๑๔. สัพพกามเถรคาถา

๓๖๐. ๑๔. สพฺพกามิตฺเถรคาถาวณฺณนา

ทฺวิปาทโกติอาทิกา อายสฺมโต สพฺพกามิตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

อยํ กิร ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต สาสเน อุปฺปนฺนํ อุพฺพุทํ โสเธตฺวา ปฏิปากติกํ ฐเปนฺตํ เอกํ เถรํ ทิสฺวา "อหมฺปิ อนาคเต เอกสฺส พุทฺธสฺส สาสเน อพฺพุทํ โสเธตฺวา ปฏิปากติกํ ฐเปตุํ สมตฺโถ ภเวยฺยนฺ"ติ ปตฺถนํ ปฏฺฐเปตฺวา ตทนุรูปานิ ปุญฺญานิ กตฺวา เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท อปรินิพฺพุเตเอว ภควติ เวสาลิยํ ขตฺติยกุเล นิพฺพตฺติตฺวา สพฺพกาโมติ ลทฺธนาโม วยปฺปตฺโต ญาตเกหิ ทารปริคฺคหํ การิโต นิสฺสรณชฺฌาสยตาย ฆราวาสํ ชิคุจฺฉนฺโต ธมฺมภณฺฑา- คาริกสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา สมณธมฺมํ กโรนฺโต อุปชฺฌาเยน สทฺธึ เวสาลึ

@เชิงอรรถ: ๑ ขุ.สุตฺต. ๒๕/๕๘๐/๔๕๐ สลฺลสุตฺต อุปคโต ญาติฆรํ อคมาสิ. ตตฺถ นํ ปุราณทุติยิกา ปติวิโยคทุกฺขิตา กิสา ทุพฺพณฺณา อนลงฺกตา กิลิฏฺฐวตฺถนิวสนา วนฺทิตฺวา โรทมานา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ, ตํ ทิสฺวา เถรสฺส กรุณาปุรสฺสรํ เมตฺตํ อุปฏฺฐาปยโต อนุภูตารมฺมเณ อโยนิโสมนสิ การวเสน สหสา กิเลโส อุปฺปชฺชิ.

โส เตน กสาหิ ตาฬิโต อาชานีโย วิย สญฺชาตสํเวโค ตาวเทว สุสานํ คนฺตฺวา อสุภนิมิตฺตํ อุคฺคเหตฺวา ตตฺถ ปฏิลทฺธฌานํ ปาทกํ กตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. อถสฺส สสุโร อลงฺกตปฏิยตฺตํ ธีตรํ อาทาย มหตา ปริวาเรน นํ อุปฺปพฺพาเชตุกาโม วิหารํ อคมาสิ. เถโร ตสฺสา อธิปฺปายํ ญตฺวา อตฺตโน กาเมสุ วิรตฺตภาวํ สพฺพตฺถ จ อนุปลิตฺตตํ ปกาเสนฺโต:-

"ทฺวิปาทโกยํ อสุจิ ทุคฺคนฺโธ ปริหีรติ

นานากุณปปริปูโร วิสฺสวนฺโต ตโต ตโต.

มิคํ นิลีนํ กูเฏน พฬิเสเนว อมฺพุชํ

วานรํ วิย เลเปน พาธยนฺติ ปุถุชฺชนํ

รูปา สทฺทา รสา คนฺธา โผฏฺฐพฺพา จ มโนรมา

ปญฺจ กามคุณา เอเต อิตฺถีรูปสฺมิ ทิสฺสเร.

เย เอตา อุปเสวนฺติ รตฺตจิตฺตา ปุถุชฺชนา

วฑฺเฒนฺติ กฏสึ โฆรํ อาจินนฺติ ปุนพฺภวํ.

โย เจตา ปริวชฺเชติ สปฺปสฺเสว ปทา สิโร

โสมํ วิสตฺติกํ โลเก สโต สมติวตฺตติ.

กาเมสฺวาทีนวํ ทิสฺวา เนกฺขมฺมํ ทฏฺฐุ เขมโต

นิสฺสโฏ สพฺพกาเมหิ ปตฺโต เม อาสวกฺขโย"ติ อิมา คาถา อภาสิ.

ตตฺถ ทฺวิปาทโกติ ยทิปิ อปาทกาทโยปิ กายา อสุจีเยว, อธิการวเสน ปน อุกฺกฏฐปริจฺเฉเทน วา เอวํ วุตฺตํ. ยสฺมา วา อญฺเญ อสุจิภูตาปิ กายา โลณมฺพิลาทีหิ อภิสงฺขริตฺวา มนุสฺสานํ โภชเนปิ อุปนิยนฺติ, น ปน มนุสฺสกาโย. ตสฺมา อสุจิตรสภาวมสฺส ทสฺเสนฺโต "ทฺวิปาทโก"ติ อาห. อยนฺติ ตทา อุปฏฺฐิตํ อิตฺถีรูปํ สนฺธายาห. อสุจีติ อสุจิเอว, น เอตฺถ กิญฺจิปิ สุจีติ อตฺโถ. ทุคฺ- คนฺโธ ปริหีรตีติ ทุคฺคนฺโธ สมาโน ปุปฺผคนฺธาทีหิ สงฺขริตฺวา ปริหรียติ. นานา- กุณปปริปูโรติ เกสาทิอเนกปฺปการกุณปภริโต. วิสฺสวนฺโต ตโต ตโตติ ปุปฺผคนฺธา- ทีหิสฺส เชคุจฺฉภาวํ ปฏิจฺฉาเทตุํ วายมนฺตานมฺปิ ตํ วายามํ นิปฺผลํ กตฺวา นวหิ ทฺวาเรหิ เขฬสิงฺฆาณิกาทีนิ โลมกูเปหิ จ เสทชลฺลิกํ วิสฺสวนฺโตเยว ปริหีรตีติ สมฺพนฺโธ.

เอวํ เชคุจฺโฉปิ สมาโน จายํ กาโย กูฏาทีหิ วิย มิคาทิเก อตฺตโน รูปาทีหิ อนฺธปุถุชฺชเน วญฺเจติเยวาติ ทสฺเสนฺโต "มิคนฺ"ติอาทิมาห. ตตฺถ มิคํ นิลีนํ กูเฏนาติ ปาสวากราทินา ๑- กูเฏน นิลีนํ ปฏิจฺฉนฺนํ กตฺวา มิคํ วิย เนสาโท. วกฺขมาโน หิ อิวสทฺโท อิธาปิ อาเนตฺวา โยเชตพฺโพ. พฬิเสเนว อมฺพุชนฺติ อมฺพุชํ มจฺฉํ อามิสพทฺเธน พฬิเสน วิย พาฬิสิโก. วานรํ วิย เลเปนาติ รุกฺขสิลาทีสุ ปกฺขิตฺเตน มกุกฏเลเปน มกฺกฏํ วิย มิคลุทฺโธ อนฺธปุถุชฺชนํ วญฺเจนฺโต พาเธนฺตีติ.

เก ปน พาเธนฺตีติ อาห "รูปา สทฺทา"ติอาทิ. รูปาทโย หิ ปญฺจ กาม- โกฏฺฐาสา วิเสสโต วิสภาควตฺถุสนฺนิสฺสยา วิปลฺลาสูปนิสฺสเยน อโยนิโสมนสิกา เรน ปริกฺขิตฺตานํ อนฺธปุถุชฺชนานํ มโน รเมนฺโต กิเลสวตฺถุตาย อนตฺถาวหภาวโต เต พาเธนฺติ นาม. เตน วุตฺตํ "รูปา สทฺทา ฯเปฯ อิตฺถีรูปสฺมิ ทิสฺสเร"ติ.

อิตฺถิคฺคหณํ เจตฺถ อธิการวเสน กตนฺติ เวทิตพฺพํ. เตเนวาห "เย เอตา อุปเสวนฺตี"ติอาทิ. ตสฺสตฺโถ:- เย ปุถุชฺชนา เอตา อิตฺถิโย รตฺตจิตฺตา ราคาภิภูต- จิตฺตา อุปโภควตฺถุสญฺญาย อุปเสวนฺติ. วฑฺเฒนฺติ กฏสึ โฆรนฺติ เต ชาติอาทีหิ นิรยาทีหิ จ โฆรํ ภยานกํ อนฺธพาเลหิ อภิรมิตพฺพโต กฏสิสงฺขาตํ สํสารํ ปุนปฺปุนํ

@เชิงอรรถ: ๑ สี. ชาลวาการาทินา, ม. ปาสวากุราทินา อุปฺปตฺติมรณาทินา วฑฺเฒนฺติ. เตนาห "อาจินนฺติ ปุนพฺภวนฺ"ติ.

โย เจตาติ โย ปน ปุคฺคโล เอตา อิตฺถิโย ตตฺถ ฉนฺทราคสฺส วิกฺขมฺภเนน วา สมุจฺฉินฺทเนน วา อตฺตโน ปาเทน สปฺปสฺส สิรํ วิย ปริวชฺเชติ, โส สพฺพํ โลกํ วิสชิตฺวา ฐิตตฺตา โลเก วิสตฺติกาสงฺขาตํ ตณฺหํ สโต หุตฺวา สมติวตฺตติ.

กาเมสฺวาทีนวํ ทิสฺวาติ "อฏฺฐิกงฺกลูปมา กามา พหุทุกฺขา พหุปายาสา"ติ- อาทินา ๑- วตฺถุกาเมสุ กิเลสกาเมสุ อเนกาการโวการํ อาทีนวํ โทสํ ทิสฺวา. เนกฺขมฺมํ ทฏฺฐุ เขมโตติ กาเมหิ ภเวหิ จ นิกฺขนฺตภาวโต เนกฺขมฺมํ ปพฺพชฺชํ นิพฺพานญฺจ เขมโต อนุปทฺทวโต ทฏฺฐุ ทิสฺวา. สพฺพกาเมหิปิ เตภูมิกธมฺเมหิ นิสฺสโฏ วิสํยุตฺโต. สพฺเพปิ เตภูมิกา ธมฺมา กามนียฏฺเฐน กามา, เตหิ จ เถโร วิสํยุตฺโต. เตนาห "ปตฺโต เม อาสวกฺขโย"ติ.

เอวํ เถโร อาทิโต ปญฺจหิ คาถาหิ ธมฺมํ กเถตฺวา ฉฏฺฐคาถาย อญฺญํ พฺยากาสิ. ตํ สุตฺวา สสุโร "อยํ สพฺพตฺถ อนุปลิตฺโต, น สกฺกา อิมํ กาเมสุ ปตาเรตุนฺ"ติ ยถาคตมคฺเคเนว คโต. เถโรปิ วสฺสสตปรินิพฺพุเต ภควติ อุปสมฺปทาย วีสวสฺสสติโก ปฐพฺยา เถโร หุตฺวา เวสาลิเกหิ วชฺชิปุตฺเตหิ อุปฺปาทิตํ สาสนสฺส อพฺพุทํ โสเธตฺวา ทุติยํ ธมฺมสงฺคีตึ สงฺคายิตฺวา "อนาคเต ธมฺมาโสกกาเล อุปฺปชฺชนกํ อพฺพุทํ โสเธหี"ติ ติสฺสมหาพฺรหฺมานํ อาณาเปตฺวา อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ.

สพฺพกามิตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ปรมตฺถทีปนิยา เถรคาถาสํวณฺณนาย

ฉกฺกนิปาตสฺส อตฺถวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

@เชิงอรรถ: ๑ วินย.มหา. ๒/๔๑๗/๓๐๖ ปาจิตฺติยกณฺฑ, วินย.จูฬ. ๖/๖๕/๘๓ กมฺมกฺขนฺธก,

@ม.มู. ๑๒/๒๓๔/๑๙๖ อลคทฺทูปมสุตฺต