๗. กาติยานเถรคาถา

353. 7. Kātiyānattheragāthāvaṇṇanā

uṭṭhehītiādikā āyasmato kātiyānattherassa gāthā. Kā uppatti?

ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarassa kosiyagottassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatto, mātugottavasena pana kātiyānoti laddhanāmo vayappatto sāmaññakānittherassa gihisahāyo theraṃ disvā pabbajito samaṇadhammaṃ karonto rattiṃ "niddābhibhavaṃ vinodessāmī"ti caṅkamaṃ āruhi. So caṅkamanto niddāya abhibhūto pacalāyamāno paripatitvā tattheva anantarahitāya bhūmiyā nipajji, satthā tassa taṃ pavattiṃ disvā sayaṃ tattha gantvā ākāse ṭhatvā "kātiyānā"ti saññaṃ adāsi. So satthāraṃ disvā uṭṭhahitvā vanditvā saṃvegajāto aṭṭhāsi. Athassa satthā dhammaṃ desento:-

"uṭṭhehi nisīda kātiyāna

mā niddābahulo ahu jāgarassu

@Footnote: 1 cha.Ma. upanayato 2 cha.Ma. ayaṃ pāṭho na dissati

Mā taṃ alasaṃ pamattabandhu

kūṭeneva jinātu maccurājā.

Seyyathāpi mahāsamuddavego

evaṃ jātijarātivattate taṃ

so karohi sudīpamattano tvaṃ

na hi tāṇaṃ tava vijjatedha 1- aññaṃ.

Satthā hi vijesi maggametaṃ

saṅgā jātijarābhayā atītaṃ

pubbāpararattamappamatto

anuyuñjassu daḷhaṃ karohi yogaṃ.

Purimāni pamuñca bandhanāni

saṅghāṭikhuramuṇḍabhikkhabhojī

mā khiḍḍāratiñca mā niddaṃ

anuyuñjittha jhāya kātiyāna

Jhāyāhi jināhi kātiyāna

yogakkhemapathesu kovidosi

pappuyya anuttaraṃ visuddhiṃ

parinibbāhisi vārināva joti.

Pajjotakaro parittaraṃso

vātena vinamyate latāva

evampi tuvaṃ anādiyamāno 2-

māraṃ indasagotta niddhunāhi.

@Footnote: 1 cha.Ma. vijjateva 2 cha.Ma. anādiyāno

So vedayitāsu vītarāgo

kālaṃ kaṅkha idheva sītibhūto"ti imā gāthā abhāsi.

Tattha uṭṭhehīti niddūpagamanato uṭṭhahanto uṭṭhānaviriyaṃ karohi. Yasmā nipajjā nāma kosajjapakkhiyā, tasmā mā sayi. Nisīdāti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā nisīda. Kātiyānāti taṃ nāmena ālapati. Mā niddābahulo ahūti niddābahulo niddābhibhūto mā ahu. Jāgarassūti jāgara, jāgariya- manuyutto hohi. Mā taṃ alasanti jāgariyaṃ ananuyuñjantaṃ taṃ alasaṃ kusītaṃ pamattabandhu maccurājā 1- kūṭeneva adduhanena viya nesādo migaṃ vā pakkhiṃ vā jarārogehi mā jinātu mā abhibhavatu mā ajjhottharatūti attho.

Seyyathāpīti seyyathā api. Mahāsamuddavegoti mahāsamuddassa ūmivego. Evanti yathā nāma mahāsamuddaūmivego uparūpari uṭṭhahanto taṃ abhikkamituṃ asakkontaṃ 2- purisaṃ abhibhavati, evaṃ jāti jarā ca kosajjābhibhūtaṃ taṃ ativattate uparūpari ajjhottharati. So karohīti so tvaṃ kātiyāna catūhi oghehi anajjhottharaṇīyaṃ arahattaphalasaṅkhātaṃ sudīpaṃ attano karohi attano santāne uppādehi. Na hi tāṇaṃ tava vijjatedha aññanti hīti hetuatthe nipāto, yasmā tato aggaphalato aññaṃ tava tāṇaṃ nāma idha vā huraṃ vā na upalabbhati, tasmā taṃ arahattasaṅkhātaṃ sudīpaṃ karohīti.

Satthā hi vijesi maggametanti yaṃ sādhetuṃ 3- avisahantā yato parājitā puthū aññatitthiyā, tadetaṃ tassa sudīpassa kāraṇabhūtaṃ pañcavidhasaṅgato jātiādibhayato ca atītaṃ ariyamaggaṃ devaputtamārādike abhibhavitvā tuyhaṃ satthā vijesi sādhesi. Yasmā satthu santakaṃ nāma sāvakena adhigantabbaṃ na vissajjetabbaṃ, tasmā tassa

@Footnote: 1 Sī.,i. māro maccurājā 2 i. asakkonto 3 Ma. maggaṃ sādhetuṃ Adhigamāya pubbarattāpararattaṃ purimayāmaṃ pacchimayāmañca appamatto sato sampajāno hutvā anuyuñja yogaṃ bhāvanaṃ daḷhaṃ ca karohi.

Purimāni pamuñca bandhanānīti purimakāni gihikāle ābaddhāni gihibandhanāni kāmaguṇabandhanāni pamuñca vissajjehi, tattha anapekkho hohi. Saṅghāṭikhuramuṇḍa- bhikkhabhojīti saṅghāṭidhārī khurena katasiramuṇḍo bhikkhāhārabhojī, tividhampetaṃ purimabandhanapamokkhassa khiḍḍāratiniddānanuyogassa ca kāraṇavacanaṃ. Yasmā tvaṃ saṅghāṭipāruto muṇḍo bhikkhāhāro jīvati, tasmā te kāmasukhānuyogo khiḍḍāratiniddānuyogo ca na yuttoti tato purimāni pamuñca bandhanāni 1- khiḍḍāratiṃ niddañca mānuyuñjitthāti yojanā. Jhāyāti jhāyassu ārammaṇūpanijjhānaṃ anuyuñja.

Taṃ pana anuyuñjanto yena jhānena jhāyato kilesā sabbaso jitā honti, taṃ lakkhaṇūpanijjhānaṃ anuyuñjāti dassento "jhāyāhi jināhī"ti āha. Yogakkhemapathesu kovidosīti catūhi yogehi khemassa nibbānassa pathabhūtesu bodhipakkhiyadhammesu kusalo cheko hohi, 2- tasmā bhāvanaṃ ussukkāpento anuttaraṃ uttararahitaṃ visuddhiṃ nibbānaṃ arahattañca pappuyya pāpuṇitvā pana 3- tvaṃ parinibbāhisi. Vārināva jotīti mahatā salilavuṭṭhinipātena aggikhandho viya ariyamaggavuṭṭhinipātena parinibbāyissati.

Pajjotakaroti pajjotiṃ karo padīPo. Parittaraṃsoti khuddakacciko. 4- Vinamyateti vinamiyati apaniyyati. Latāvāti valli viya. Idaṃ vuttaṃ hoti:- yathā vaṭṭiādipaccaya- vekallena parittaraṃso mandapabho 5- padīpo appikā latā vā vātena vidhamiyyati viddhaṃsiyyati, evaṃ tuvampi. Kosiyagottatāya indasagotta indasamānagotta. Māraṃ tassa vase anāvattanā anupādānato ca anādiyamāno, niddhunāhi vidhamehi viddhaṃsehi, evaṃ pana viddhaṃsamāno so tvaṃ vedayitāsu sabbāsu vedanāsu vigatacchandarāgo

@Footnote: 1 Sī.,i. pañca bandhanāni 2 cha.Ma. asi 3 i. appuyya pāpuṇeyyāsi, pāpuṇanto pana,

@Ma. abbuyya pāpuṇeyyāsi, pāpuṇanto pana 4 Sī. kuṇṭhaggisikho, i. kuṇṭharaṃsiko

@5 Sī. hatappabho Idheva imasmiṃyeva attabhāve sabbakilesadarathapariḷāhābhāvena sītibhūto nibbuto attano parinibbānakālaṃ kaṅkha āgamehīti. Evaṃ satthārā anupādisesaṃ nibbānaṃ pāpetvā desanāya katāya thero desanāvasāne vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā satthārā desitaniyāmeneva imā gāthā abhāsi. Tā eva imā gāthā therassa aññābyākaraṇañca jātā.

Kātiyānattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.