๓. ธรรมเทวปุตตชาดก
เล่มที่ ๒๗ · ข้อ ๑๕๑๕ · บรรทัด ๖๑๑๑เรื่องนี้ในคลังชาดก
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
3 Dhammadevaputtajātakaṃ.
Yasokaro puññakarohamasmīti idaṃ satthā jetavane viharanto devadattassa paṭhavippavesanaṃ ārabbha kathesi.
Tadā hi bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ āvuso devadatto tathāgatena saddhiṃ paṭivirujjhitvā paṭhaviṃ paviṭṭhoti. Satthā āgantvā kāyanuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā imāyanāmāti vutte na idāni tāvesa bhikkhave mama jinacakke ca pahāraṃ datvā paṭhaviṃ paviṭṭho pubbepi dhammacakke pahāraṃ datvā paṭhaviṃ paviṭṭho avīciparāyano jātoti vatvā atītaṃ āhari
atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāmāvacaradevaloke dhammonāma devaputto hutvā nibbatti. Devadatto adhammonāma. Tesu dhammo dibbālaṅkārapaṭimaṇḍito dibbarathavaramāruyha accharāgaṇaparivuto manussesu sāyamāsaṃ bhuñjitvā attano attano gharadvāresu sukhakathāya nisinnesu puṇṇamuposathadivase gāmanigamajanapadarājadhānīsu ākāse ṭhatvā pāṇātipātādīhi dasahi akusalakammapathehi viramitvā mātupaṭṭhānadhammaṃ pitupaṭṭhānadhammaṃ tividhasucaritadhammameva pūretha evaṃ saggaparāyanā hutvā mahantaṃ yasaṃ anubhavissathāti manusse dasa kusalakammapathe samādapento jambūdīpaṃ padakkhiṇaṃ karoti. Adhammo pana devaputto pāṇaṃ hanathāti ādinā nayena dasa akusalakammapathe samādapento jambūdīpaṃ vāmaṃ Karoti. Atha tesaṃ ākāse rathā sammukhā ahesuṃ. Atha tesaṃ parisā tumhe kassa tumhe kassāti pucchitvā mayaṃ dhammassāti mayaṃ dhammassāti vatvā maggā ukkamitvā dvidhā jātā. Dhammopi adhammaṃ āmantetvā samma tvaṃ adhammo ahaṃ dhammo maggo mayhaṃ anucchaviko tava rathaṃ ukkāmetvā mayhaṃ maggaṃ dehīti paṭhamaṃ gāthamāha
yasokaro puññakarohamasmi
sadatthuto samaṇabrāhmaṇānaṃ
maggāraho devamanussapūjito
dhammo ahaṃ dehi adhamma magganti.
Tattha yasokaroti ahaṃ devamanussānaṃ yasadāyako dutiyapadepi eseva nayo. Sadatthutoti sadā thuto niccappasaṭṭho.
Tatoparo āha
adhammayānaṃ daḷhamāruhitvā
asantasanto balavāhamasmi
sa kissa hetumhi tavajjadajjaṃ
maggaṃ ahaṃ dhamma adinnapubbaṃ.
Dhammo have pāturahosi pubbe
pacchā adhammo udapādi loke
jeṭṭho ca seṭṭho ca sanantano ca
uyyāhi jeṭṭhassa kaniṭṭha maggā.
Na yācanāya napi pāṭirūpā
na arahati tehaṃ dadeyya maggaṃ
yuddhañca no hotu ubhinnamajja
yuddhasmi yo jīyati tassa maggo.
Sabbā disā anusaṭohamasmi
mahabbalo amitayaso atulyo
guṇehi sabbehi upetarūpo
dhammo adhamma tvaṃ kathaṃ vijessasi.
Lohena ve haññati jātarūpaṃ
na jātarūpena hananti lohaṃ
sace adhammo haññati dhammamajja
ayo suvaṇṇaṃ viya dassaneyyaṃ.
Sace tuvaṃ yuddhabalo adhamma
na tuyha vuḍḍhā ca gurū ca atthi
maggañca te damhi piyāppiyena
vācāduruttānipi te khamāmīti.
Imā cha gāthā tesaṃyeva vacanapaṭivacanavasena kathitā.
Tattha sa kissa hetumhi tavajjadajjanti so hi ahaṃ adhammo adhammayānaṃ rathaṃ āruyha abhīto balavā kiṃkāraṇā ajja bho dhamma kassaci adinnapubbaṃ maggaṃ tuyhaṃ dammīti. Pubbeti paṭhamakappikakāle imasmiṃ loke dasakusalakammapathadhammo ca pubbeva pāturahosi pacchā Adhammo. Jeṭṭho cāti pubbe nibbattabhāvena ahaṃ jeṭṭho ca seṭṭho ca porāṇako ca tvaṃ pana kaniṭṭho tasmā maggā uyyāhīti vadati. Napi pāṭirūpāti ahaṃ te neva yācanāya na paṭirūpavacanena na maggārahatāya maggaṃ dadeyyaṃ. Anusaṭoti ahañcatasso disā catasso anudisāti sabbā disā attano guṇena paṭṭhato paññāto pākaṭo. Lohenāti ayamuṭṭhikena. Haññatīti hanissati. Yuddhabalo adhammāti sace tvaṃ yuddhabalosi. Vuḍḍhā ca gurū cāti yadi tuyhaṃ ime vuḍḍhā ime gurū paṇḍitāti evaṃ natthi. Piyāppiyenāti piyenapi appiyenapi dadanto piyena piyaṃ te maggaṃ dadāmīti attho.
Bodhisattena pana imāya gāthāya kathitakkhaṇeyeva adhammo rathe ṭhātuṃ asakkonto avaṃsiro paṭhaviyaṃ patitvā paṭhaviyā vivare dinne gantvā avīcimhiyeva nibbatti. Etamatthaṃ viditvā bhagavā abhisambuddho hutvā sesagāthā abhāsi
idañca sutvā vacanaṃ adhammo
avaṃsiro patito uddhapādo
yuddhatthiko na labhāmi yuddhaṃ
ettāvatā hoti hato adhammo.
Khantībalo yuddhabalaṃ vijetvā
hantvā adhammaṃ nihanitva bhūmyā
Pāyāsi citto abhiruyha sandanaṃ
maggeneva atibalo saccanikkamo.
Mātāpitā samaṇabrāhmaṇā ca
asammānitā yassa sake agāre
idheva nikkhippa sarīradehaṃ
kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti te
yathā adhammo patito avaṃsiro.
Mātāpitā samaṇabrāhmaṇā ca
susammānitā yassa sake agāre
idheva nikkhippa sarīradehaṃ
kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti te
yathāpi dhammo abhiruyha sandananti.
Tattha yuddhatthiko ceti ayaṃ tassa vilāpo. So kira vilapantoyeva patitvā paṭhaviṃ paviṭṭho. Ettāvatāti bhikkhave yāvatā paṭhaviṃ paviṭṭho ettāvatā adhammo hatonāma hoti. Khantībaloti bhikkhave evaṃ adhammo paṭhaviṃ paviṭṭho adhivāsanakhantībalo yuddhabalaṃ vijetvā vadhitvā bhūmiyaṃ nihanitvā pātetvā cittajātatāya niyacitto attano rathaṃ āruyha maggeneva saccanikkamo tathaparakkamo devaputto pāyāsi. Asammānitāti asakkatā. Sarīradehanti imasmiṃyeva loke sarīrasaṅkhātaṃ dehaṃ nikkhipitvā. Nirayaṃ vajantīti yassa pāpapuggalassa ete ca sakkārārahā geheva asakkatā tathārūpā Yathā adhammo patito avaṃsiro evaṃ avaṃsirā nirayaṃ vajantīti attho. Sugatiṃ vajantīti yassa panete sakkatā tādisā paṇḍitā yathāpi dhammo sandanaṃ abhiruyha devalokaṃ gato evaṃ sugatiṃ vajantīti.
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā na bhikkhave idāneva pubbepi devadatto mayā saddhiṃ paṭivirujjhitvā paṭhaviṃ paviṭṭhoti vatvā jātakaṃ samodhānesi tadā adhammo devadatto ahosi parisāpissa devadattassa parisā dhammo pana ahameva parisā pana buddhaparisāyevāti.
Dhammadevaputtajātakaṃ tatiyaṃ.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๔๐ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด