๒. อุจฉุวิมาน

30. 2. Ucchudāyikāvimānavaṇṇanā

obhāsayitvā paṭhaviṃ sadevakanti ucchudāyikāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? bhagavā rājagahe viharatītiādi sabbaṃ anantaravimāne vuttasadisaṃ. Ayaṃ pana viseso:- idha ucchu dinnā, sassuyā ca pīṭhakena pahaṭā taṃkhaṇaññeva matā tāvatiṃsesu uppannā tassaṃyeva rattiyaṃ therassa upaṭṭhānaṃ āgatā kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ cando viya sūriyo viya ca obhāsentī theraṃ vanditvā pañjalikā namassamānā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha naṃ thero:-

"obhāsayitvā paṭhaviṃ sadevakaṃ

atirocasi candimasūriyā viya

siriyā ca vaṇṇena yasena tejasā

brahmāva deve tidase sahindake.

Pucchāmi taṃ uppalamāladhārinī

āveḷinī kañcanasannibhattace

alaṅkate uttamavatthadhārinī

kā tvaṃ subhe devate vandase mamaṃ.

Kiṃ tvaṃ pure kammamakāsi attanā

manussabhūtā purimāya jātiyā

dānaṃ suciṇṇaṃ atha sīlasaṃyamaṃ

kenūpapannā sugatiṃ yasassinī.

Devate pucchitācikkha kissa kammassidaṃ phalan"ti imāhi gāthāhi pucchi.

#[296-7] Tattha obhāsayitvā paṭhaviṃ sadevakanti candimasūriyarasmisammissehi sinerupassaviniggatehi pabhāvisarehi vijjotayamānatāya devena ākāsena sahāti sadevakaṃ upagatabhūmibhāgabhūtaṃ imaṃ paṭhaviṃ vijjotetvā, ekobhāsaṃ ekapajjotaṃ katvāti attho. Obhāsayitvā paṭhaviṃ candimasūriyā viyāti yojanā. Atirocasīti atikkamitvā rocasi. 1- Taṃ pana atirocanaṃ kena kiṃ viya kena vāti āha "siriyā"tiādi. Tattha siriyāti sobhaggādisobhāvisesena. Tejasāti attano ānubhāvena. Āveḷinīti ratanamayapupphāveḷavatī.

Evaṃ therena pucchitā devatā imāhi gāthāhi vissajjesi:-

"idāni bhante imameva gāmaṃ

piṇḍāya amhāka gharaṃ upāgami

@Footnote: 1 Sī. sobhasi

Tato te ucchussa adāsi khaṇḍikaṃ

pasannacittā atulāya pītiyā.

Sassu ca pacchā anuyuñjate mamaṃ

kahannu ucchuṃ vadhuke avākiri

na chaḍḍitaṃ no pana 1- khāditaṃ mayā

santassa bhikkhussa sayaṃ adāsahaṃ.

Tuyhaṃ nvidaṃ issariyaṃ atho mama

itissā sassu paribhāsate mamaṃ

pīṭhaṃ gahetvā pahāraṃ adāsi me

tato cutā kālakatāmhi devatā.

Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā

sukhañca kammaṃ anubhomi attanā

devehi saddhiṃ paricārayāmahaṃ

modāmahaṃ kāmaguṇehi pañcahi.

Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā

sukhañca kammaṃ anubhomi attanā

devindaguttā tidasehi rakkhitā

samappitā kāmaguṇehi pañcahi.

Etādisaṃ puññaphalaṃ anappakaṃ

mahāvipākā mama ucchudakkhiṇā

@Footnote: 1 ka. na ca

Devehi saddhiṃ paricārayāmahaṃ

modāmahaṃ kāmaguṇehi pañcahi.

Etādisaṃ puññaphalaṃ anappakaṃ

mahājutikā mama ucchudakkhiṇā

devindaguttā tidasehi rakkhitā

sahassanettoriva nandane vane.

Tuvañca bhante anukampakaṃ viduṃ

upecca vandiṃ kusalañca pucchisaṃ

tato te ucchussa adāsi khaṇḍikaṃ

pasannacittā atulāya pītiyā"ti

#[299] tattha idānīti anantarātītadivasattā āha, adhunāti attho. Imameva gāmanti imasmiṃyeva gāme, rājagahaṃ sandhāya vadati. Vuttaṃ hi "gāmopi nigamopi nagarampi `gāmo' icceva vuccatī"ti. Bhummatthe cetaṃ upayogavacanaṃ. Upāgamīti upagato ahosi. 1- Atulāyāti anupamāya, appamāṇāya vā.

#[300] Avākirīti apanesi chaḍḍesi, vināsesi vā. Santassāti sādhurūpassa santakilesassa 2- parissamamappattassa 3- vā.

#[301] Tuyhaṃ nūti nusaddo anattamanatāsūcane nipāto, so "mamā"ti etthāpi ānetvā yojetabbo "mama nū"ti. Idaṃ issariyanti gehe ādhipaccaṃ sandhāyāha. Tato cutāti tato manussalokato cutā. Yasmā ṭhitaṭṭhānato apagatāpi

@Footnote: 1 Sī.,i. asi 2 Sī. santakilsegaṇassa 3 i.,Ma. parissamapattassa "cutā"ti vuccati, tasmā cutiṃ visesetuṃ "kālakatā"ti vuttaṃ. Kālakatāpi ca na yattha katthaci nibbattā, apica kho devattaṃ upagatāti dassentī āha "amhi devatā"ti.

#[302] Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayāti tadeva ucchukhaṇḍadānamattaṃ kusalaṃ kammaṃ kataṃ mayā, aññaṃ na jānāmīti attho. Sukhañca kammanti sukhañca kammaphalaṃ. Kammaphalaṃ hi idha "kamman"ti vuttaṃ uttarapadalopena, kāraṇopacārena vā "kusalānaṃ bhikkhave dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhati. 1- Anubhomi sakaṃ puññan"ti 2- ca ādīsu viya. Kammanti vā karaṇatthe upayogavacanaṃ, kammenāti attho. Kamme vā bhavaṃ kammaṃ yathā 3- kammanti. Atha vā kāmetabbatāya kammaṃ. Taṃ hi sukharajanīyabhāvato kāmūpasaṃhitaṃ kāmetabbanti kamanīyaṃ. Attanāti attanā eva, sayaṃvasitāya seribhāvena sayamevāti attho. Paricārayāmahaṃ attānanti purimagāthāya "attanā"ti vuttaṃ padaṃ vibhattivipariṇāmena "attānan"ti yojetabbaṃ.

#[303-5] Devindaguttāti devindena sakkena guttā, devindo viya vā guttā mahāparivāratāya. Samappitāti suṭṭhu appitā samannāgatā. Mahāvipākāti vipulaphalā. Mahājutikāti mahātejā, mahānubhāvāti attho.

#[306] Tuvanti taṃ. Anukampakanti kāruṇikaṃ. Vidunti sappaññaṃ, sāvaka- pāramiyā matthakaṃ pattanti attho. Upeccāti upagantvā. Vandinti pañcapatiṭṭhitena abhivādayiṃ. Kusalañca ārogyaṃ pucchisaṃ apucchiṃ, atulāya pītiyā idañca kusalaṃ anussarāmīti adhippāyo. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.

Ucchudāyikāvimānavaṇṇanā niṭṭhitā.

@Footnote: 1 dī.pā. 11/80/49 2 khu.vimāna. 26/133/20 3 Ma. yathāha