๔. อัมพชาดก

ambajātakaṃ

yo nīliyaṃ maṇḍayatīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ambagopakattheraṃ ārabbha kathesi.

So kira mahallakakāle pabbajito jetavanapaccante ambavane paṇṇasālaṃ katvā ambe rakkhanto patitāni ambapakkāni khādanto viharati. Attano sambandhamanussānampi deti. Tasmiṃ bhikkhācāraṃ paviṭṭhe ambacorakā ambāni pātetvā khāditvā ca gahetvā ca gacchanti. Tasmiṃ khaṇe catasso seṭṭhidhītaro aciravatiyaṃ nhāyitvā vicarantiyo taṃ ambavanaṃ pavisiṃsu. Mahallako āgantvā tā disvā tumhehi me ambāni khāditānīti āha. Bhante mayaṃ idāni āgatā na tumhākaṃ ambāni khādāmāti. Tenahi Sapathaṃ karothāti. Karoma bhanteti sapathaṃ kariṃsu. Mahallako tā sapathaṃ kāretvā lajjāpetvā visajjesi. Tassa taṃ kiriyaṃ sutvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ āvuso asuko kira mahallako attano vasanakaṃ ambavanaṃ paviṭṭhā seṭṭhidhītaro sapathaṃ kāretvā lajjāpetvā visajjesīti. Satthā āgantvā kāyanuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā imāya nāmāti vutte na bhikkhave idāneva pubbepesa ambagopako hutvā etā seṭṭhidhītaro sapathaṃ kāretvā lajjāpetvā visajjesīti vatvā atītaṃ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakkattaṃ kāresi. Tadā eko kūṭajaṭilo bārāṇasiyaṃ upanissāya nadītīre ambavane paṇṇasālaṃ māpetvā ambe rakkhanto patitāni ambapakkāni khādanto sambandhamanussānampi dadanto nānappakārena micchājīvena jīvitaṃ kappento viharati. Tadā sakko devarājā ke nukho loke mātāpitaro upaṭṭhahanti kulejeṭṭhāpacāyanakammaṃ karonti dānaṃ denti sīlaṃ rakkhanti uposathakammaṃ karonti ke pabbajitvā samaṇadhamme yuttapaṭiyuttā viharanti ke anācāraṃ carantīti lokaṃ volokento imaṃ ambagopakaṃ anācāraṃ jaṭilaṃ disvā ayaṃ kūṭajaṭilo kasiṇaparikammādiṃ attano samaṇadhammaṃ pahāya ambavanaṃ rakkhanto viharati saṃvejessāmi nanti tassa gāmaṃ bhikkhāya paviṭṭhakāle attano ānubhāvena ambe pātetvā corehi vilumpite Viya akāsi. Tadā bārāṇasito catasso seṭṭhidhītaro taṃ ambavanaṃ pavisiṃsu. Kūṭajaṭilo tā disvā tumhehi me ambāni khāditānīti palibuddhi. Bhante mayaṃ idāneva āgatā na te ambāni khādāmāti. Tenahi sapathaṃ karothāti. Katvā pana gantuṃ labhissāmāti. Āma labhissathāti. Sādhu bhanteti tāsaṃ jeṭṭhakā sapathaṃ karontī paṭhamaṃ gāthamāha

yo nīliyaṃ maṇḍayati saṇḍāsena vihaññati

tassa sā vasamanvetu yā te ambe avāharīti.

Tassattho yo puriso palitānaṃ kāḷavaṇṇakaraṇatthāya nīlaphalādīni 1- yojetvā kataṃ nīlikaṃ maṇḍayati nīlakesantare ca uṭṭhitaṃ palitaṃ uddharanto saṇḍāsena vihaññati kilamati tassa evarūpassa mahallakassa sā vasamanvetu tathārūpaṃ patiṃ labhatu yā te ambe avāharīti.

Tāpaso tvaṃ ekamante tiṭṭhāti vatvā dutiyaṃ seṭṭhidhītaraṃ kāresi. Sā sapathaṃ karontī dutiyaṃ gāthamāha

vīsaṃ vā pañcavīsaṃ vā onatiṃseva jātiyā

tādisā pati mā laddhā yā te ambe avāharīti.

Tassattho nāriyo nāma paṇṇarasasoḷasavassakāle purisānaṃ piyā honti yā ca tava ambāni avāhari sā evarūpe yobbane patiṃ alabhitvā jātiyā vīsaṃ vā pañcavīsaṃ vā ekena dvīhi

@Footnote: 1. tiphalādīhi. Onatāya onatiṃsaṃ vā vassāni patvā tādisā paripakkavayā hutvāpi patiṃ mā laddhāti.

Tāyapi sapathaṃ katvā ekamantaṃ ṭhitāya tatiyā tatiyaṃ gāthamāha

dīghaṃ gacchatu addhānaṃ ekikā abhisāriyā

saṅkete pati māddasa yā te ambe avāharīti.

Tassattho yā te ambe avāhari sā patiṃ paṭṭhayamānā tassa santike abhisaraṇatāya abhisāriyā nāma hutvā ekikā adutiyā gāvutadvigāvutamattaṃ dīghamaddhānaṃ gacchatu gantvāpi ca tasmiṃ asukaṭṭhānaṃ nāma āgaccheyyāsīti kate saṅkete taṃ patiṃ mā addasāti.

Tāyapi sapathaṃ katvā ekamantaṃ ṭhitāya catutthā catutthaṃ gāthamāha

alaṅkatā suvasanā mālinī candanussadā

ekikā sayane sayatu yā te ambe avāharīti.

Sā uttānatthāyeva.

Tāpaso tumhehi atibhāriyā sapathā katā aññehi ambā khāditā bhavissanti gacchathadāni tumheti tā uyyojesi. Sakko bheravarūpārammaṇaṃ dassetvā kūṭatāpasaṃ tato palāpesi.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi tadā kūṭajaṭilo ayaṃ ambagopakamahallako ahosi catasso seṭṭhidhītaro Etāyeva sakko devarājā pana ahamevāti.

Ambajātakaṃ 1- catutthaṃ