ปิฏฐิทุกเหตุทุกะ

อรรถกถาทุกทุกปัฏฐาน

แม้ใน ทุกทุกปัฏฐาน พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงทำเทศนาโดยย่อ ด้วยอำนาจการยกปัญหาขึ้นว่า เหตุสเหตุกธรรม อาศัยเหตุสเหตุกธรรมเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย เป็นต้น.

ใน ทุกทุกปัฏฐาน นั้น ทรงประกอบเหตุทุกะกับสเหตุทุกะเป็นต้น และสเหตุกทุกะเป็นต้นกับเหตุทุกะนั้น ก็ผู้ศึกษาพึงประกอบทุกะหนึ่งๆ กับทุกะที่เหลือและทุกะที่เหลือกับทุกะหนึ่งๆ เหล่านั้นตามลำดับ.

จริงอยู่ ชื่อว่าทุกทุกปัฏฐาน นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงย่อแสดงทุกะทั้งหลายในทุกะเท่านั้น ผู้ศึกษาพึงทราบการประกอบทุกะทั้งปวง กับทุกะทั้งปวงในอธิการนี้ โดยวิธี นั้น แต่บาลีพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงย่อไว้ ก็บทใดๆ ประกอบกับบทใดๆ ไม่ได้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงลดบทนั้นๆ แล้วแต่งเทศนาแล. อรรถกถาทุกปัฏฐาน จบ.

อรรถกถาอนุโลมปัฏฐาน

นัย ๖ ในธัมมานุโลมปัฏฐานที่ท่านแสดงไว้ในคาถาอันพระอรรถกถาจารย์กล่าวไว้แล้วในอรรถกถาว่า

นัย ๖ ในอนุโลมคือ ติกปัฏฐานอันประเสริฐ ทุก-

ปัฏฐานอันสูงสุด ทุกติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติก-

ปัฏฐาน และทุกทุกปัฏฐาน ลึกซึ้งนัก ดังนี้ เป็นอันท่านแสดงแล้วด้วยคำมีประมาณเท่านี้ ก็ผู้ศึกษาพึงทราบเฉพาะอนุโลมปัฏฐานเท่านั้น อันประดับด้วยนัย ๒๔ โดยปริยายหนึ่ง คือในปัฏฐานหนึ่งๆ นี้ ว่าด้วยอำนาจแห่งปัจจัยอย่างละ ๔ นัย มีอนุโลมนัยเป็นต้นแล. อรรถกถาอนุโลมปัฏฐาน จบ.