๔. อัมพชาดก

อมฺพชาตกํ

โย นีลิยํ มณฺฑยตีติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ อมฺพโคปกตฺเถรํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

โส กิร มหลฺลกกาเล ปพฺพชิโต เชตวนปจฺจนฺเต อมฺพวเน ปณฺณสาลํ กตฺวา อมฺเพ รกฺขนฺโต ปติตานิ อมฺพปกฺกานิ ขาทนฺโต วิหรติ ฯ อตฺตโน สมฺพนฺธมนุสฺสานมฺปิ เทติ ฯ ตสฺมึ ภิกฺขาจารํ ปวิฏฺเฐ อมฺพโจรกา อมฺพานิ ปาเตตฺวา ขาทิตฺวา จ คเหตฺวา จ คจฺฉนฺติ ฯ ตสฺมึ ขเณ จตสฺโส เสฏฺฐิธีตโร อจิรวติยํ นฺหายิตฺวา วิจรนฺติโย ตํ อมฺพวนํ ปวิสึสุ ฯ มหลฺลโก อาคนฺตฺวา ตา ทิสฺวา ตุมฺเหหิ เม อมฺพานิ ขาทิตานีติ อาห ฯ ภนฺเต มยํ อิทานิ อาคตา น ตุมฺหากํ อมฺพานิ ขาทามาติ ฯ เตนหิ สปถํ กโรถาติ ฯ กโรม ภนฺเตติ สปถํ กรึสุ ฯ มหลฺลโก ตา สปถํ กาเรตฺวา ลชฺชาเปตฺวา วิสชฺเชสิ ฯ ตสฺส ตํ กิริยํ สุตฺวา ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ อาวุโส อสุโก กิร มหลฺลโก อตฺตโน วสนกํ อมฺพวนํ ปวิฏฺฐา เสฏฺฐิธีตโร สปถํ กาเรตฺวา ลชฺชาเปตฺวา วิสชฺเชสีติ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กายนุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย นามาติ วุตฺเต น ภิกฺขเว อิทาเนว ปุพฺเพเปส อมฺพโคปโก หุตฺวา เอตา เสฏฺฐิธีตโร สปถํ กาเรตฺวา ลชฺชาเปตฺวา วิสชฺเชสีติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต สกฺกตฺตํ กาเรสิ ฯ ตทา เอโก กูฏชฏิโล พาราณสิยํ อุปนิสฺสาย นทีตีเร อมฺพวเน ปณฺณสาลํ มาเปตฺวา อมฺเพ รกฺขนฺโต ปติตานิ อมฺพปกฺกานิ ขาทนฺโต สมฺพนฺธมนุสฺสานมฺปิ ททนฺโต นานปฺปกาเรน มิจฺฉาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปนฺโต วิหรติ ฯ ตทา สกฺโก เทวราชา เก นุโข โลเก มาตาปิตโร อุปฏฺฐหนฺติ กุเลเชฏฺฐาปจายนกมฺมํ กโรนฺติ ทานํ เทนฺติ สีลํ รกฺขนฺติ อุโปสถกมฺมํ กโรนฺติ เก ปพฺพชิตฺวา สมณธมฺเม ยุตฺตปฏิยุตฺตา วิหรนฺติ เก อนาจารํ จรนฺตีติ โลกํ โวโลเกนฺโต อิมํ อมฺพโคปกํ อนาจารํ ชฏิลํ ทิสฺวา อยํ กูฏชฏิโล กสิณปริกมฺมาทึ อตฺตโน สมณธมฺมํ ปหาย อมฺพวนํ รกฺขนฺโต วิหรติ สํเวเชสฺสามิ นนฺติ ตสฺส คามํ ภิกฺขาย ปวิฏฺฐกาเล อตฺตโน อานุภาเวน อมฺเพ ปาเตตฺวา โจเรหิ วิลุมฺปิเต วิย อกาสิ ฯ ตทา พาราณสิโต จตสฺโส เสฏฺฐิธีตโร ตํ อมฺพวนํ ปวิสึสุ ฯ กูฏชฏิโล ตา ทิสฺวา ตุมฺเหหิ เม อมฺพานิ ขาทิตานีติ ปลิพุทฺธิ ฯ ภนฺเต มยํ อิทาเนว อาคตา น เต อมฺพานิ ขาทามาติ ฯ เตนหิ สปถํ กโรถาติ ฯ กตฺวา ปน คนฺตุํ ลภิสฺสามาติ ฯ อาม ลภิสฺสถาติ ฯ สาธุ ภนฺเตติ ตาสํ เชฏฺฐกา สปถํ กโรนฺตี ปฐมํ คาถมาห

โย นีลิยํ มณฺฑยติ สณฺฑาเสน วิหญฺญติ

ตสฺส สา วสมนฺเวตุ ยา เต อมฺเพ อวาหรีติ ฯ

ตสฺสตฺโถ โย ปุริโส ปลิตานํ กาฬวณฺณกรณตฺถาย นีลผลาทีนิ ๑- โยเชตฺวา กตํ นีลิกํ มณฺฑยติ นีลเกสนฺตเร จ อุฏฺฐิตํ ปลิตํ อุทฺธรนฺโต สณฺฑาเสน วิหญฺญติ กิลมติ ตสฺส เอวรูปสฺส มหลฺลกสฺส สา วสมนฺเวตุ ตถารูปํ ปตึ ลภตุ ยา เต อมฺเพ อวาหรีติ ฯ

ตาปโส ตฺวํ เอกมนฺเต ติฏฺฐาติ วตฺวา ทุติยํ เสฏฺฐิธีตรํ กาเรสิ ฯ สา สปถํ กโรนฺตี ทุติยํ คาถมาห

วีสํ วา ปญฺจวีสํ วา โอนตึเสว ชาติยา

ตาทิสา ปติ มา ลทฺธา ยา เต อมฺเพ อวาหรีติ ฯ

ตสฺสตฺโถ นาริโย นาม ปณฺณรสโสฬสวสฺสกาเล ปุริสานํ ปิยา โหนฺติ ยา จ ตว อมฺพานิ อวาหริ สา เอวรูเป โยพฺพเน ปตึ อลภิตฺวา ชาติยา วีสํ วา ปญฺจวีสํ วา เอเกน ทฺวีหิ

@เชิงอรรถ: ๑. ติผลาทีหิ ฯ โอนตาย โอนตึสํ วา วสฺสานิ ปตฺวา ตาทิสา ปริปกฺกวยา หุตฺวาปิ ปตึ มา ลทฺธาติ ฯ

ตายปิ สปถํ กตฺวา เอกมนฺตํ ฐิตาย ตติยา ตติยํ คาถมาห

ทีฆํ คจฺฉตุ อทฺธานํ เอกิกา อภิสาริยา

สงฺเกเต ปติ มาทฺทส ยา เต อมฺเพ อวาหรีติ ฯ

ตสฺสตฺโถ ยา เต อมฺเพ อวาหริ สา ปตึ ปฏฺฐยมานา ตสฺส สนฺติเก อภิสรณตาย อภิสาริยา นาม หุตฺวา เอกิกา อทุติยา คาวุตทฺวิคาวุตมตฺตํ ทีฆมทฺธานํ คจฺฉตุ คนฺตฺวาปิ จ ตสฺมึ อสุกฏฺฐานํ นาม อาคจฺเฉยฺยาสีติ กเต สงฺเกเต ตํ ปตึ มา อทฺทสาติ ฯ

ตายปิ สปถํ กตฺวา เอกมนฺตํ ฐิตาย จตุตฺถา จตุตฺถํ คาถมาห

อลงฺกตา สุวสนา มาลินี จนฺทนุสฺสทา

เอกิกา สยเน สยตุ ยา เต อมฺเพ อวาหรีติ ฯ

สา อุตฺตานตฺถาเยว ฯ

ตาปโส ตุมฺเหหิ อติภาริยา สปถา กตา อญฺเญหิ อมฺพา ขาทิตา ภวิสฺสนฺติ คจฺฉถทานิ ตุมฺเหติ ตา อุยฺโยเชสิ ฯ สกฺโก เภรวรูปารมฺมณํ ทสฺเสตฺวา กูฏตาปสํ ตโต ปลาเปสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา กูฏชฏิโล อยํ อมฺพโคปกมหลฺลโก อโหสิ จตสฺโส เสฏฺฐิธีตโร เอตาเยว สกฺโก เทวราชา ปน อหเมวาติ ฯ

อมฺพชาตกํ ๑- จตุตฺถํ