๙. ฉวชาดก

ฉวกชาตกํ

สพฺพํ อิทญฺจ มริกตนฺติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ ฯ

วตฺถุ วินเย วิตฺถารโต อาคตเมว ฯ อยํ ปเนตฺถ สงฺเขโป ฯ สตฺถา ฉพฺพคฺคิเย ปกฺโกสาเปตฺวา สจฺจํ กิร ตุมฺเห ภิกฺขเว นีเจ อาสเน นิสีทิตฺวา อุจฺเจ อาสเน นิสินฺนสฺส ธมฺมํ สาเวถาติ ปุจฺฉิตฺวา เอวํ ภนฺเตติ วุตฺเต เต ภิกฺขู ครหิตฺวา อยุตฺตํ ภิกฺขเว ตุมฺหากํ มม ธมฺเม อคารวกรณํ โปราณกปณฺฑิตา หิ นีเจ อาสเน นิสีทิตฺวา พาหิรกมนฺเตปิ วาเจนฺเต ครหึสูติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต จณฺฑาลโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต กุฏุมฺพํ สณฺฐเปสิ ฯ

@เชิงอรรถ: ๑ สยํ กิญฺจิ ฯ ตสฺส ภริยา อมฺพโทหฬินี หุตฺวา ตํ อาห อิจฺฉามิหํ สามิ อมฺพํ ขาทิตุนฺติ ฯ ภทฺเท อิมสฺมึ กาเล อมฺพํ นตฺถิ อญฺญํ กิญฺจิปิ อมฺพิลผลํ อาหริสฺสามีติ ฯ สามิ อมฺพํ ลภมานาว ชีวิสฺสามิ อลภมานาย เม ชีวิตํ นตฺถีติ ฯ โส ตสฺสา ปฏิพทฺธจิตฺโต กหํ นุโข อมฺพํ ลภิสฺสามีติ จินฺเตสิ ฯ เตน โข ปน สมเยน พาราณสีรญฺโญ อุยฺยาเน อมฺโพ ธุวผโล อโหสิ ฯ โส ตโต อมฺพปกฺกํ อาหริตฺวา อิมิสฺสา โทหฬํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภสฺสามีติ รตฺติภาเค อุยฺยานํ คนฺตฺวา อมฺพํ อภิรูหิตฺวา ๑- นิลีโน สาขาย สาขํ อมฺพํ โอโลเกนฺโต วิจริ ฯ ตสฺส ตถา กโรนฺตสฺเสว รตฺติ วิภายิ ฯ โส จินฺเตสิ สเจ อิทานิ โอตริตฺวา คมิสฺสามิ ทิสฺวา มํ โจโรติ คเหสฺสนฺติ รตฺติภาเค คมิสฺสามีติ ฯ อเถกํ วิฏปํ อภิรูหิตฺวา นิลีโน อจฺฉิ ฯ ตทา พาราณสีราชา ปุโรหิตสฺส สนฺติเก มนฺเต อุคฺคณฺหาติ ฯ โส อุยฺยานํ ปวิสิตฺวา อมฺพรุกฺขมูเล อุจฺจาสเน นิสีทิตฺวา อาจริยํ นีเจ อาสเน นิสีทาเปตฺวา มนฺเต อุคฺคณฺหิ ฯ โพธิสตฺโต อุปริ นิสินฺโน จินฺเตสิ ยาว อธมฺมิโก อยํ ราชา โย อุจฺจาสเน นสีทิตฺวา มนฺเต อุคฺคณฺหาติ พฺราหฺมโณปิ อธมฺมิโก โย นีจาสเน นิสีทิตฺวา มนฺเต วาเจติ อหมฺปิ อธมฺมิโก โย มาตุคามสฺส วาหสา ๒- มม ชีวิตํ อคเณตฺวา อมฺพํ หรามีติ อวจนฺติ ฯ โส รุกฺขโต โอตรนฺโต เอกํ โอลมฺพนสาขํ คเหตฺวา เตสํ อุภินฺนมฺปิ อนฺตเร ปติฏฺฐาย มหาราช อหํ นฏฺโฐ ตฺวํ มุฬฺโห ปุโรหิโต

@เชิงอรรถ: ๑ อาหริตฺวา ฯ ๒ วสํ คนฺตฺวา ฯ มโตติ อาห ฯ โส รญฺญา กึการณาติ ปุฏฺโฐ ปฐมํ คาถมาห

สพฺพํ อิทญฺจ ๑- มริกตํ อุโภ ธมฺมํ น ปสฺสเร

อุโภ ปกติยา จุตา โย จายํ มนฺตชฺฌาเปติ ๒-

โย จ มนฺตํ อธียตีติ ฯ

ตตฺถ สพฺพํ อิทญฺจ มริกตนฺติ ยํ อมฺเหหิ ตีหิ ชเนหิ กตํ สพฺพํ อิทํ กิจฺจํ ลามกํ น มริยาทํ อธมฺมิกํ ฯ เอวํ อตฺตโน โจรภาวํ เตสญฺจ มนฺเตสุ อคารวภาวํ ครหิตฺวา ปุน อิตเร เทฺวเยว ครหนฺโต อุโภ ธมฺมํ น ปสฺสเรติ อาทิมาห ฯ ตตฺถ อุโภติ เทฺวปิ ชนา ครุการารหํ โปราณกธมฺมํ น ปสฺสนฺติ ตโต จ ธมฺเม ปกติโต จุตา ฯ ธมฺโม หิ ปฐมุปฺปตฺติวเสน ปกติ นาม ฯ วุตฺตมฺปิ เจตํ

ธมฺโม หเว ปาตุรโหสิ ปุพฺเพ

ปจฺฉา อธมฺโม อุทปาทิ โลเกติ ฯ โย จายนฺติ โย จ อยํ นีจาสเน นิสีทิตฺวา มนฺเต สชฺฌาเปติ โย จ อุจฺเจ นิสีทิตฺวา อธียตีติ ฯ

ตํ สุตฺวา พฺราหฺมโณ ทุติยํ คาถมาห

สาลีนํ โอทนํ ภุญฺเช สุจิ มํสุปเสจนํ

ตสฺมา เอตํ น เสวามิ ธมฺมํ อิสีภิ เสวิตนฺติ ฯ

ตสฺสตฺโถ อหํ หิ โภ อิมสฺส รญฺโญ สนฺตกํ สาลีนํ โอทนํ สุจิ ปณฺฑรํ นานปฺปการาย มํสวิกติยา สิตฺตํ มํสุปเสจนํ

@เชิงอรรถ: ๑ อิทํ จริมวตํ ฯ ๒ สชฺฌาปยติ ฯ ภุญฺชามิ ตสฺมา อุทเร พทฺโธ หุตฺวา เอตํ เอสิตคุเณหิ อิสีหิ เสวิตํ ธมฺมํ น เสวามีติ ฯ

ตํ สุตฺวา อิตโร เทฺว คาถา อภาสิ

ปริพฺพช มหา โลโก ปจนฺตญฺเญปิ ปาณิโน

มา ตฺวํ อธมฺโม อาจริโต ตสฺมา กุมฺภมิวาภิทา

ธิรตฺถุ ตํ ยสลาภํ ธนลาภญฺจ พฺราหฺมณ

ยา วุตฺติ วินิปาเตน อธมฺมจรเณน วาติ ฯ

ตตฺถ ปริพฺพชาติ อิโต อญฺญตฺถ คจฺฉ ฯ มหาติ อยํ โลโก นาม มหา ฯ ปจนฺตญฺเญปีติ อิมสฺมึ ชมฺพูทีเป อญฺเญปิ ปาณิโน ปจนฺติ น อยเมเวโก ราชา ฯ ตสฺมา กุมฺภมิวาติ ปาสาโณ ฆฏํ วิย ฯ อิทํ วุตฺตํ โหติ ยํ ตฺวํ อญฺญตฺถ อคนฺตฺวา อิธ วสนฺโต อธมฺมํ อาจรสิ โส อธมฺโม เอวํ อาจริโต ปาสาโณ ฆฏํ วิย มา ตํ ภินฺทิ ฯ ธิรตฺถูติ คาถาย อยํ สงฺเขปตฺโถ พฺราหฺมณ โย เอส เอวํ ตว ยสลาโภ ธนลาโภ จ ธิรตฺถุ ตํ ครหาม มยํ กสฺมา ยสฺมายํ ตยา ลทฺธลาโภ อายตึ อปาเยสุ วินิปาตนเหตุนา สมฺปตฺติ จ อธมฺมจรเณน ชีวิตวุตฺติ นาม โหติ ยา เจสา วุตฺติ อิมินา อายตึ วินิปาเตน อิมินา อธมฺมจรเณน วา นิปฺปชฺชติ กึ ตาย เตน ตํ เอวํ วทามาติ ฯ

อถสฺส ธมฺมกถาย ราชา ปสีทิตฺวา โภ ปุริส กึชาติโกสีติ ปุจฺฉิ ฯ จณฺฑาโล อหํ เทวาติ ฯ โภ สเจ ชาติสมฺปนฺโน อภวิสฺส รชฺชนฺเต อทสฺสํ อิโต ปฏฺฐาย ปนาหํ ทิวา ราชา ภวิสฺสามิ ตฺวํ รตฺตึ ราชา โหหีติ อตฺตโน กณฺเฐ ปิลนฺธนํ ปุปฺผทามํ ตสฺส คีวายํ ปิลนฺธาเปตฺวา ตํ นครคุตฺติกํ อกาสิ ฯ อยํ นครคุตฺติกานํ กณฺเฐ รตฺตปุปฺผทามปิลนฺธนสฺส วํโส ฯ ตโต ปฏฺฐาย ราชา ตสฺโสวาเท ฐตฺวา อาจริยคารวํ กตฺวา นีเจ อาสเน นิสินฺโน มนฺเต อุคฺคณฺหิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา ราชา อานนฺโท อโหสิ จณฺฑาลปุตฺโต ปน อหเมวาติ ฯ

ฉวกชาตกํ นวมํ