๑. มณิกุณฑลชาดก

ปญฺจกนิปาตชาตกฏฺฐกถา

มณิกุณฺฑลวคฺควณฺณนา

มณิกุณฺฑลชาตกํ

ชินฺโน รฏฺฐสฺสมณิกุณฺฑเล จาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกสลรญฺโญ อนฺเตปุเร สพฺพตฺถสาธกํ ปทุฏฺฐามจฺจํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

วตฺถุ เหฏฺฐา วิตฺถาริตเมว ฯ อิธ ปน โพธิสตฺโต พาราณสีราชา อโหสิ ฯ ปทุฏฺฐามจฺโจ โกสลราชานํ อาเนตฺวา กาสิกรฏฺฐํ คาหาเปตฺวา พาราณสีราชานํ พนฺธาเปตฺวา พนฺธนาคาเร ขิปาเปสิ ฯ ราชา ฌานํ อุปฺปาเทตฺวา อากาเส ปลฺลงฺเกน นิสีทิ ฯ โจรรญฺโญ สรีเร ทาโห อุปฺปชฺชิ ฯ โส พาราณสีราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา ปฐมํ คาถมาห

ชินฺโน ๑- รฏฺฐสฺสมณิกุณฺฑเล ๒- จ

ปุตฺเต จ ทาเร จ ตเถว ชินฺโน

สพฺเพสุ โภเคสุ อเสสเกสุ

กสฺมา น สนฺตปฺปสิ โสกกาเลติ ฯ

ตตฺถ ชินฺโน รฏฺฐสฺสมณิกุณฺฑเล จาติ ตฺวํ มหาราช รฏฺฐญฺจ อสฺเส จ มณิกุณฺฑลานิ จ ชินฺโน ฯ รถมณิกุณฺฑเล จาติปิ ปาโฐ ฯ อเสสเกสูติ นิสฺเสสเกสุ ฯ

@เชิงอรรถ: ๑. ชีโน ฯ ๒. รถสฺสมณิกุณฺฑลา ฯ

ตํ สุตฺวา โพธิสตฺโต อิมา เทฺว คาถา อภาสิ

ปุพฺเพว มจฺจํ วิชหนฺติ โภคา

มจฺโจ วา เต ปุพฺพตรํ ชหาติ

อสสฺสตา โภคิโน กามกามิ

ตสฺมา น โสจามิหํ โสกกาเล

อุเทติ ปูเรติ ๑- ขียติ จนฺโท

อตฺถงฺคเมตฺวาน ๒- ปเลติ สูริโย

วิชิตา ๓- มยา สตฺตุก โลกธมฺมา

ตสฺมา น โสจามิหํ โสกกาเลติ ฯ

ตตฺถ ปุพฺเพว มจฺจนฺติ มจฺจํ วา โภคา ปุพฺเพว ปฐมญฺเญว วิชหนฺติ มจฺโจ วา เต โภเค ปุพฺพตรํ ชหาติ ฯ กามกามีติ โจรราชานํ อาลปติ ฯ อมฺโภ กาเม กามยมาน กามกามิ โภคิโน นาม โลเก อสสฺสตา โภเคสุ วา นฏฺเฐสุ ชีวมานาว อโภคิโน โหนฺติ โภเค วา ปหาย สยํ นสฺสนฺติ ตสฺมา อหํ มหาชนสฺส โสกกาเลปิ น โสจามีติ อตฺโถ ฯ วิชิตา มยา สตฺตุก โลกธมฺมาติ โจรราชานํ อาลปติ ฯ อมฺโภ สตฺตุก มยา ลาโภ อลาโภ ยโส อยโสติ อาทโย โลกธมฺมา วิชิตา ยเถว หิ จนฺโท อุเทติ จ ปูรติ จ ปุน จ ขียติ ยถา จ สูริโย อนฺธการํ วิธมนฺโต มหนฺตํ โลกปฺปเทสํ ตปฺเปตฺวาน ปุน สายํ อตฺถํ ปเลติ อตฺถํ คจฺฉติ น ทิสฺสติ เอวเมว โภคา อุปฺปชฺชนฺติ วินสฺสนฺติ จ

@เชิงอรรถ: ๑. อาปุรติ เวติ ฯ ๒. อตฺถํ ตเปตฺวาน ฯ ๓. วิทิตา ฯ ตตฺถ กึ โสเกน ตสฺมา น โสจามีติ อตฺโถ ฯ

เอวํ มหาสตฺโต โจรรญฺโญ ธมฺมํ เทเสตฺวา อิทานิ ตญฺเญว โจรํ ครหนฺโต ๑- อาห

อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ

อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ

ราชา น สาธุ อนิสมฺมการี

โย ปณฺฑิโต โกธโน ตํ น สาธุ

นิสมฺม ขตฺติโย กยิรา นานิสมฺม ทิสมฺปติ

นิสมฺมการิโน รญฺโญ ยโส กิตฺตี จ วฑฺฒตีติ ฯ

อิมา ปน เทฺว คาถา เหฏฺฐา วิตฺถาริตาเยว ฯ

โจรราชา โพธิสตฺตํ ขมาเปตฺวา รชฺชํ ปฏิจฺฉาเปตฺวา อตฺตโน ชนปทเมว คโต ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา โกสลราชา อานนฺโท อโหสิ พาราณสีราชา ปน อหเมวาติ ฯ

มณิกุณฺฑลชาตกํ ปฐมํ