๑๔. สัพพกามเถรคาถา

360. 14. Sabbakāmittheragāthāvaṇṇanā

dvipādakotiādikā āyasmato sabbakāmittherassa gāthā. Kā uppatti?

ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato sāsane uppannaṃ ubbudaṃ sodhetvā paṭipākatikaṃ ṭhapentaṃ ekaṃ theraṃ disvā "ahampi anāgate ekassa buddhassa sāsane abbudaṃ sodhetvā paṭipākatikaṃ ṭhapetuṃ samattho bhaveyyan"ti patthanaṃ paṭṭhapetvā tadanurūpāni puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde aparinibbuteeva bhagavati vesāliyaṃ khattiyakule nibbattitvā sabbakāmoti laddhanāmo vayappatto ñātakehi dārapariggahaṃ kārito nissaraṇajjhāsayatāya gharāvāsaṃ jigucchanto dhammabhaṇḍā- gārikassa santike pabbajitvā samaṇadhammaṃ karonto upajjhāyena saddhiṃ vesāliṃ

@Footnote: 1 khu.sutta. 25/580/450 sallasutta Upagato ñātigharaṃ agamāsi. Tattha naṃ purāṇadutiyikā pativiyogadukkhitā kisā dubbaṇṇā analaṅkatā kiliṭṭhavatthanivasanā vanditvā rodamānā ekamantaṃ aṭṭhāsi, taṃ disvā therassa karuṇāpurassaraṃ mettaṃ upaṭṭhāpayato anubhūtārammaṇe ayonisomanasi kāravasena sahasā kileso uppajji.

So tena kasāhi tāḷito ājānīyo viya sañjātasaṃvego tāvadeva susānaṃ gantvā asubhanimittaṃ uggahetvā tattha paṭiladdhajhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Athassa sasuro alaṅkatapaṭiyattaṃ dhītaraṃ ādāya mahatā parivārena naṃ uppabbājetukāmo vihāraṃ agamāsi. Thero tassā adhippāyaṃ ñatvā attano kāmesu virattabhāvaṃ sabbattha ca anupalittataṃ pakāsento:-

"dvipādakoyaṃ asuci duggandho parihīrati

nānākuṇapaparipūro vissavanto tato tato.

Migaṃ nilīnaṃ kūṭena baḷiseneva ambujaṃ

vānaraṃ viya lepena bādhayanti puthujjanaṃ

Rūpā saddā rasā gandhā phoṭṭhabbā ca manoramā

pañca kāmaguṇā ete itthīrūpasmi dissare.

Ye etā upasevanti rattacittā puthujjanā

vaḍḍhenti kaṭasiṃ ghoraṃ ācinanti punabbhavaṃ.

Yo cetā parivajjeti sappasseva padā siro

somaṃ visattikaṃ loke sato samativattati.

Kāmesvādīnavaṃ disvā nekkhammaṃ daṭṭhu khemato

nissaṭo sabbakāmehi patto me āsavakkhayo"ti imā gāthā abhāsi.

Tattha dvipādakoti yadipi apādakādayopi kāyā asucīyeva, adhikāravasena pana Ukkaṭaṭhaparicchedena vā evaṃ vuttaṃ. Yasmā vā aññe asucibhūtāpi kāyā loṇambilādīhi abhisaṅkharitvā manussānaṃ bhojanepi upaniyanti, na pana manussakāyo. Tasmā asucitarasabhāvamassa dassento "dvipādako"ti āha. Ayanti tadā upaṭṭhitaṃ itthīrūpaṃ sandhāyāha. Asucīti asucieva, na ettha kiñcipi sucīti attho. Dug- gandho parihīratīti duggandho samāno pupphagandhādīhi saṅkharitvā pariharīyati. Nānā- kuṇapaparipūroti kesādianekappakārakuṇapabharito. Vissavanto tato tatoti pupphagandhā- dīhissa jegucchabhāvaṃ paṭicchādetuṃ vāyamantānampi taṃ vāyāmaṃ nipphalaṃ katvā navahi dvārehi kheḷasiṅghāṇikādīni lomakūpehi ca sedajallikaṃ vissavantoyeva parihīratīti sambandho.

Evaṃ jegucchopi samāno cāyaṃ kāyo kūṭādīhi viya migādike attano rūpādīhi andhaputhujjane vañcetiyevāti dassento "migan"tiādimāha. Tattha migaṃ nilīnaṃ kūṭenāti pāsavākarādinā 1- kūṭena nilīnaṃ paṭicchannaṃ katvā migaṃ viya nesādo. Vakkhamāno hi ivasaddo idhāpi ānetvā yojetabbo. Baḷiseneva ambujanti ambujaṃ macchaṃ āmisabaddhena baḷisena viya bāḷisiko. Vānaraṃ viya lepenāti rukkhasilādīsu pakkhittena makukaṭalepena makkaṭaṃ viya migaluddho andhaputhujjanaṃ vañcento bādhentīti.

Ke pana bādhentīti āha "rūpā saddā"tiādi. Rūpādayo hi pañca kāma- koṭṭhāsā visesato visabhāgavatthusannissayā vipallāsūpanissayena ayonisomanasikā rena parikkhittānaṃ andhaputhujjanānaṃ mano ramento kilesavatthutāya anatthāvahabhāvato te bādhenti nāma. Tena vuttaṃ "rūpā saddā .pe. Itthīrūpasmi dissare"ti.

Itthiggahaṇaṃ cettha adhikāravasena katanti veditabbaṃ. Tenevāha "ye etā upasevantī"tiādi. Tassattho:- ye puthujjanā etā itthiyo rattacittā rāgābhibhūta- cittā upabhogavatthusaññāya upasevanti. Vaḍḍhenti kaṭasiṃ ghoranti te jātiādīhi nirayādīhi ca ghoraṃ bhayānakaṃ andhabālehi abhiramitabbato kaṭasisaṅkhātaṃ saṃsāraṃ punappunaṃ

@Footnote: 1 Sī. jālavākārādinā, Ma. pāsavākurādinā Uppattimaraṇādinā vaḍḍhenti. Tenāha "ācinanti punabbhavan"ti.

Yo cetāti yo pana puggalo etā itthiyo tattha chandarāgassa vikkhambhanena vā samucchindanena vā attano pādena sappassa siraṃ viya parivajjeti, so sabbaṃ lokaṃ visajitvā ṭhitattā loke visattikāsaṅkhātaṃ taṇhaṃ sato hutvā samativattati.

Kāmesvādīnavaṃ disvāti "aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā bahudukkhā bahupāyāsā"ti- ādinā 1- vatthukāmesu kilesakāmesu anekākāravokāraṃ ādīnavaṃ dosaṃ disvā. Nekkhammaṃ daṭṭhu khematoti kāmehi bhavehi ca nikkhantabhāvato nekkhammaṃ pabbajjaṃ nibbānañca khemato anupaddavato daṭṭhu disvā. Sabbakāmehipi tebhūmikadhammehi nissaṭo visaṃyutto. Sabbepi tebhūmikā dhammā kāmanīyaṭṭhena kāmā, tehi ca thero visaṃyutto. Tenāha "patto me āsavakkhayo"ti.

Evaṃ thero ādito pañcahi gāthāhi dhammaṃ kathetvā chaṭṭhagāthāya aññaṃ byākāsi. Taṃ sutvā sasuro "ayaṃ sabbattha anupalitto, na sakkā imaṃ kāmesu patāretun"ti yathāgatamaggeneva gato. Theropi vassasataparinibbute bhagavati upasampadāya vīsavassasatiko paṭhabyā thero hutvā vesālikehi vajjiputtehi uppāditaṃ sāsanassa abbudaṃ sodhetvā dutiyaṃ dhammasaṅgītiṃ saṅgāyitvā "anāgate dhammāsokakāle uppajjanakaṃ abbudaṃ sodhehī"ti tissamahābrahmānaṃ āṇāpetvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi.

Sabbakāmittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.

Paramatthadīpaniyā theragāthāsaṃvaṇṇanāya

chakkanipātassa atthavaṇṇanā niṭṭhitā.

@Footnote: 1 vinaYu.mahā. 2/417/306 pācittiyakaṇḍa, vinaYu.cūḷa. 6/65/83 kammakkhandhaka,

@Ma.mū. 12/234/196 alagaddūpamasutta