ทรงเทศนาโปรดพระเจ้าพิมพิสาร

{๕๕} ลฏฺฐิวเนติ ตาลุยฺยาเน ฯ สุปฺปติฏฺเฐ เจติเยติ อญฺญตรสฺมึ วฏฺฏรุกฺเข ฯ ตสฺส กิเรตํ นามํ ฯ ทฺวาทสนหุเตหีติ เอตฺถ เอกํ นหุตํ ทสสหสฺสานิ ฯ อปฺเปกจฺเจติ อปิ เอกจฺเจ ฯ อชฺฌภาสีติ เตสํ กงฺขาจฺเฉทนตฺถํ อภาสิ ฯ กิเมว ทิสฺวาติ กึเอว ทิสฺวา ฯ อุรุเวลวาสีติ อุรุเวลายํ วาสี ฯ อคฺคิหุตฺตํ ปหาย ปพฺพชิโตสิ โก อุปาโย ฯ กีสโกวทาโนติ ตาปสจริยาย กีสสรีรตฺตา กีสกาติ ลทฺธนามานํ ตาปสานํ โอวาทโก อนุสาสโก สมาโนติ อตฺโถ ฯ อถวา สยํ กีสโก ตาปโส สมาโน จ โอวทมาโน จ อญฺเญ โอวทนฺโต อนุสาสนฺโตติ อตฺโถ ฯ กถํ ปหีนนฺติ เกน การเณน ปหีนํ ฯ อิทํ วุตฺตํ โหติ ตฺวํ อุรุเวลวาสี อคคิปริจารกานํ ตาปสานํ สยํ โอวาทาจริโย สมาโน กึ ทิสฺวา อคฺคึ ปหาสิ ปุจฺฉามิ ตํ เอตมตฺถํ เกน การเณน ตว อคฺคิหุตฺตํ ปหีนนฺติ ฯ ทุติยคาถายํ อยมตฺโถ เอเต รูปาทิเก กาเม อิตฺถิโย จ ยญฺญา อภิวทนฺติ ฯ สฺวาหํ เอตํ สพฺพํปิ รูปาทิกํ กามปฺปเภทํ ขนฺธูปธีสุ มลนฺติ ญตฺวา ยสฺมา อิเม ยิฏฺฐหุตปฺปเภทา ยญฺญา มลเมว วทนฺติ ตสฺมา น ยิฏฺเฐ น หุเต อรญฺชึ ยิฏฺเฐ วา หุเต วา นาภิรมินฺติ อตฺโถ ฯ

ตติยคาถายํ อถ โกจรหีติ อถ กุหึจรหิ ฯ เสสํ อุตฺตานเมว ฯ

จตุตฺถคาถายํ ปทนฺติ นิพฺพานปทํ สนฺตสภาวตาย สนฺตํ อุปธีนํ อภาเวน อนูปธีกํ ราคกิญฺจนาทีนํ อภาเวน อกิญฺจนํ ตีสุ ภเวสุ อลคฺคตาย ยํ กามภวํ ยญฺญา วทนฺติ ตสฺมึปิ กามภเว อสตฺตํ ชาติชรามรณานํ อภาเวน อนญฺญถาภาวึ อตฺตนา ภาวิเตน มคฺเคเนว อธิคนฺตพฺพํ น อญฺเญน เกนจิ อธิคเมตพฺพนฺติ อนญฺญเนยฺยํ ยสฺมา อีทิสํ ปทํ อทฺทสํ ตสฺมา น ยิฏฺเฐ น หุเต อรญฺชึ ฯ เตน กึ ทสฺเสติ ฯ โย อหํ เทวมนุสฺสโลก- สมฺปตฺติสาธเก น ยิฏฺเฐ น หุเต อรญฺชึ โส กึ วกฺขามิ เอตฺถ นาม น เม เทวมนุสฺสโลเก รโต มโนติ {๕๖} เอวํ สพฺพโลเก อนภิรติภาวํ ปกาเสตฺวา อถโข อายสฺมา อุรุเวลกสฺสโป สาวโกหมสฺมีติ เอวํ ภควโต สาวกภาวํ ปกาเสสิ ฯ ตญฺจ โข อากาเส วิวิธานิ ปาฏิหาริยานิ ทสฺเสตฺวา ฯ ธมฺมจกฺขุนฺติ โสตาปตฺติมคฺคญาณํ ฯ

{๕๗} อสฺสาสกาติ อาสึสนา ปตฺถนาติ อตฺโถ ฯ

เอสาหํ ภนฺเตติ เอตฺถ ปน กิญฺจาปิ มคฺคปฏิเวเธเนวสฺส สิทฺธํ สรณคมนํ ตตฺถ ปน นิจฺฉยคมนเมว คโต อิทานิ วาจาย อตฺตสนฺนิยาตนํ กโรติ มคฺควเสเนวายํ นิยตํ สรณคมนํ ปตฺโต ตํ ปเรสํ วาจาย ปาฏกํ กโรนฺโต ปณิปาตคมนญฺจ คจฺฉนฺโต เอวํ วทติ ฯ

{๕๘} สิงฺคินิกฺขสุวณฺโณติ สิงฺคิสุวณฺณนิกฺเขน สมานวณฺโณ ฯ ทสวาโสติ ทสสุ อริยวาเสสุ วุตฺถวาโส ฯ ทสธมฺมวิทูติ ทสกมฺมปถวิทู ฯ ทสภิ จุเปโตติ ทสหิ อเสเขหิ องฺเคหิ อุเปโต ฯ สพฺพธิ ทนฺโตติ สพฺเพสุ อินฺทฺริเยสุ ทนฺตา ภควโต หิ จกฺขุอาทีนํ กิญฺจิ อทนฺตํ นาม นตฺถิ ฯ

{๕๙} ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ เอกมนฺตํ นิสีทีติ ภควนฺตํ ภุตฺตวนฺตํ ปตฺตโต จ อปนีตปาณึ สลฺลกฺเขตฺวา เอกสฺมึ ปเทเส นิสีทีติ อตฺโถ ฯ อตฺถิกานนฺติ พุทฺธาภิคมเนน จ ธมฺมสฺสวเนน จ อตฺถิกานํ ฯ อภิกฺกมนียนฺติ อภิคนฺตุํ สกฺกุเณยฺยํ ฯ อปฺปกิณฺณนฺติ อนากิณฺณํ ฯ อปฺปสทฺทนฺติ วจนสทฺเทน อปฺปสทฺทํ ฯ อปฺปนิคฺโฆสนฺติ นครนิคฺโฆสสทฺเทน อปฺปนิคฺโฆสํ ฯ วิชนวาตนฺติ อนุสญฺจรณชนสฺส สรีรวาเตน วิรหิตํ ฯ วิชนวาทนฺติปิ ปาโฐ ฯ อนฺโตปิ ชนวาเทน รหิตนฺติ อตฺโถ ฯ วิชนปาตนฺติปิ ปาโฐ ฯ ชนสญฺจารวิรหิตนฺติ อตฺโถ ฯ มนุสฺสราหเสยฺยกนฺติ มนุสฺสานํ รหสฺสกิริยฏฺฐานิยํ ฯ ปฏิสลฺลานสารูปนฺติ วิเวกานุรูปํ ฯ