upagataṃ devagaṇā ramentīti 1- yojanā. Sesaṃ vuttanayameva.

Pallaṅkavimānavaṇṇanā niṭṭhitā.