โพธิปักขิยธรรม ๓๗

[352] โพธิปักขิยธรรม 37 (ธรรมอันเป็นฝักฝ่ายแห่งความตรัสรู้ คือ เกื้อกูลแก่การตรัสรู้, ธรรมที่เกื้อหนุนแก่อริยมรรค - Bodhipakkhiya-dhamma: virtues partaking of enlightenment; qualities contributing to or constituting enlightenment; enlightenment states)

1. สติปัฏฐาน 4 ดู [182]

2. สัมมัปปธาน 4 ดู [156]

3. อิทธิบาท 4 ดู [213]

4. อินทรีย์ 5 ดู [258]

5. พละ 5 ดู [228]

6. โพชฌงค์ 7 ดู [281]

7. มรรคมีองค์ 8 ดู [293]

โพธิปักขิยธรรมนี้ ตามที่ทั่วไปในพระไตรปิฎก ตรัสไว้เพียงเป็นคำรวมๆ โดยไม่ได้ระบุชื่อองค์ธรรม นอกจากในสังยุตตนิกายแห่งพระสุตตันตปิฎก ที่มีพุทธพจน์ตรัสระบุไว้ว่า ได้แก่ อินทรีย์ 5 (สํ.ม. 19/1024/301; 1041-1043/305; 1071-1081/313-315) และในคัมภีร์วิภังค์แห่งพระอภิธรรมปิฎก ซึ่งไขความว่า โพธิปักขิยธรรม ได้แก่ โพชฌงค์ 7 (อภิ.วิ. 35/611/336)

ธรรมชุดนี้ เมื่อตรัสระบุชื่อทั้งชุดในพระสูตร ทรงเรียกว่าเป็น อภิญญาเทสิตธรรม เช่น ที.ม. 10/107/141; ที.ปา. 11/108/140; ม.อุ. 14/54/51) คือเป็นอภิญญาเทสิตธรรม 37 และในพระอภิธรรม ท่านแสดงไว้ว่าธรรม 37 ประการนี้เป็น สัทธรรม

นอกจากนี้ ธรรม 37 ประการชุดนี้ยังได้ชื่อว่าเป็น สันติบท คือ ธรรมที่เป็นไปเพื่อการบรรลุสันติ (รวมทั้งเป็น อมตบท และ นิพพานบท เป็นต้น - ขุ.ม. 29/701/414; ขุ.จู. 30/391/188) และเป็น เสรีธรรม หรือ ธรรมเสรี (ขุ.จู. 30/681/340; 684/342)