๗. คุตตาเถรีคาถา

๔๕๗. ๗. คุตฺตาเถรีคาถาวณฺณนา

คุตฺเต ยทตฺถํ ปพฺพชฺชาติอาทิกา คุตฺตาย เถริยา คาถา.

อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิการา ตตฺถ ตตฺถ ภเว วิวฏฺฏูปนิสฺสยํ กุสลํ อุปจินนฺตี อนุกฺกเมน สมฺภตวิโมกฺขสมฺภารา หุตฺวา ปริปกฺกกุสลมูลา สุคตีสุเยว สํสรนฺตี อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท สาวตฺถิยํ พฺราหฺมณมหาสาลกุเล ๓- นิพฺพตฺตา, คุตฺตาติสฺสา นามํ อโหสิ. สา วิญฺญุตํ ปตฺวา อุปนิสฺสยสมฺปตฺติยา โจทิยมานา ฆราวาสํ ชิคุจฺฉนฺตี มาตาปิตโร อนุชานาเปตฺวา มหาปชาปติโคตมิยา สนฺติเก ปพฺพชิ. ปพฺพชิตฺวา จ วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา ภาวนํ อนุยุญฺชนฺติยา ตสฺสา จิตฺตํ จิรกาลํ ปริจเยน พหิทฺธารมฺมเณ วิธาวติ, เอกคฺคํ นาโหสิ. สตฺถา ทิสฺวา ตํ อนุคฺคณฺหนฺโต คนฺธกุฏิยํ ยถา นิสินฺโนว โอภาสํ ผริตฺวา ตสฺสา อาสนฺเน อากาเส นิสินฺนํ วิย อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา โอวทนฺโต:-

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ชาตเวทสฺส ๒ ฉ.ม. สุขํ ๓ ฉ.ม. พฺราหฺมณกุเล

"คุตฺเต ยทตฺถํ ปพฺพชฺชา หิตฺวา ปุตฺตํ วสุํ ปิยํ

ตเมว อนุพฺรูเหหิ มา จิตฺตสฺส วสํ คมิ.

จิตฺเตน วญฺจิตา สตฺตา มารสฺส วิสเย รตา

อเนกชาติสํสารํ สนฺธาวนฺติ อวินฺทึสุ. ๑-

กามจฺฉนฺทญฺจ พฺยาปาทํ สกฺกายทิฏฺฐิเมว จ

สีลพฺพตปรามาสํ วิจิกิจฺฉญฺจ ปญฺจมํ.

สํโยชนานิ เอตานิ ปชหิตฺวาน ภิกฺขุนี

โอรมฺภาคมนียานิ นยิทํ ปุนเรหิสิ.

ราคํ มานํ อวิชฺชญฺจ อุทฺธจฺจญฺจ วิวชฺชิย

สํโยชนานิ เฉตฺวาน ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสสิ.

เขเปตฺวา ชาติสํสารํ ปริญฺญาย ปุนพฺภวํ

ทิฏฺเฐ ธมฺเมว นิจฺฉาตา อุปสนฺตา จริสฺสสี"ติ อิมา คาถา อภาสิ.

ตตฺถ ยทตฺถนฺติ ๒- ยสฺส กิเลสปรินิพฺพานสฺส ขนฺธปรินิพฺพานสฺส จ อตฺถาย. หิตฺวา ปุตฺตํ วสุํ ปิยนฺติ ปิยายิตพฺพํ ญาติปริวฏฺฏํ โภคกฺขนฺธํ จ หิตฺวา มม สาสเน ปพฺพชฺชา พฺรหฺมจริยวาโส อิจฺฉิโต, ตเมว อนุพฺรูเหหีติ ๓- ตเมว วฑฺเฒยฺยาสิ สมฺปาเทยฺยาสิ. มา จิตฺตสฺส วสํ คมีติ ทีฆรตฺตํ ๔- รูปาทิอารมฺมณวเสน วฑฺฒิตสฺส กูฏจิตฺตสฺส วสํ มา คจฺฉิ.

ยสฺมา จิตฺตํ นาเมตํ มายูปมํ, เยน ปน ๕- วญฺจิตา อนฺธปุถุชฺชนา เต ๖- มารวสานุคา สํสารํ นาติวตฺตนฺติ. เตน วุตฺตํ "จิตฺเตน วญฺจิตา"ติอาทิ.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. อวิทฺทสู ๒ ฉ.ม. ตเมว อนุพฺรูเหหีติ ยทตฺถํ ๓ ฉ.ม. อิเม ปาฐา น

@ทิสฺสนฺติ ๔ สี.,อิ. ทีฆรสฺส ๕ ฉ.ม. ปน-สทฺโท น ทิสฺสติ ๖ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น

@ทิสฺสติ

สํโยชนานิ เอตานีติ เอตานิ "กามจฺฉนฺทญฺจ พฺยาปาทนฺ"ติอาทินา ยถา- วุตฺตานิ ปญฺจ พนฺธนฏฺเฐน สํโยชนานิ. ปชหิตฺวานาติ อนาคามิมคฺเคน สมุจฺฉินฺทิตฺวา. ภิกฺขุนีติ ตสฺสา อาลปนํ. โอรมฺภาคมนียานีติ รูปารูปธาตุโต เหฏฺฐาภาเค กามธาตุยํ มนุสฺสชีวสฺส หิตานิ อุปการานิ ตตฺถ ปฏิสนฺธิยา ปจฺจย- ภาวโต. มกาโร ปทสนฺธิกโร. "โอรมาคมนียานี"ติ ปาฬิ, โส เอวตฺโถ. นยิทํ ปุนเรหิสีติ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหาเนน อิทํ กามฏฺฐานํ กามภวํ ปฏิสนฺธิ- วเสน ปุน นาคมิสฺสสิ. รกาโร ปทสนฺธิกโร. "อิตฺถนฺ"ติปิ ๑- ปาฬิ, อิตฺถตฺตํ กาม- ภวมิจฺเจว อตฺโถ.

ราคนฺติ รูปราคญฺจ อรูปราคญฺจ. มานนฺติ อคฺคมคฺควชฺฌํ มานํ. อวิชฺชญฺจ อุทฺธจฺจญฺจาติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. วิวชฺชิยาติ วิปสฺสนาย วิกฺขมฺเภตฺวา. สํโยชนานิ เฉตฺวานาติ เอตานิ รูปราคาทีนิ ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ อรหตฺตมคฺเคน สมุจฺฉินฺทิตฺวา. ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสสีติ สพฺพสฺสาปิ วฏฺฏทุกฺขสฺส ปริยนฺตํ ปริโยสานํ ปาปุณิสฺสสิ.

เขเปตฺวา ชาติสํสารนฺติ ชาติสมูลกสํสารปวตฺตึ ปริโยสาเปตฺวา. นิจฺฉาตาติ นิตฺตณฺหา. อุปสนฺตาติ สพฺพโส กิเลสานํ วูปสเมน อุปสนฺตา. เสสํ วุตฺตนยเมว.

เอวํ สตฺถารา อิมาสุ คาถาสุ ภาสิตาสุ คาถาปริโยสาเน เถรี สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปตฺวา อุทานวเสน ภควตา ภาสิตนิยาเมเนว อิมา คาถา อภาสิ. เตเนว ตา ๒- เถริยา คาถา นาม ชาตา.

คุตฺตาเถรีคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. อิตฺถนฺติ วา ๒ ม. เตเนตา