ญาณกถา

อรรถกถาญาณกถา

ว่าด้วยมรรค

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องญาณ.

ในเรื่องนั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธินิกายปุพพเสลิยะ อปรเสลิยะทั้งหลายว่า ญาณมีวัตถุ ๑๒ โดยหมายเอาญาณมีอาการ ๑๒ ในธัมมจักกัปปวัตตนสูตรว่า เป็นโลกุตตรญาณ ดังนี้ คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

ลำดับนั้น สกวาทีจึงกล่าวคำว่า ญาณโลกุตตระมีวัตถุ ๑๒ หรือ เพื่อท้วงด้วยคำว่า ถ้าโลกุตตรญาณนั้นมีวัตถุ ๑๒ ไซร้ มรรคญาณทั้งหลายก็พึงมี ๑๒ ดังนี้ ปรวาทีตอบปฏิเสธหมายเอาโลกุตตรญาณนั้นเป็นสภาพเดียวกันกับมรรคญาณ. และตอบปฏิเสธหมายเอาความต่างกันแห่งญาณในแต่ละสัจจะด้วยสามารถแห่งสัจจญาณ กิจจญาณและกตญาณทั้งหลาย.

ในคำว่า โสดาปัตติมรรคเป็น ๑๒ หรือ ก็นัยนี้นั่นแหละ.

พระสูตรว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุเกิดขึ้นแล้ว ญาณเกิดขึ้นแล้ว ฯลฯ มิใช่หรือ ดังนี้ ย่อมแสดงถึงความแตกต่างกันแห่งญาณอันเป็นส่วนเบื้องต้นและเบื้องปลายที่ได้บรรลุ มิใช่แสดงซึ่งความที่อริยมรรคว่ามี ๑๒ ฉะนั้น พระสูตรนี้จึงมิใช่ข้ออ้างว่าญาณโลกุตตระมีวัตถุ ๑๒ ดังนี้แล. อรรถกถาญาณกถา จบ.

รวมกถาที่มีในวรรคนี้คือ

๑. อสัญจิจจกถา

๒. ญาณกถา

๓. นิรยปาลกถา

๔. ติรัจฉานกถา

๕. มัคคกถา

๖. ญาณกถา. วรรคที่ ๒๐ จบ.