๖. หังสชาดก

[๒๑๒๔] เอเต หํสา ปกฺกมนฺติ วงฺกงฺคา ภยเมริตา หริตฺตจ เหมวณฺณ กามํ สุมุข ปกฺกม ฯ โอหาย มํ ญาติคณา เอกํ ปาสวสํ คตํ อนเปกฺขมานา คจฺฉนฺติ กึ เอโก อวหิยฺยสิ ฯ ปเตว ปตตํ เสฏฺฐ นตฺถิ พนฺเธ สหายกา มา อนีฆาย หาเปสิ กามํ สุมุข ปกฺกม ฯ

[๒๑๒๕] นาหํ ทุกฺขปเรโตติ ธตรฏฺฐ ตุวํ ชเห ชีวิตํ มรณํ วา เม ตยา สทฺธึ ภวิสฺสติ ฯ

[๒๑๒๖] เอตทริยสฺส กลฺยาณํ ยํ ตฺวํ สุมุข ภาสสิ ตญฺจ วีมํสมานาหํ ๔ ปตเต ตํ อวสฺสชึ ฯ

[๒๑๒๗] อปเทน ปทํ ยาติ อนฺตลิกฺขจโร ทิโช อารา ปาสํ น พุชฺฌิ ตฺวํ หํสานํ ปวรุตฺตม ๕ ฯ

[๒๑๒๘] ยทา ปราภโว โหติ โปโส ชีวิตสงฺขเย #๑ ม. กสิวาณิชฺชา ฯ ๒ สี. ยุ. อกรา ปุนนฺติ ฯ ๓ ม. จูฬหํสชาตกํ ฯ #๔ ม. วิมํสมาโนหํ ฯ ๕ สี. ยุ. ปวรุตฺตโม ฯ อถ ชาลญฺจ ปาสญฺจ อาสชฺชาปิ น พุชฺฌติ ฯ

[๒๑๒๙] เอเต หํสา ปกฺกมนฺติ วงฺกงฺคา ภยเมริตา หริตฺตจ เหมวณฺณ ตฺวญฺเญว อวหิยฺยสิ ฯ เอเต ภุตฺวา จ ปิตฺวา จ ปกฺกมนฺติ วิหงฺคมา อนเปกฺขมานา วงฺกงฺคา ตฺวญฺเจเวโก ๑ อุปาสสิ ฯ กึ นุ ตายํ ๒ ทิโช โหติ มุตฺโต พนฺธํ อุปาสสิ โอหาย สกุณา ยนฺติ กึ เอโก อวหิยฺยสิ ฯ

[๒๑๓๐] ราชา เม โส ทิโช มิตฺโต สขา ปาณสโม จ เม เนว นํ วิชหิสฺสามิ ยาว กาลสฺส ปริยายํ ฯ

[๒๑๓๑] โย จ ตฺวํ สขิโน เหตุ ปาณํ จชิตุมิจฺฉสิ โส เต สหายํ มุญฺจามิ โหตุ ราชา ตวานุโค ฯ

[๒๑๓๒] เอวํ ลุทฺทก นนฺทสฺสุ สห สพฺเพหิ ญาติภิ ยถาหมชฺช นนฺทามิ ทิสฺวา มุตฺตํ ทิชาธิปํ ฯ

[๒๑๓๓] กจฺจิ นุ โภโต กุสลํ กจฺจิ โภโต อนามยํ กจฺจิ รฏฺฐมิทํ ผีตํ ธมฺเมน อนุสาสสิ ฯ

[๒๑๓๔] กุสลญฺเจว เม หํส อโถ หํส อนามยํ อโถ รฏฺฐมิทํ ผีตํ ธมฺเมน อนุสาสหํ ฯ

[๒๑๓๕] กจฺจิ โภโต อมจฺเจสุ โทโส โกจิ น วิชฺชติ กจฺจิ อารา อมิตฺตา เต ฉายา ทกฺขิณโตริว ฯ

[๒๑๓๖] อโถปิ เม อมจฺเจสุ โทโส โกจิ น วิชฺชติ #๑ ม. ตฺวญฺเญเวโก ฯ ๒ ม. ตฺยายํ ฯ อโถ อารา อมิตฺตา เม ฉายา ทกฺขิณโตริว ฯ

[๒๑๓๗] กจฺจิ เต สาทิสี ภริยา อสฺสวา ปิยภาณินี ปุตฺตรูปยสูเปตา ตว ฉนฺทวสานุคา ฯ

[๒๑๓๘] อโถ เม สาทิสี ภริยา อสฺสวา ปิยภาณินี ปุตฺตรูปยสูเปตา มม ฉนฺทวสานุคา ฯ

[๒๑๓๙] กจฺจิ เต พหโว ปุตฺตา สุชาตา รฏฺฐวฑฺฒน ปญฺญาชเวน สมฺปนฺนา สมฺโมทนฺติ ตโต ตโต ฯ

[๒๑๔๐] สตํ เอโก จ เม ปุตฺตา ธตรฏฺฐ มยา สุตา( เตสํ ตฺวํ กิจฺจมกฺขาหิ นาวรุชฺฌนฺติ ๑ เต วโจ ฯ

[๒๑๔๑] อุปปนฺโนปิ เจ โหติ ชาติยา วินเยน วา อถ ปจฺฉา กุรุเต โยคํ กิจฺเจ อาวาสุ ๒ สีทติ ฯ ตสฺส สํหีรปญฺญสฺส วิวโร ชายเต มหา รตฺติมนฺโธว รูปานิ ถูลานิ มนุปสฺสติ ฯ อสาเร สารโยคญฺญู มตึ นเตฺวว วินฺทติ สรโภว คิริทุคฺคสฺมึ อนฺตราเยว สีทติ ฯ หีนชจฺโจปิ เจ โหติ อุฏฺฐาตา ธิติมา นโร อาจารสีลสมฺปนฺโน นิเส อคฺคีว ภาสติ ฯ เอตํ เว ๓ อุปมํ กตฺวา ปุตฺเต วิชฺชาสุ ฐาปย ๔ สํวิรูเฬฺหถ เมธาวี เขตฺเต พีชํว วุฏฺฐิยาติ ฯ หํสชาตกํ ฉฏฺฐํ #๑ สี. ยุ. นาวรชฺฌนฺติ ฯ ๒ ม. กิจฺเฉ อาปาสุ ฯ ๓ ม. เม ฯ ๔ ม. วาจย ฯ ๗ สตฺติคุมฺพชาตกํ